👋 Witaj, uruchomiliśmy nową wersję strony z ogromną ilością zmian. Część treści może chwilowo działać inaczej niż powinna. Przepraszamy!
leki-orange

Poznaj rośliny z glikozydami. Jak one działają?

Jak działają glikozydy nasercowe?

Dla wielu pacjentowi leki pochodzenia roślinnego nie są uważane za groźne i mogą być stosowane według uznania. W praktyce glikozydy nasercowe są jednymi z najsilniej działających substancji, spowalniają akcję serca, jednocześnie zwiększając siłę jego skurczu. Pomimo że stosowane w odpowiedni sposób mogą mieć korzystne działanie dla wielu leczących się kardiologicznie pacjentów, to łatwo je przedawkować, co może mieć poważne konsekwencje. Jak stosować glikozydy nasercowe? Jakie mają działanie? Czy są bezpieczne?

Rośliny z glikozydami — co to za związki?

Glikozydy to organiczne związki, które składają się z dwóch części, aglikonowej i sacharydowej. Omawiane glikozydy nasercowe zwane są również kardenolidami. Należą one do jednych z najczęściej używanych w lecznictwie glikozydów. Jednocześnie trzeba pamiętać, że zawierają je wyciągi z niektórych roślin, które były w przeszłości stosowane jako trucizny. Kumulują się w organizmie, a nawet ich mała dawka może być niebezpieczna, w szczególności dla osób starszych czy dzieci.

Ze względów bezpieczeństwa oraz wprowadzeniem do lecznictwa nowszych i bezpieczniejszych leków, glikozydy nasercowe straciły obecnie na znaczeniu. Są oczywiście dalej wykorzystywane, ale częściej w połączeniu z innymi lekami niż jako monoterapia. Co ciekawe, w recepturze aptecznej dalej często wykorzystuje się nalewkę z konwalii majowej.

Rośliny z glikozydami nasercowymi to m.in.:

  • naparstnica purpurowa (łac. Digitalis purpurea), glikozydy znajdują się przede wszystkim w liściach, a głównym glikozydem jest digitoksyna (dobrze się wchłania i kumuluje w organizmie, działa przez długi czas);
  • naparstnica wełnista (łac. Digitalis lanata), surowcem farmaceutycznym jest liść, a najważniejszym glikozydem jest digoksyna (dobrze się wchłania i tylko nieznaczne kumuluje w organizmie, przez co jest najczęściej wykorzystywanym glikozydem nasercowym w lecznictwie);
  • cebula morska (łac. Urginea maritima) zawiera proscylarydynę A (dobrze się wchłania i nieznacznie kumuluje);
  • miłek wiosenny (łac. Adonis vernalis), surowcem jest ziele, a najważniejszymi glikozydami są adonitoksyna (słabo się wchłania i nie kumuluje w organizmie) i cymaryna;
  • konwalia majowa (łac. Convallaria majalis), jako surowiec używa się ziela, a głównym glikozydem nasercowym jest konwalatoksyna (ma szybkie i silne działanie, kumuluje się tylko nieznacznie);
  • strofant wdzięczny (łac. Strophantus gratus), surowcem są nasiona, a głównym składnikiem czynnym strofantyna;
  • ciemiernik (łac. Helleborus niger), w lecznictwie wykorzystywane jest kłącze, a najważniejsze glikozydy to hellebrygenina (wykazuje silne działanie, dodatkowo kumuluje się w organizmie i może powodować wiele potencjalnych działań niepożądanych) i helleboreina;
  • oleander pospolity (łac. Nerium oleander), stosuje się jego liść, a najważniejszym  glikozydem jest oleandryna (działa silniej od digitoksyny i mniej się od niej kumuluje);
  • strofant wdzięczny (łac. Strophanthus gratus), surowcem farmaceutycznym są nasiona, a głównym składnikiem strofantyna (ma natychmiastowy, silny i krótko działający efekt) [1,2].

Jak działają glikozydy nasercowe?

  • ograniczają aktywność pompy sodowo-potasowej w komórkach mięśnia sercowego, wskutek zwiększenia wewnątrzkomórkowego stężenia sodu i wapnia,  co powoduje  wzrost siły skurczów mięśnia sercowego (dodatni efekt inotropowy);
  • zwiększa próg pobudliwości kardiomiocytów (dodatni efekt batmotropowy);
  • hamuje aktywność węzłów zatokowo-przedsionkowego i przedsionkowo-komorowego poprzez wzrost napięcia nerwu błędnego, co prowadzi do zwolnienia pracy serca (spadek częstotliwości skurczów serca, chronotropowe ujemne);
  • zmniejsza szybkość przewodnictwa impulsu nerwowego w sercu (dromotropowe ujemne) [1,3].

Kiedy można stosować glikozydy nasercowe?

  • migotanie przedsionków;
  • terapia niewydolności krążenia pochodzenia sercowego;
  • tachykardia nadkomorowa;
  • blok przedsionkowo-komorowy;
  • częstoskurcz nadkomorowy;
  • napadowa tachykardia nadkomorowa;
  • ostra niewydolność serca (stosowano wycofaną z Polski strofantynę) [1,2].

Kiedy nie stosować glikozydów nasercowych?

Przeciwwskazaniami do ich stosowania są m.in.:

  • arytmia;
  • hipokaliemia;
  • kardiomiopatia;
  • ciężka niewydolność nerek;
  • wczesne stadium zawału mięśnia sercowego;
  • ciężka niewydolność nerek;
  • tętniaki;
  • zmiany miażdżycowe
  • kiła;
  • częściowy blok serca [1,3].

Dodatkowo należy uważać na interakcje glikozydów nasercowych z innymi lekami.

Są to m.in.:

  • ziele dziurawca obniża skuteczność działania glikozydów nasercowych;
  • glicyryzyna zawarta w lukrecji zwiększają wydalanie potasu, co znacznie zwiększa działanie digoksyny na mięsień sercowy i może prowadzić nawet do śmiertelnego zwolnienia akcji serca;
  • digoksyna w połączeniu z preparatami wapnia może doprowadzić do arytmii;
  • część antybiotyków takich jak np. tetracykliny czy erytromycyna, leki arytmiczne takie jak np. propafenon czy flekanid, niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak np. indometacyna, zwiększają poziom kardenolidu we krwi;
  • błonnik zawarty w niektórych preparatach na odchudzanie czy pożywieniu znacznie ogranicza wchłanianie digoksyny, co obniża jej aktywność terapeutyczną;
  • inhibitory pompy protonowej, takie jak np. pantoprazol hamują aktywność glikozydów nasercowych;
  • sympatykomimetyki, takie jak np. salbutamol mogą wywołać zaburzenia rytmu serca poprzez aktywację węzła przedsionkowo-komorowego [1,3].

Jakie są objawy zatrucia?

  • nudności i wymioty;
  • ból brzucha, często z biegunką;
  • zaburzenia widzenia kolorów;
  • zaburzenia rytmu serca;
  • splątanie i zaburzenia świadomości [1].

Przedawkowanie glikozydów nasercowych — jakie ma objawy?

  • należy koniecznie być pod opieką lekarza;
  • najczęściej podaję się kroplówki, które uzupełnią niedobory jonów magnezu i potasu;
  • często taki pacjent dostaje środki przeczyszczające i węgiel aktywowany;
  • w przypadku bradykardii (zbyt wolna czynność serca) podaje się atropinę;
  • zdarza się konieczność czasowego wszczepienia rozrusznika serca;
  • w przebiegu ciężkich zatruć można podać swoiste przeciwciała, które zwiążą w osoczu kardenolidy [1].

Preparaty dostępne w aptece z glikozydami

Digoksyna — leki na receptę

Glikozydy naparstnicy są zdecydowanie najczęściej wykorzystywanymi w lecznictwie kardenolidami. Dotyczy to w szczególności obecnej w naparstnicy wełnistej digoksyny. Jest ona stosowana w leczeniu migotania przedsionków czy w zwalczaniu nasilających się objawów ciężkiej niewydolności serca jako lek pomocniczy. Digoksyna jako lek na receptę znajduje się m.in. w takich preparatach jak Digoxin Teva tabletki, Digoxin WZF iniekcja czy Digoxin krople. Z kolei metylodigoksyna jest dostępna na receptę m.in. jako preparat Bemecor.

Leki bez recepty z glikozydami

Bez recepty można nabyć z kolei glikozydy obecne w konwalii majowej np. krople Cardiol C, które zawierają nalewki z liścia konwalii, owocu i kwiatostanu głogu i korzenia waleriany oraz ekstrakt z nasion cola. Podobny skład, ale z wyłączeniem ekstraktu z nasiona cola, mają popularne krople nasercowe. Wyciągu suchy z ziela konwalii pod postacią tabletek można nabyć w aptece bez recepty jako np. Convafort tabletki. Nalewkę z konwalii majowej wykorzystuje się również szeroko w recepturze aptecznej jako dodatek do mieszanek. Również nalewkę z miłka wiosennego można spotkać jako składnik mieszanek przygotowywanych jako leki recepturowe w aptece.

Podsumowanie

Glikozydy nasercowe były kiedyś bardzo ważną grupą leków stosowanych w przypadku problemów układu sercowo-naczyniowego. Obecnie jednak straciły na znaczeniu i są stosowane głównie pomocniczo z innymi lekami. Jest to związane z faktem, że mają wąskie okno terapeutyczne, przez co łatwo je przedawkować. Nie pomaga fakt, że powodują interakcje z wieloma innymi substancjami. Pomimo ich wielu wad, dalej są stosowane i można je znaleźć w aptece zarówno jako leki na receptę (zawierające digoksynę i metylodigoksynę), jak i bez recepty (zawierające nalewkę z konwalii majowej). Krople nasercowe w dalszym ciągu cieszą się dużą popularnością wśród pacjentów.

Omawiane produkty
Brak przypisanych produktów.
Omawiane schorzenia
Migotanie i trzepotanie przedsionków jest to zaburzenie rytmu pracy serca. W przypadku tego schorzenia przedsionki serca kurczą się zbyt szybko i nieregularnie. W konsekwencji podczas migotania przeds…
Niewydolność serca jest stanem, który rozwija się, gdy serce nie pompuje wystarczającej ilości krwi dla potrzeb organizmu. Może się to zdarzyć, jeśli serce nie może wypełnić się wystarczającą ilością …
Omawiane substancje
Digoksyna jest pozyskiwana z liści rośliny naparstnicy, sprawia, że serce bije mocniej i w bardziej regularnym rytmie. Digoksyna jest stosowana w leczeniu niewydolności serca. Lek jest również stoso…
Nalewka z ziela konwalii zawiera glikozydy kardenolidowe, flawonoidy, saponiny steroidowe, kwasy organiczne. wykazuje działanie nasercowe, uspokajające. Wzmacnia skurcze serca, pogłębia i zwalnia jego…
Podsumowanie
SubstancjeDigoksyna,
Metylodigoksyna,
Nalewka z konwalii
SchorzeniaMigotanie i trzepotanie przedsionków,
Niewydolność serca
KategoriaLeki na receptę,
Serce i krążenie,
Układ sercowo-naczyniowy,
Wzmacniające serce
TematyLeki na serce,
Leki ziołowe
AutorAndrzej Polski
Ostatnia aktualizacja3 tygodnie temu
Data publikacji11.10.2022
Bibliografia3 źródła