Świerzb u ludzi jest chorobą zakaźną wywołaną przez świerzbowca ludzkiego (Sarcoptes hominis, Sarcoptes scabiei). Odmiany atakujące zwierzęta np. psi świerzbowiec drażniący (Sarcoptes scabiei var. canis) czy świerzbowiec drażniący koci (Notoedres cati) oraz świerzbowiec uszny (Otodectes cynotis) mogą przenosić się na człowieka, jednakże dzieje się to rzadko i z reguły nie są one dla ludzi tak groźne, jak dla zwierząt [1].

Świerzb u psa lub kota — jak wygląda?

Następujące objawy zauważone u zwierząt domowych powinny skutkować wizytą u weterynarza, który zdiagnozuje i wprowadzi odpowiednie leczenie. Wczesne rozpoznanie objawów u zwierząt jest kluczowe, gdyż może zapobiec przenoszeniu się choroby na domowników. Charakterystyczne oznaki świerzbu u zwierząt obejmują intensywny świąd, który powoduje, że zwierzę nieustannie się drapie i ociera o różne powierzchnie. Do najważniejszych objawów należą:

• zaczerwienienie, podrażnienie czy ból uszu, często również zapalenie ucha i brunatna wydzielina o brzydkim zapachu (świerzbowiec uszny);
• można go pomylić z zakażeniem bakteryjnym lub grzybiczym ucha, wtedy najczęściej widoczna jest dodatkowo ropna wydzielina;
• zwierzę jest niespokojne, często się drapie, ociera o różne powierzchnie, trzepie uszami, liże się w zaczerwienionych miejscach;
• przerzedzenie sierści, łuszczenie skóry, rumień, zaczerwienienie [2].

Czy świerzb jest zaraźliwy?

Tak, świerzb jest zaraźliwy. Zrozumienie mechanizmów przenoszenia tej choroby jest kluczowe dla skutecznej profilaktyki. Świerzbowiec może przetrwać poza organizmem żywiciela przez kilka dni, co zwiększa ryzyko zakażenia przez przedmioty codziennego użytku. Ludzie mogą się zarazić świerzbem w następujący sposób:

• świerzbem najłatwiej można się zarazić przez bezpośrednie kontakty z osobą zakażoną (np. kontakty intymne, prezerwatywa nie jest skuteczną ochronną) oraz przez kontakt z przedmiotami, których ta osoba używała (ręczniki, pościel, ubrania, szklanki);
• szczególnie narażone są osoby mieszkające w jednym gospodarstwie domowym. Świerzbowiec może przebywać nawet do 72 h poza skórą, np. w kurzu;
• ryzyko przeniesienia zależy jednak od poziomu inwazji świerzbowca w żywicielu [3].

Kto może się zarazić świerzbem?

Świerzbem mogą zarazić się wszyscy ludzie, jednak najczęściej są to osoby o obniżonej odporności lub żyjące w niekorzystnych warunkach. Niektóre grupy społeczne są szczególnie narażone na zakażenie ze względu na specyficzne czynniki ryzyka. Warto podkreślić, że świerzb nie jest chorobą związaną wyłącznie z brakiem higieny, może dotknąć każdego. Do grup o podwyższonym ryzyku należą:

• seniorzy i dzieci;
• osoby mieszkające w złych warunkach sanitarnych i niedbające o higienę osobistą;
• pacjenci chorujący na inne choroby, w szczególności o obniżonej odporności lub w przypadku wyniszczenia organizmu [2].

Świerzb – jak wygląda? Objawy charakterystyczne

Rozpoznanie świerzbu może być trudne, ponieważ jego objawy przypominają inne choroby skórne. Jednak charakterystyczne cechy tej infekcji pozwalają na stosunkowo szybką diagnozę, szczególnie gdy uwzględni się typowe lokalizacje zmian. Jak wygląda świerzb można rozpoznać po następujących objawach, które zwykle nasilają się w godzinach nocnych:

• Świąd nasilający się po rozgrzaniu ciała np. po kąpieli lub w nocy;
• grudkowo-pęcherzykowe zmiany skórne, wysypka występującą w szczególności w przestrzeniach międzypalcowych rąk, łokciach, pośladkach, fałdach skóry, okolicach pępka, piersi u kobiet i narządów płciowych u mężczyzn;
• u dzieci zmiany skórne są również często obserwowane na dłoniach, stopach i owłosionej skórze głowy;
• nory świerzbowcowe (wydrążone w naskórku norki w kształcie litery C albo S, ewentualnie w linii prostej);
• świąd prowadzi do drapania się i uszkodzeń naskórka, co ułatwia nadkażenia bakteryjne tych miejsc i może prowadzić do powstania przeczosów (linie nadżerki naskórka) lub liszajca (strupy i objaw wtórnej infekcji) [1].

Z czym można pomylić świerzb?

Z czym można pomylić świerzb to częste pytanie pacjentów zgłaszających się do dermatologa z problemami skórnymi. Różnicowanie świerzbu od innych chorób dermatologicznych wymaga doświadczenia klinicznego i często dodatkowych badań. Świerzb może być mylony z innymi chorobami skórnymi, takimi jak egzema, łuszczyca, czy bielactwo. Z czym można pomylić świerzb najczęściej, to również z kontaktowym zapaleniem skóry, pokrzywką czy infekcjami grzybiczymi skóry. Jednakże charakterystyczne objawy świerzbu, takie jak intensywny swędzący wysyp, które często pojawiają się na rękach, nadgarstkach i pomiędzy palcami, najczęściej pozwalają na szybkie rozpoznanie choroby. Kluczowe jest również zwrócenie uwagi na nasilenie objawów w godzinach nocnych oraz obecność charakterystycznych nor świerzbowcowych.

Co zrobić, gdy ktoś z domowników jest zarażony świerzbem?

Gdy ktoś z naszych współdomowników zarazi się świerzbem, należy pamiętać o kilku aspektach. Szybkie wdrożenie odpowiednich procedur jest kluczowe dla zapobiegania rozprzestrzenianiu się infekcji na innych członków rodziny. Ważne jest również zrozumienie, że leczenie musi objąć wszystkich domowników, nawet jeśli nie wykazują objawów choroby. Niezbędne działania obejmują:

• najlepiej zgłosić się do lekarza rodzinnego lub dermatologa (może zlecić wykonanie badania mikroskopowego zeskrobin naskórka albo pobranie wycinka histopatologicznego);
• wyprać w wysokiej temperaturze i wyprasować ubrania oraz bieliznę osoby zakażonej, wspólne ręczniki czy pościel oraz nie używać ich przez co najmniej tydzień;
• przez 14 dni po leczeniu jak najczęściej zmieniać ubrania, pościel, ręczniki, prać je w temp. min. 60°C i prasować;
• pluszaki, ubrania, których nie możemy prać w wysokiej temperaturze oraz inne przedmioty, na których mógłby się przenieść świerzbowiec, należy zamknąć w szczelnych plastikowych workach na przynajmniej 14 dni;
• posprzątać i koniecznie odkurzyć całe mieszkanie, a worek z odkurzacza zawinąć w plastikową torbę i wyrzucić;
• przyciąć i dokładnie oczyścić paznokcie;
• poddać się leczeniu zaleconemu przez lekarza (również inni domownicy oraz partnerzy seksualni, nawet jeżeli nie mają objawów) [4].

Jak leczyć świerzb? Skuteczne metody terapii

Preparaty przeciwświądowe stosuje się zgodnie z zaleceniem lekarza oraz informacjami w ulotce. Leczenie świerzbu wymaga systematyczności i przestrzegania zaleceń lekarza, aby zapewnić pełne wyeliminowanie pasożyta. Najczęściej nakłada się je wieczorem na umyte ciało (lepsze przenikanie leku do naskórka). Szczególnie należy zwrócić uwagę na miejsca pomiędzy palcami stóp i rąk, pachy, pośladki, okolice narządów płciowych i pozostawić je na skórze przez co najmniej osiem godzin.

Leczenie jest skuteczne, jeżeli tydzień po jego zakończeniu nie występują żadne objawy choroby, czyli np. nowe zmiany na skórze lub świąd, szczególnie w godzinach nocnych (w przypadku świądu warto stosować emolienty lub leki przeciwhistaminowe). Warto mieć na uwadze, że nieleczony świerzb może trwać bardzo długo, praktycznie nie odnotowuje się przypadków samowyleczenia [1].

Leki na świerzb na receptę

W trakcie diagnozowania świerzbu u lekarza, może on zapisać leki z permetryną — związkiem przeciwpasożytniczym, działającym przeciw pasożytom zewnętrznym. Permetryna znajduje się w gotowych produktach leczniczych, takich jak Infectosab 5%, a także lekach recepturowych, które zawierają dodatkowo siarkę, czy krotamiton o działaniu świerzbobójczym i przeciwświądowym. Dobry lek na świerzb na receptę to również preparaty zawierające iwermentynę, stosowane w przypadkach opornych na standardowe leczenie.

Skuteczne leki na świerzb bez recepty

Lek na świerzb bez recepty może stanowić uzupełnienie terapii przepisanej przez lekarza lub być stosowany w łagodnych przypadkach choroby. Maść na świerzb bez recepty często zawiera składniki naturalne o działaniu przeciwpasożytniczym i przeciwzapalnym. Skuteczne leki na świerzb bez recepty zawierają m.in.:

• Siarkę: ma ona działanie wysuszające, odkażające oraz grzybobójcze. Występuje ona w maściach o stężeniu 5-20%. Przykładowe preparaty to ExoTar, Maść siarkowa (np. Siarkol, Sulfur). Maść na świerzb z siarką jest jednym z najstarszych i sprawdzonych sposobów leczenia tej choroby.
• Benzoesan benzylu: posiada zdolność przenikania przez zrogowaciały naskórek do głębszych warstw skóry. Stosowany w infekcjach skóry wywołanych przez świerzbowca, charakteryzujących się silnym świądem i występowaniem czerwonych plam. Benzoesan benzylu występuje m.in. w płynie do stosowania na skórę Novoscabin.
• Ziele piołunu: dzięki zawartości licznych składników czynnych, ziele piołunu posiada właściwości bakteriobójcze, przeciwpasożytnicze oraz przeciwzapalne. Stosowane jest w formie naparów do przemywania skóry objętej stanem chorobowym.
• Olejek z drzewa herbacianego: nacieranie skóry olejkiem bądź dodawanie go do kąpieli zmniejsza świąd towarzyszący świerzbowy oraz redukuje stany zapalne. Można go również znaleźć w preparatach takich jak Tea Tree Oil czy Melaleuca Oil.

Kiedy znikają krosty po świerzbie?

Krosty po świerzbie mogą zanikać stopniowo w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Proces gojenia się skóry po zakażeniu świerzbowcem jest indywidualny i zależy od wielu czynników. Często zależy to od indywidualnych czynników, takich jak ciężkość infekcji, reakcja organizmu oraz odpowiednie leczenie. Ważne jest, aby nie przerywać leczenia przedwcześnie i kontynuować stosowanie zaleconych preparatów przez cały okres wskazany przez lekarza. Nawet po skutecznym leczeniu świąd może utrzymywać się przez kilka tygodni, co jest normalną reakcją organizmu na martwe pasożyty i ich metabolity.

Profilaktyka świerzbu, czyli co robić, aby uniknąć choroby?

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania świerzbowi jest unikanie bliskiego kontaktu z zakażonymi osobami, ich przedmiotami osobistymi oraz łóżkami czy ubikacjami. Profilaktyka świerzbu opiera się przede wszystkim na zachowaniu odpowiednich standardów higieny i świadomości o sposobach przenoszenia choroby. W przypadku podejrzenia zakażenia, powinno się jak najszybciej skonsultować z lekarzem lub dermatologiem. Ważne jest również przestrzeganie higieny osobistej, takiej jak regularne mycie rąk i unikanie dzielenia się przedmiotami osobistymi. Szczególną ostrożność należy zachować w miejscach o zwiększonym ryzyku zakażenia, takich jak hotele, schroniska czy inne obiekty noclegowe o niskim standardzie higienicznym.

Podsumowanie

Świerzb to zakaźna choroba skóry, która wymaga szybkiego rozpoznania i odpowiedniego leczenia. Świerzb można rozpoznać po charakterystycznym świądzie nasilającym się w nocy oraz grudkowo-pęcherzykowych zmianach skórnych. Z czym można pomylić świerzb to przede wszystkim egzema, łuszczyca czy kontaktowe zapalenie skóry, dlatego ważna jest konsultacja z dermatologiem. Dobry lek na świerzb to preparat zawierający permetrynę, siarkę czy benzoesan benzylu. Skuteczne leki na świerzb bez recepty, takie jak maść na świerzb bez recepty z siarką, mogą wspomóc leczenie, ale nie zastąpią terapii przepisanej przez lekarza. Kluczowe znaczenie ma również przestrzeganie zasad higieny i profilaktyki, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się infekcji na innych członków rodziny.