Co zrobić przy nagłym skoku ciśnienia?

Prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi to niezbędny element do zachowania dobrego stanu zdrowia. Z tego powodu powinniśmy je kontrolować oraz regulować, jeśli przekracza dopuszczalne normy. Najlepiej, gdy jego wartość oscyluje w granicach od 120 mmHg do 100 mmHg na 80 do 60 mmHg. Jednak jeśli ciśnienie jest wyższe, to zwykle wymaga to wdrożenia farmakoterapii. Do leczenia nadciśnienia, ale również do doraźnego obniżania nagłych skoków ciśnienia stosuje się kaptopril lub nitrendypinę w postaci tabletek podjęzykowych. Jak one działają i kiedy je podawać? Co jest lepsze? Nitrendypina czy kaptopril?

Jak działa nitrendypina i kaptopril?

Kaptopril należy do inhibitorów konwertazy angiotensyny (IKA). W naszym organizmie prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi utrzymywane jest przez układ renina-angiotensyna-aldosteron, w skład którego wchodzą, m.in. nerki. Nerki wydzielają reninę, która przekształca angiotensynogen do angiotensyny I. Angiotensyna I przekształcana jest do angiotensyny II i to właśnie wzrost jej ilości odpowiada za zwiększenie ciśnienia krwi. Dzieje się tak dlatego, gdyż odpowiada, m.in. za zwężanie naczyń krwionośnych. Kaptopril blokuje etap przekształcania angiotensyny I, która jest dla nas obojętna, w powodującą wzrost ciśnienia angiotensynę II [1].

Nitrendypina to lek należący do zupełnie innej grupy, tj. antagonistów wapnia. Tak jak kaptopril, powoduje spadek ciśnienia krwi, ale na podstawie innego mechanizmu. Nitrendypina blokuje napływ jonów wapnia do komórek, co z kolei prowadzi do rozkurczu mięśni naczyń krwionośnych. Zmniejsza to opór, który naczynia stawiają krwi i tym samym powoduje spadek ciśnienia tętniczego [2,3].

Jakie skutki uboczne ma nitrendypina i kaptopril?

Kaptopril to bezpieczny lek, jednak jak każdy preparat wykazuje pewne działania niepożądane. Są one podobne dla wszystkich substancji z tej grupy. Pacjenci najczęściej skarżą się na suchy kaszel, który może wystąpić nawet u 10% leczonych. Czasami może pojawić się wysypka z towarzyszącą gorączką. U 1% pacjentów stwierdza się białkomocz, jednak nie jest to rzecz zagrażająca życiu i często przechodzi nawet bez odstawienia leku. Z podobną częstotliwością może pojawić się przemijające osłabienie czucia smaku. Pacjenci mogą skarżyć się także na zawroty głowy, tachykardię i palpitację serca, bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunki, zaparcia i suchość w jamie ustnej. Może dojść do podwyższenia potasu we krwi [1,4].

Częstym działaniem niepożądanym, który pojawia się szczególnie przy rozpoczynaniu terapii nitrendypiną jest ból głowy, który ma charakter przemijający. Innym częstym objawem na początku terapii może być tachykardia, czyli przyspieszenie akcji serca i epizody dusznicy bolesnej, którą odczuwa się jako ból w klatce piersiowej. Pacjenci mogą skarżyć się na obrzęki (głównie nóg) oraz rozszerzenie naczyń krwionośnych, co obserwuje się jako nadmierne zaczerwienie skóry (głównie twarzy). Mogą wystąpić także reakcje alergiczne [3].

Nitrendypina czy kaptopril? Kiedy je stosować?

Głównym wskazaniem do stosowania obu leków jest leczenie nadciśnienia tętniczego krwi. Jednak aktualnie bardzo rzadko wprowadza się monoterapię nadciśnienia tętniczego, czyli leczenie jednym lekiem. Substancje z tych grup są wykorzystywane w politerapii, ale samego kaptoprilu lub nitrendypiny praktycznie się nie używa. W codziennej praktyce obserwuje się stosowanie nitrendypiny i kaptoprilu pod język, głównie w celu osiągnięcia szybkiego spadku ciśnienia. Jest to zalecenie off-label, czyli poza ogólnymi wskazaniami. Nie ma jednoznacznych wniosków, które podanie działa szybciej: pod język czy doustne [1,3].

Kaptopril stosuje się także przy leczeniu niewydolności serca z osłabieniem funkcji komór, ale w skojarzeniu z innymi lekami. Kaptopril można podawać przy stanach z zaburzeniami funkcjonowania lewej komory u ustabilizowanych pacjentów po zawale. Innym wskazaniem jest leczenie nefropatii cukrzycowej. Wskazaniem off-label jest również terapia syndromu Raynaud [1].

Jak wygląda dawkowanie obu leków na nadciśnienie?

Dawkowanie kaptoprilu zależy od wskazań oraz specyficznych potrzeb pacjenta, uwzględniając jego stan zdrowia oraz odpowiedź na leczenie. O ostatecznym dawkowaniu oraz ewentualnych zmianach zadecyduje lekarz.

• Przy leczeniu nadciśnienia tętniczego krwi najczęściej stosuje się dawki od 25 mg do 50 mg, które podaje się dwa razy na dobę. Dawka dobowa nie powinna przekraczać 150 mg, ale istnieją rekomendację mówiące o stosowaniu nawet 450 mg dobowo. Natomiast z punktu widzenia zasady, że nadciśnienie tętnicze lepiej leczyć kilkoma lekami w jak najmniejszych dawkach – nie ma to sensu;
• W przypadku niewydolności serca i leczenia kaptoprilem dawka dobowa jest podobna, jak przy leczeniu nadciśnienia, ale zaleca się rozpoczynanie terapii od 6,25 mg lub 12,5 mg. Przy nefropatii cukrzycowej najczęściej podaje się 25 mg trzy razy na dobę. Kaptopril pod język stosuje się do szybkiego obniżenia ciśnienia. Zwykle stosuje się 25 mg substancji, ale jeśli nie dochodzi do obniżenia ciśnienia do 20 minut, to należy zmienić terapię [1,4].

Kaptopril podawany doustnie osiąga swoje maksymalne działanie po około godzinie od podania, a pierwsze efekty obserwuje się po 15 minutach. Charakterystyczną cechą kaptoprilu jest to, że w miarę dalszego podawania leku uzyskuje się silniejsze działanie. Pełny efekt osiąga się po kilku tygodniach terapii [4].

Leczenie nitrendypiną rozpoczyna się od mniejszych dawek, tj. 5 lub 10 mg podawanych 2 razy na dobę, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Maksymalnie na dobę można podawać 40 mg nitrendypiny w dwóch, podzielonych dawkach. Podobnie jak kaptopril, aktualnie zwykle stosuje się nitrendypinę pod język [3].

Czy nitrendypina i kaptopril są bezpieczne?

Poniżej przedstawiamy szczególne środki ostrożności podczas przyjmowania nitrendypiny lub kaptoprilu. Należy pamiętać, że mogą być one przeciwwskazane lub mogą wymagać zmiany dawki u konkretnych grup pacjentów.

• Kaptopril jest przeciwwskazany podczas ciąży, gdyż powoduje niewydolność nerek u dzieci. Po rozpoznaniu ciąży należy przerwać terapię lekiem. Podobne zalecenia są w stosunku do nitrendypiny;
• Dane o bezpieczeństwie stosowania kaptoprilu i nitrendypiny podczas karmienia piersią są niejednoznaczne. Oba leki w bardzo niewielkim stopniu (1%) przenikają do mleka matki. Z tego powodu wpływ na dziecko jest znikomy i raczej te leki są w miarę bezpieczne podczas karmienia piersią. Jednak nie ma jednoznacznych danych o bezpieczeństwie, dlatego zaleca się stosowanie innych leków podczas karmienia piersią;
• Stosowanie nitrendypiny i kaptoprilu może prowadzić do nadmiernego obniżenia ciśnienia krwi. Wynikiem mogą być zawroty głowy lub nawet omdlenie. Pojawia się to zwykle na początku terapii, podczas dobierania dawki i nie jest to dość częste. Z tego powodu podczas leczenia tymi lekami można prowadzić pojazdy mechaniczne, ale pacjenci, którzy pierwszy raz zażywają lek, muszą wykazać się ostrożnością;
• Jednoczesne stosowanie leków obniżających ciśnienie krwi, takich jak nitrendypina i kaptopril oraz spożywanie alkoholu może prowadzić do zwiększenia działania hipotensyjnego. Efektem mogą być zawroty głowy i omdlenia. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania tych substancji;
• Kaptopril wydala się głównie przez nerki, dlatego u osób z ich niewydolnością może dojść do nagromadzenia się substancji w organizmie. W tym przypadku dawki należy dobierać indywidualnie i rozpoczynać terapię od mniejszych niż zalecane. W przypadku nitrendypiny nie ma potrzeby modyfikacji dawek;
• IKA są ogólnie bezpieczne u osób z niewydolnością wątroby. Jednak istnieją pojedyncze doniesienia o wystąpieniu, np. żółtaczki. Jeśli pacjent jest leczony kaptoprilem i rozwinie się u niego żółtaczka lub poziom enzymów wątrobowych ulegnie podwyższeniu, to należy niezwłocznie przerwać terapię. Jeśli pacjent cierpi na cieżką niewydolność wątroby i stosuje nitrendypinę, to należy rozpoczynać terapię od mniejszych dawek;
• Dobieranie dawki kaptoprilu i nitrendypiny u osób w podeszłym wieku powinno być indywidualne. Tyczy się to szczególnie osób cierpiących na niewydolność wątroby lub nerek, u których wydalanie leku może być osłabione [1,3,4].

Jakie są dostępne postaci obu leków i ich droga podania?

Kaptopril i nitrendypina dostępne są jedynie w formie tabletek do podawania doustnego. Kaptopril występuje w dawkach 12,5 mg, 25 mg i 50 mg, a nitrendypina w dawkach 10 mg i 20 mg.

Zamienniki i preparaty nitrendypiny i kaptoprilu

W Tabeli 1. i 2. przedstawiamy dostępne zamienniki leków z kaptoprilem i nitrendypiną, które dostępne są w aptekach.

Podsumowanie

Kaptopril i nitrendypina to dość stare leki, które aktualnie stosuje się rzadko. Najczęstszym wskazaniem jest stosowanie kaptoprilu lub nitrendypiny pod język, aby zmniejszyć nagły skok ciśnienia. Jednak dane o przewadze tej formy podania nad podaniem doustnym są niespójne. Co jest lepsze: nitrendypina czy kaptopril? Ciężko odpowiedzieć na to pytanie. Do leczenia nadciśnienia tętniczego krwi aktualnie nie wykorzystuje się takich leków w monoterapii. Najnowsze zalecenia wskazują na politerapię (minimum 2 lub 3 różne leki) w niskich dawkach.