Colostrum a laktoferyna – czym się różnią?

Colostrum (młodziwo, siara) to pierwsza wydzielina gruczołów ssaków. Jest wytwarzana przez gruczoł mlekowy po porodzie, a sam proces kontrolują hormony takie jak prolaktyna i oksytocyna. Siara stanowi nie tylko pożywienie, ale również stymuluje układ odpornościowy oraz zwiększa ochronę przed różnego rodzaju patogenami. Jest to nieocenione dla rozwijającego się organizmu noworodka. A czym różni się colostrum od mleka dojrzałego? Przede wszystkim zawiera mniej laktozy, a więcej białka, tłuszczu, witamin i minerałów, a także hormonów oraz czynników wzrostu [1].

Laktoferyna natomiast jest jednym ze składników colostrum. To białko, które działa przeciwgrzybiczo, antybakteryjnie i przeciwwirusowo, a także pobudzająco na układ odpornościowy. Co ciekawe, laktoferyna występuje również w wielu innych tkankach i płynach ustrojowych ludzkiego organizmu m.in. w nerkach, trzustce, wątrobie, jelitach, płucach, ślinie, łzach, moczu, osoczu krwi, a nawet w wydzielinie z pochwy oraz w nasieniu [2].

Jak działają colostrum oraz laktoferyna?

Colostrum bydlęce (colostrum bovinum) zawiera bogatą kombinację składników bioaktywnych, które wpływają na rozwój i wzrost organizmu, a także na procesy odpornościowe. Jest to możliwe m.in. dzięki obecności immunoglobulin wspomagających walkę z patogenami, działającej przeciwbakteryjnie laktoferynie, a także cytokinom, które aktywują układ odpornościowy i “rozpoznają” patogeny. 

Szacuje się, że colostrum bydlęce zawiera ponad 20 różnych peptydowych czynników wzrostu (np. IGF, IGE). Czynniki te wpływają na różnicowanie i rozwój komórek, co może być wykorzystywane m.in. w celu regeneracji błony śluzowej jelit. Najwyższe stężenie tych substancji odnotowuje się bezpośrednio po narodzinach, dlatego tak ważne jest, aby colostrum bydlęce było pozyskiwane w ciągu pierwszych godzin po ocieleniu. 

Laktoferyna jest glikoproteiną, która wiąże żelazo. Siara ludzka zawiera znacznie większe stężenie laktoferyny w porównaniu do siary bydlęcej (zawartość w siarze bydlęcej to ok. 10% wartości występującej w siarze ludzkiej). Mechanizm działania laktoferyny opiera się na zwiększaniu wchłaniania żelaza, stymulacji wzrostu komórek jelitowych oraz poprawie procesów odpornościowych. Uważa się także, że laktoferyna wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe m.in. poprzez uniemożliwienie połączenia patogenu z receptorem, który znajduje się na powierzchni komórki gospodarza. To sprawia, że wirus nie jest w stanie przedostać się do wnętrza komórki organizmu człowieka [2,3].

Jakie skutki uboczne ma colostrum i laktoferyna?

Colostrum bovine, czyli siara bydlęca, jest z reguły dobrze tolerowana. Rzadko mogą wystąpić dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia, bóle brzucha, biegunka czy nudności. Odnotowywano również przypadki skórnych reakcji alergicznych obejmujących m.in. swędzenie, wysypkę lub obrzęk twarzy, języka czy gardła.  Pamiętaj, że stosowanie preparatów zawierających colostrum bydlęce może pobudzać układ odpornościowy. Dlatego jeśli zmagasz się z jakąkolwiek chorobą autoimmunologiczną (np. Hashimoto, chorobą Leśniowskiego-Crohna, autoimmunologicznym zapaleniem wątroby), przed przyjęciem tego typu preparatu, skonsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym. Istnieje ryzyko, że colostrum może nasilić objawy choroby* [4].

Możliwe skutki uboczne stosowania laktoferyny są podobne do tych wywoływanych przez colostrum. Mogą obejmować problemy jelitowe bądź alergie skórne, jednak występują rzadko i są z reguły przemijające [5].

Kiedy przyjmować colostrum, a kiedy laktoferynę?

Przypuszcza się, że siara bydlęca może być zażywana w celu przeciwdziałania infekcjom układu oddechowego i pokarmowego, poprawy funkcji jelit czy redukcji stanów zapalnych [1,3]. Założenia te są jednak oparte na niewielkiej ilości badań, co wymaga przeprowadzenia kolejnych, bardziej szczegółowych eksperymentów.

Natomiast preparaty zawierające laktoferynę są rekomendowane zarówno w profilaktyce, jak i podczas infekcji. Substancja jest stosowana m.in. w anemii z niedoboru żelaza, przy zbyt niskim poziomie ferrytyny we krwi, w celu regeneracji nabłonka jelit, w terapii przebarwień skórnych (wybroczyn, owrzodzeń żylnych, po zabiegach laserowych i skleroterapii), a także w profilaktyce zakażeń okulistycznych [2,7].

Jak stosować colostrum i laktoferynę?

Dawkowanie danego preparatu ściśle określa producent, jednak w przypadku colostrum zaleca się najczęściej, aby przyjmować ok. 400 mg do maksymalnie 1200 mg na dobę (u dorosłych). Jeśli chodzi o sposób stosowania, część producentów rekomenduje zażywanie colostrum przed posiłkiem (np. na pusty żołądek), a część po posiłku. Przyjmowanie colostrum bovinum po jedzeniu może pozwolić uniknąć problemów żołądkowo-jelitowych, np. wzdęć, biegunki czy nudności. Colostrum ma przynieść optymalne korzyści po kilkumiesięcznym stosowaniu [1,3,6].

Najczęściej zalecana dawka dobowa laktoferyny wynosi ok. 100-400 mg u osób dorosłych (w zależności od produktu). Większość preparatów z laktoferyną stosuje się w czasie jedzenia, a zawartość niektórych z nich możesz wsypać bezpośrednio do ust lub wymieszać z ostudzoną wodą (nie gorącą!). Podobnie jak w przypadku colostrum, zaleca się kilkumiesięczną terapię [2,10].

Colostrum a laktoferyna – co jest bezpieczniejsze?

Preparaty zawierające colostrum lub laktoferynę (bądź połączenie obu tych składników) są z reguły bezpieczne, a ryzyko wystąpienia działań niepożądanych jest niskie. 

Nie stosuj colostrum bydlęcego jeśli masz uczulenie na mleko krowie. Nie ma to natomiast przeciwwskazań do przyjmowania colostrum przez osoby z nietolerancją laktozy, ponieważ siara bydlęca zawiera niewielką ilość tego cukru [1,3].

Stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Ilość danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania preparatów zawierających colostrum bovinum u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią jest ograniczona. 

Jeśli chodzi natomiast o laktoferynę, Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa Żywności uznała ją za substancję bezpieczną w okresie ciąży. Laktoferyna ma zmniejszać ryzyko przedwczesnego porodu, anemii (z niedoboru żelaza) oraz pozytywnie wpływać na mikrobiotę pochwy. Okres karmienia piersią również nie powinien stanowić przeciwwskazania do stosowania laktoferyny, ponieważ związek jest wytwarzany w zwiększonej ilości właśnie w okresie laktacji [8,9].

Jeśli jesteś w ciąży lub karmisz piersią i chcesz zacząć stosować colostrum lub laktoferynę, skonsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym.

Prowadzenie pojazdów

Preparaty zawierające colostrum bovinum lub laktoferynę nie wywierają bezpośredniego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

Interakcje z alkoholem

Choć nie ma zbyt wielu danych dotyczących interakcji colostrum bovinum oraz laktoferyny z alkoholem, nie zaleca się łączenia tych substancji. Alkohol może zmniejszać skuteczność działania suplementów oraz wpływać na ich metabolizm.

Stosowanie u seniorów

Nie ma konieczności zmiany dawkowania u ogólnie zdrowych osób starszych. Jednak zanim rozpoczniesz suplementację, skonsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym.

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek i zaburzeniach czynności wątroby

Zarówno choroby nerek, jak i wątroby mogą wpływać na przyswajanie colostrum oraz laktoferyny przez organizm. Jeśli zmagasz się z jakimkolwiek schorzeniem obejmującym te narządy, przed rozpoczęciem stosowania danego preparatu, skonsultuj się z lekarzem.

Dostępność preparatów 

Colostrum bovinum jest najczęściej dostępne w postaci doustnych kapsułek, tabletek, tabletek do ssania, proszku lub zawiesiny doustnej.

Laktoferyna występuje w postaci kapsułek lub saszetek zawierających proszek, który możesz rozpuścić np. w wodzie. Jest również dostępna w formie płynnej – kroplach doustnych oraz ocznych. Co więcej, laktoferynę znajdziesz także w preparatach na skórę.

Jakie są zamienniki colostrum i laktoferyny?

Wśród preparatów zawierających colostrum bovinum można wymienić m.in.:

• Colostrum Genactiv – liofilizowane** colostrum bydlęce (kapsułki: 200 mg, tabletki do ssania: 100 mg, proszek do sporz. zawiesiny doustnej: 500 mg, zawiesina doustna: 500 mg/5 ml);
• Colostrum Laboratoria Natury – colostrum bydlęce standaryzowane na zawartość min. 10% immunoglobulin G i min. 60% związków białka (kapsułki: 210 mg);
• Colostrum Primabiotic – liofilizowane colostrum bydlęce standaryzowane na zawartość min. 40% immunoglobulin G (kapsułki: 400 mg);
• Colostrum Kozie 500 mg – suszona siara kozia z 28-procentową zawartością immunoglobulin (kapsułki: 500 mg).

Przykładowe preparaty zawierające laktoferynę:

• Laktoferyna Pharmabest – zawiera laktoferynę z mleka krowiego (kapsułki: 100 mg, krople: 100 mg/12 kropli, saszetki: 100 mg/1 saszetkę);
• Laktoferyna 100 ASA – laktoferyna z mleka krowiego wzbogacona fruktooligosacharydami (kapsułki: 100 mg);
• Laktoferyna NutroPharma – laktoferyna z mleka krowiego (kapsułki 100 mg);
• Somilux – krople do oczu z laktoferyną liposomalną – działają przeciwzapalnie i przeciwdrobnoustrojowo;
• Keladerm – krem z laktoferyną – wykazuje efekt antyoksydacyjny, rozjaśnia przebarwienia powstałe po zabiegu skleroterapii, laseru naczyniowego, nieablacyjnego oraz laseru po depilacji. 

Podsumowanie

Choć przeprowadzone dotychczas badania mogą sugerować, że kilkumiesięczna suplementacja colostrum bovinum zmniejsza liczbę infekcji górnych dróg oddechowych, a nawet zapobiega zakażeniom wirusem grypy, brak jest wystarczających dowodów na jego rzeczywistą skuteczność. Co więcej, potwierdzenia wymaga również teza związana z pozytywnym wpływem colostrum na szczelność jelit. Jest ona oparta na badaniu, w którym wzięła udział jedynie grupa sportowców. Nie można więc odnieść się w tym kontekście do osób, które nie uprawiają sportu regularnie [11-13].

Laktoferyna (będąca składnikiem colostrum) ma z kolei blokować receptory specyficzne dla patogenu, uniemożliwiając tym samym infekowanie organizmu. Ponadto może hamować wzrost drobnoustrojów, dlatego bywa stosowana podczas infekcji [2,8]. Pamiętaj jednak, że proces “budowania odporności” jest długotrwały. Dlatego jeśli chcesz złagodzić przebieg infekcji i ograniczyć ich ogólną ilość w ciągu roku, konieczna będzie regularna, nawet kilkumiesięczna suplementacja.

*Niektóre źródła podają, że colostrum może wykazywać pozytywny wpływ na niektóre choroby autoimmunologiczne. Wymaga to jednak dalszych badań.

**Liofilizacja to proces otrzymywania suchych produktów w niskich temperaturach, dzięki czemu gotowy preparat zachowuje cenne składniki odźywcze.