Co na ząbkowanie? Domowe sposoby i leki na bolesne ząbkowanie dzieci

Kiedy pojawiają się pierwsze zęby mleczne?

Pierwsze zęby wyrzynają się zazwyczaj między 6., a 12. miesiącem życia. Pojawienie się zęba mlecznego to proces złożony, obejmujący dynamiczne zmiany zachodzące przed i po ukazaniu się zęba w jamie ustnej. Można wyróżnić następujące etapy ząbkowania:

• wewnątrzkostny — zanim ząb ukaże się w jamie ustnej;
• penetracji — kiedy ząb jest wyczuwalny przez błonę śluzową;
• nadkostny — gdy korona zęba jest widoczna w jamie ustnej.

Proces wyrzynania się zębów w dużej mierze warunkowany jest przez czynniki genetyczne. W zależności od momentu pojawienia się pierwszego zęba wyróżnia się ząbkowanie: wczesne (3-4. miesiąc), o czasie (5-8. miesiąc), opóźnione (9-11. miesiąc), późne (powyżej 12. miesiąca życia) [2].

Po czym poznać, że dziecku idą zęby?

Ząbkowaniu mogą towarzyszyć mniej lub bardziej nasilone objawy o charakterze miejscowym, lub ogólnym. Do najczęściej obserwowanych należą:

• obrzmienie i zaczerwienienie dziąsła w miejscu, gdzie wyrzyna się ząb;
• zasinienie błony śluzowej nad wyrzynającym się zębem (na skutek wynaczynienia krwi);
• nadmierne ślinienie;
• wkładanie rączek i przedmiotów do buzi;
• objawy ogólne: złe samopoczucie, płaczliwość, podwyższona temperatura ciała (do 38°C), katar, osutka (wysypka) na twarzy, biegunka, wymioty.

Warto wspomnieć, że okres ząbkowania pokrywa się w czasie z wygasaniem odporności nabytej od matki (zanikają w tym czasie przeciwciała otrzymane od matki). Dlatego też często obawy ogólne kojarzone z ząbkowanie, mogą świadczyć o rozwijającej się infekcji [1].

Ile czasu przebija się ząbek?

Czas, jaki potrzebny jest na przebicie pojedynczego zęba mlecznego u dziecka, może być różny, ale ogólnie rzecz biorąc, proces ten może trwać kilka tygodni do kilku miesięcy od momentu, kiedy ząb zaczyna “rozbijać” dziąsło i pojawiać się na powierzchni. Warto pamiętać, że tempo przebijania się zęba może być różne u różnych dzieci. Niektóre dzieci przebijają zęby bez większych problemów i dolegliwości, podczas gdy inne mogą doświadczać większego dyskomfortu i bólu.

Jakie są domowe sposoby na bolesne ząbkowanie?

Przed podaniem leków na ząbkowanie, warto skorzystać z prostych, domowych metod zmniejszania bólu. Wśród nich warto wyróżnić następujące:

• masaż dziąseł — można go wykonać umytym wcześniej palcem lub specjalną silikonową szczoteczką z wypustkami; masaż powinien być wykonywany ostrożnie, ponieważ nabłonek wyścielający jamę ustną niemowlęcia jest bardzo cienki i wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne;
• schłodzony gryzak wypełniony żelem — gryzak chłodzimy w lodówce (nie w zamrażarce). Zimny gryzak zadziała lekko znieczulająco na obolałe dziąsła;
• pokarmy stałe, w okresie ząbkowania można podawać w formie zblendowanej (jeśli dziecko odmawia jedzenia) oraz nieco chłodniejsze niż zwykle, aby nie podrażniać dodatkowo obolałych dziąseł [1].

Jakie są leki na ząbkowanie bez recepty?

Jeśli domowe sposoby nie pomagają, a nasz maluch nadal bardzo cierpi przez bolesne ząbkowanie, warto skorzystać z leków bez recepty, które można dodać w każdej aptece.

Żele znieczulające z lidokainą

Żele znieczulające z lidokainą należy aplikować doraźnie. Niewielką ilość żelu wmasowuje się w bolesne miejsce, czystym palcem lub wacikiem. Maksymalnie taki żel na ząbkowanie można zastosować je 6 razy na dobę. Jakie preparaty tego typu są dostępne w aptekach? Przykładowo, Bobodent, Calgel. Niektóre dodatkowo w składzie mają wyciągi roślinne np. z rumianku (Dentinox N) [4,5].

Dentinox N, żel do jamy ustnej

Calgel, żel do stosowania na dziąsła

Bobodent, żel

Preparaty pomagające utrzymać prawidłową higienę dziąseł

Tego rodzaju preparaty, dzięki zawartości substancji przeciwbakteryjnych, jak np. oktenidyna, pozwalają zachować odpowiednią higienę jamy ustnej, co zapobiega powstawaniu stanów zapalnych. Dodatkowo mogą zawierać mentol i olejek miętowy działający chłodząco i lekko znieczulająco (np. Dentosept A Mini Spray) [6].

Dentosept A Mini, spray

Preparaty osłaniające

Preparaty osłaniające na ząbkowanie tworzą warstwę ochronną na powierzchni dziąseł, co zabezpiecza je przed otarciami i uczuciem dyskomfortu podczas ząbkowania. W składzie zawierają często także wyciągi roślinne o działaniu łagodzącym (np. z aloesu). Dodatkową zaletą jest aplikator z silikonowymi wypustkami, który umożliwia masaż dziąseł, pozwalający złagodzić uczucie bólu.

Anaftin Baby Gel, żel

Leki przeciwbólowe

można zastosować zawiesinę lub czopki z paracetamolem (np. Pedicetamol, Paracetamol Farmina — czopki) lub ibuprofenem (Ibufen dla dzieci Forte — zawiesina, Nurofen dla dzieci — czopki); należy pamiętać, że dawkę tych leków dla dziecka wyliczamy na podstawie masy ciała dziecka:

• paracetamol 10-15 mg/kg masy ciała, podajemy co 4-6 godzin, działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo,
• ibuprofen 7-10 mg/kg masy ciała, podajemy co 6-8 godzin, oprócz działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowego dodatkowo działa przeciwzapalnie[7,8].

Ibufen dla dzieci Forte, zawiesina doustna

Pedicetamol, roztwór doustny

Co dalej, czyli jak dbać o pierwsze zęby mleczne?

Kiedy pojawią się już pierwsze zęby, należy prawidłowo dbać o nie. Odpowiednia higiena jamy ustnej już na tak wczesnym etapie zapobiega powstawaniu próchnicy. Zanim pojawią się pierwsze zęby mleczne, rodzice regularnie powinni oczyszczać błony śluzowe i wały dziąsłowe dziecka. Celem pierwszych zabiegów higienicznych jest nie tylko dbanie o higienę jamy ustnej dziecka, ale także przyzwyczajanie go do manipulacji w obrębie jamy ustnej i wytworzenie dobrych nawyków. Zaleca się szczotkowanie zębów mlecznych 2 razy dziennie, wykorzystując w tym celu pastę z fluorem. Dla dzieci w wieku 6-36 miesięcy zalecane stężenie fluoru to 1000 ppm, czyli śladowa ilość pasty na szczoteczce (muśnięcie włosia szczoteczki pastą) [3].