Przyczyny zawału mięśnia sercowego – co powoduje zawał serca

Zawał mięśnia sercowego, znany również jako zawał serca, to poważny stan zagrożenia życia, który powstaje w wyniku nagłego przerwania lub znacznego ograniczenia dopływu krwi do mięśnia sercowego¹². Bez odpowiedniego dopływu krwi bogactej w tlen, komórki mięśnia sercowego mogą zostać uszkodzone i zacząć obumierać¹.

Choroba niedokrwienna serca jako główna przyczyna

Najczęstszą przyczyną zawału mięśnia sercowego jest choroba niedokrwienna serca (choroba wieńcowa), która stanowi wiodącą przyczynę zawałów¹²³. To stan, w którym główne naczynia krwionośne (tętnice wieńcowe) dostarczające krew do mięśnia sercowego zostają zablokowane przez nagromadzenie tłuszczowych złogów, znanych jako blaszki miażdżycowe².

Choroba wieńcowa rozwija się przez lata w procesie zwanym miażdżycą. W tym procesie tłuszczowe substancje, cholesterol i inne związki gromadzą się w wewnętrznej warstwie tętnic, powodując ich zwężenie³⁴. Ta substancja podobna do wosku, nazywana blaszką, może z czasem znacznie ograniczyć przepływ krwi do serca⁴.

Mechanizm powstawania zawału

Zawał serca najczęściej występuje, gdy jedna z blaszek miażdżycowych pęknie lub ulegnie uszkodzeniu¹². W miejscu pęknięcia tworzy się skrzep krwi, który może częściowo lub całkowicie zablokować przepływ krwi przez tętnicę do serca¹². Ten mechanizm jest odpowiedzialny za większość przypadków zawału mięśnia sercowego⁵.

Kiedy powierzchnia blaszki cholesterolowej w tętnicy wieńcowej pęknie, organizm próbuje naprawić uszkodzenie poprzez utworzenie skrzepu krwi⁶. Jeśli skrzep stanie się na tyle duży, że zablokuje przepływ krwi przez tętnicę do mięśnia sercowego, dochodzi do zawału⁶. Ten proces może przebiegać nagłe lub rozwijać się stopniowo Zobacz więcej: Mechanizm pękania blaszki miażdżycowej w zawale serca.

Rzadsze przyczyny zawału serca

Chociaż choroba wieńcowa jest najczęstszą przyczyną, zawały serca mogą również powstać bez obecności typowych blokad miażdżycowych. Takie przypadki stanowią około 5% wszystkich zawałów⁵ i są określane jako zawał mięśnia sercowego bez obturacyjnej choroby wieńcowej (MINOCA)³.

Do rzadszych przyczyn zawału należą skurcze tętnic wieńcowych, które mogą wystąpić nawet w zdrowych naczyniach¹⁷. Nagły i poważny skurcz tętnicy wieńcowej może zablokować przepływ krwi przez naczynie, nawet jeśli nie ma w nim nagromadzenia blaszek⁸. Skurcze mogą być wywołane przez różne czynniki, w tym stres emocjonalny, palenie papierosów czy zażywanie niektórych substancji psychoaktywnych Zobacz więcej: Skurcze tętnic wieńcowych i inne rzadkie przyczyny zawału serca.

Niedotlenienie jako przyczyna zawału

Mniej powszechną, ale istotną przyczyną zawału serca jest niedotlenienie (hipoksja)¹. Może ono wystąpić w sytuacjach, gdy organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu, na przykład podczas problemów z płucami, zatrucia tlenkiem węgla czy w stanach chorobowych powodujących spadek poziomu tlenu we krwi⁹. W takich przypadkach serce nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu, co może prowadzić do uszkodzenia mięśnia sercowego i zawału¹.

Inne mechanizmy powstawania zawału

Zawał mięśnia sercowego może również powstać w wyniku spontanicznego rozwarstwienia tętnicy wieńcowej (SCAD), które jest rzadkim, ale poważnym stanem⁸¹⁰. W tym przypadku dochodzi do nagłego pęknięcia ściany tętnicy wieńcowej, co może prowadzić do utworzenia skrzepu krwi lub bezpośredniego zablokowania naczynia przez uszkodzoną tkankę⁸.

Zator tętnicy wieńcowej to kolejna rzadka przyczyna zawału, która występuje, gdy skrzep krwi przemieszczający się przez układ krwionośny zatyka się w tętnicy wieńcowej⁸. Może to zablokować przepływ krwi przez tętnicę i spowodować zawał⁸. Podobnie, anomalie wrodzone tętnic wieńcowych mogą prowadzić do zawału, szczególnie podczas wysiłku fizycznego, gdy nieprawidłowo położone naczynia mogą zostać ściśnięte⁵.

Znaczenie wczesnego rozpoznania przyczyn

Zrozumienie różnych mechanizmów prowadzących do zawału mięśnia sercowego ma kluczowe znaczenie dla właściwego leczenia i zapobiegania. Podczas gdy większość zawałów wynika z choroby wieńcowej i może być zapobiegana przez kontrolę czynników ryzyka, rzadsze przyczyny wymagają specjalistycznego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. Szybkie rozpoznanie przyczyny zawału pozwala na zastosowanie odpowiedniego leczenia i zmniejszenie ryzyka powikłań oraz ponownych epizodów chorobowych.