Farmakoterapia zapalenia zatok – leki i ich zastosowanie

Farmakoterapia zapalenia zatok stanowi istotny element kompleksowego leczenia, szczególnie gdy domowe metody nie przynoszą wystarczającej ulgi¹. Wybór odpowiednich leków zależy od rodzaju zapalenia zatok, jego przyczyny oraz nasilenia objawów².

Leki dostępne bez recepty

Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe stanowią podstawę objawowego leczenia zapalenia zatok³. Paracetamol skutecznie łagodzi ból i obniża gorączkę, podczas gdy niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen, dodatkowo zmniejszają stan zapalny⁴. Nie należy podawać aspiryny dzieciom poniżej 16 roku życia ze względu na ryzyko zespołu Reye’a⁵.

Leki przeciwzakrzepowe dostępne są w postaci doustnej oraz w formie spray’ów i kropli do nosa⁶. Doustne leki przeciwzakrzepowe, takie jak pseudoefedryna i fenylefryna, mogą być pomocne, szczególnie gdy towarzyszą objawy ze strony uszu⁶. Donosowe spray’e przeciwzakrzepowe, zawierające oksymetazolinę lub fenylefryną, zapewniają szybką ulgę, ale nie powinny być stosowane dłużej niż 2-3 dni⁶.

Mukolitykami, takimi jak gwaifenezyna, mogą pomóc w rozrzedzeniu wydzieliny i ułatwieniu jej usuwania⁷. Leki przeciwhistaminowe doustne nie są zalecane w leczeniu zapalenia zatok, ponieważ nie wykazano ich skuteczności i mogą wywołać niepożądane skutki uboczne⁶.

Donosowe kortykosteroidy

Donosowe kortykosteroidy są jednymi z najskuteczniejszych leków w leczeniu zapalenia zatok⁸. Zmniejszają one obrzęk wewnątrz nosa zwykle w ciągu 2-3 dni od rozpoczęcia stosowania i mają niewiele skutków ubocznych⁸. Działają poprzez redukcję stanu zapalnego i obrzęku błony śluzowej nosa, turbin nosowych i ujść zatok⁹.

Do najczęściej stosowanych donosowych kortykosteroidów należą flutikazon, mometazon, budezonid i beklometazon¹⁰. Niektóre z tych leków są dostępne bez recepty, podczas gdy inne wymagają przepisu lekarskiego⁸. Różnią się one częstotliwością stosowania i kosztem, ale wszystkie są skuteczne⁸.

Badania wykazują, że donosowe kortykosteroidy zapewniają dodatkowe korzyści w poprawie objawów, gdy są stosowane razem z antybiotykami⁹. Kurs leczenia trwający 15-21 dni może zmniejszyć czas trwania objawów w porównaniu z placebo¹¹.

Antybiotyki w leczeniu zapalenia zatok

Antybiotyki są wskazane wyłącznie w przypadku bakteryjnego zapalenia zatok¹¹. Nie są skuteczne przeciwko wirusom, które są najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia zatok³. Decyzja o zastosowaniu antybiotyków powinna być podjęta przez lekarza po ocenie objawów i stanu pacjenta¹².

Amoksycylina jest uważana za lek pierwszego wyboru w leczeniu bakteryjnego zapalenia zatok u większości pacjentów¹¹. Zalecana dawka dla dorosłych to 500 mg trzy razy dziennie przez 5-10 dni¹¹. W przypadku pacjentów z czynnikami ryzyka oporności bakteryjnej zaleca się wysokie dawki amoksycyliny z kwasem klawulanowym¹³.

Dla pacjentów uczulonych na penicylinę alternatywą może być doksycyklina¹³. Inne opcje obejmują cefalosporyny trzeciej generacji z klindamycyną lub fluorochinolony, choć te ostatnie powinny być unikane w mniej poważnych infekcjach ze względu na ostrzeżenia FDA dotyczące działań niepożądanych¹⁴.

Ważne jest dokończenie całego kursu antybiotykoterapii, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej¹². Skrócenie leczenia lub nieregularne przyjmowanie leków może prowadzić do powikłań, takich jak nawrót infekcji czy rozwój oporności bakteryjnej¹².

Leki w przewlekłym zapaleniu zatok

Leczenie przewlekłego zapalenia zatok wymaga innego podejścia farmakologicznego¹⁰. Podstawą terapii są donosowe kortykosteroidy i płukania nosa roztworem soli fizjologicznej¹⁵. W przypadkach z polipami nosowymi może być konieczne zastosowanie doustnych kortykosteroidów przez krótki okres¹⁰.

Antybiotykoterapia w przewlekłym zapaleniu zatok zwykle wymaga dłuższego kursu leczenia – minimum 3-4 tygodnie, najlepiej pod kontrolą hodowli¹⁶. Mogą być stosowane kombinacje antybiotyków, takie jak penicylina z inhibitorem beta-laktamazy, metronidazol z makrolidem lub nowsze chinolony¹⁶.

U pacjentów z polipami nosowymi i przewlekłym zapaleniem zatok mogą być stosowane leki biologiczne, takie jak dupilumab, omaluzumab czy mepolizumab¹⁷. W 2019 roku FDA zatwierdziła dupilumab do leczenia ciężkiego przewlekłego zapalenia zatok z polipami nosowymi u dorosłych¹⁶.

Leki przeciwalergiczne

Gdy zapalenie zatok jest spowodowane lub pogorszone przez alergię, leczenie przeciwalergiczne może przynieść znaczne korzyści³. Leki przeciwhistaminowe mogą pomóc w kontrolowaniu objawów alergicznych, które prowadzą do obrzęku błony śluzowej nosa i zatok¹⁸.

Modyfikatory leukotrienów to leki, które mogą pomóc zmniejszyć stan zapalny nosa i zatok¹⁹. Mogą być stosowane u pacjentów z polipami nosowymi i nadwrażliwością na aspirynę²⁰. Często są używane jako uzupełnienie spray’ów donosowych i leków przeciwhistaminowych²⁰.

Immunoterapia (szczepienia przeciwalergiczne) może być rozważana u pacjentów z alergicznym zapaleniem zatok¹⁰. Leczenie to polega na stopniowym zwiększaniu dawek alergenów, aby zbudować tolerancję²¹.

Specjalne leki w wybranych przypadkach

U pacjentów z nadwrażliwością na aspirynę może być stosowane leczenie desensybilizujące¹⁷. Pod nadzorem medycznym pacjenci otrzymują stopniowo zwiększające się dawki aspiryny, aby zwiększyć ich tolerancję¹⁷.

W przypadkach grzybiczego zapalenia zatok mogą być potrzebne leki przeciwgrzybicze²². Leczenie grzybiczego zapalenia zatok jest złożone i może wymagać kombinacji leków miejscowych i systemowych²³.

U pacjentów z niedoborami odporności może być konieczne podawanie immunoglobulin, które pomagają zwalczać patogeny²². Takie leczenie wymaga ścisłej współpracy z immunologiem²².

Monitorowanie leczenia farmakologicznego

Pacjenci otrzymujący leczenie farmakologiczne powinni być regularnie monitorowani pod kątem skuteczności terapii i ewentualnych działań niepożądanych²⁴. W przypadku braku poprawy po kurcie antybiotykoterapii konieczne może być ponowne badanie i zmiana leku²⁴.

Niektórzy pacjenci mogą doświadczać poprawy objawów, a następnie ich nawrotu²⁴. Może to wskazywać na niepełne wyeliminowanie infekcji i wymagać alternatywnego antybiotyku, przedłużonego leczenia lub dalszej diagnostyki²⁴.