Epidemiologia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) stanowi jeden z głównych typów nieswoistych chorób zapalnych jelit, który w ostatnich dekadach stał się globalnym problemem zdrowotnym. Choroba charakteryzuje się przewlekłym zapaleniem błony śluzowej jelita grubego i odbytnicy, prowadzącym do powstawania owrzodzeń i krwawych biegunek¹.

Zapadalność i częstość występowania na świecie

Zapadalność na wrzodziejące zapalenie jelita grubego wynosi od 9 do 20 przypadków na 100 000 osób rocznie, podczas gdy częstość występowania oscyluje między 156 a 291 przypadkami na 100 000 mieszkańców rocznie¹. Dane epidemiologiczne wskazują na znaczące różnice geograficzne – najwyższe wskaźniki odnotowuje się w krajach wysoko rozwiniętych, szczególnie w Ameryce Północnej i Europie Północnej².

W Stanach Zjednoczonych choroba dotyka około 1 miliona ludzi, z roczną zapadalność wynoszącą 10,4-12 przypadków na 100 000 osób i częstością występowania 35-100 przypadków na 100 000 mieszkańców³. Szczególnie wysokie wskaźniki odnotowuje się w krajach skandynawskich – w Danii zapadalność wzrosła z 10,7 do 18,6 przypadków na 100 000 osób rocznie w okresie 1980-2013⁴. Najwyższą zapadalność w historii odnotowano na Wyspach Owczych – 73,7 przypadków na 100 000 mieszkańców w 2011 roku⁵.

Rozkład wiekowy i płciowy

Charakterystyczną cechą epidemiologiczną wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jest dwumodalny rozkład wieku zachorowań. Pierwszy i główny szczyt zapadalności występuje między 15 a 30 rokiem życia, natomiast drugi, mniejszy szczyt obserwuje się między 50 a 70 rokiem życia¹. Większość pacjentów otrzymuje diagnozę w wieku 30-40 lat².

Pod względem płci choroba dotyka kobiety i mężczyzn w podobnym stopniu, chociaż niektóre badania wskazują na nieznacznie wyższą częstość występowania u kobiet³. Warto zauważyć, że w populacji dziecięcej wrzodziejące zapalenie jelita grubego występuje rzadziej niż choroba Leśniowskiego-Crohna¹. U dzieci zapadalność wynosi około 2 przypadków na 100 000, ale 20-25% wszystkich przypadków WZJG dotyczy osób w wieku 20 lat lub młodszych³.

Różnice geograficzne i etniczne

Rozmieszczenie geograficzne wrzodziejącego zapalenia jelita grubego wykazuje wyraźne wzorce. Choroba występuje znacznie częściej w krajach zachodnich i północnych niż w Azji czy na Dalekim Wschodzie³. Zapadalność wzrasta wraz z szerokością geograficzną – wyższe wskaźniki obserwuje się w krajach północnych w porównaniu z południowymi⁷.

Pod względem etnicznym najwyższe ryzyko zachorowania mają osoby rasy białej pochodzenia europejskiego, szczególnie Żydzi aszkenazyjscy, u których zapadalność jest 2-4 razy wyższa niż w populacji ogólnej³. W Stanach Zjednoczonych częstość występowania wynosi 0,69% u białych Amerykanów w porównaniu z 0,37-0,43% u innych głównych grup etnicznych⁶. Choroba rzadziej dotyka osoby pochodzenia azjatyckiego⁸.

Trendy czasowe i zmiany epidemiologiczne

Analiza długoterminowych trendów epidemiologicznych ujawnia fascynujące wzorce zmian w występowaniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego na przestrzeni dziesięcioleci. W krajach wysoko rozwiniętych, takich jak Stany Zjednoczone czy kraje Europy Zachodniej, zapadalność wzrastała systematycznie w drugiej połowie XX wieku, aby następnie ustabilizować się lub nawet nieznacznie spaść po 2000 roku⁹.

Szczególnie dramatyczne zmiany obserwuje się w krajach azjatyckich. W Japonii zapadalność wzrosła z 0,08 przypadków na 100 000 w 1965 roku do 4,8 przypadków na 100 000 w 2000 roku¹¹. Podobne trendy odnotowuje się w Korei Południowej, gdzie zapadalność wzrosła z 0,33 przypadków na 100 000 w 1986 roku do 6,58 przypadków na 100 000 w 2015 roku¹².

Sytuacja epidemiologiczna w Polsce i Europie

W Polsce, według danych Narodowego Funduszu Zdrowia z lat 2009-2020, częstość występowania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego wynosi 191,4 przypadków na 100 000 mieszkańców (po standaryzacji wieku 187,85 na 100 000), podczas gdy zapadalność kształtuje się na poziomie 12,5 przypadków na 100 000 rocznie (po standaryzacji wieku 12,3 na 100 000)¹³. W 2020 roku w Polsce zidentyfikowano łącznie 73 235 pacjentów z WZJG¹⁴.

Dane polskie wskazują na systematyczny wzrost obciążenia chorobą w latach 2009-2020, przy czym populacja chorych na WZJG jest prawie trzy razy większa niż populacja pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna¹⁵. W Europie najwyższe wskaźniki zapadalności i częstości występowania odnotowuje się w krajach skandynawskich i Wielkiej Brytanii¹⁶.

Czynniki środowiskowe i styl życia

Epidemiologia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego wykazuje silne powiązania z czynnikami środowiskowymi i stylem życia. Choroba częściej występuje w obszarach zurbanizowanych niż wiejskich, co sugeruje rolę czynników związanych z industrializacją i zmianami środowiskimi⁸. Interesujący jest wpływ palenia tytoniu – w przeciwieństwie do wielu innych chorób, WZJG częściej dotyka osoby niepalące lub te, które niedawno rzuciły palenie¹.

Szczególną uwagę zwraca związek z appendektomią (usunięciem wyrostka robaczkowego). Badania wykazują, że appendektomia wykonana przed 20 rokiem życia zmniejsza ryzyko rozwoju wrzodziejącego zapalenia jelita grubego o 69%¹. Ten paradoksalny efekt ochronny może być związany z wpływem na lokalny system immunologiczny jelit.

Prognozowanie przyszłych trendów

Prognozy epidemiologiczne wskazują na dalszy wzrost liczby przypadków wrzodziejącego zapalenia jelita grubego na świecie. W Stanach Zjednoczonych i siedmiu innych krajach przewiduje się wzrost liczby zdiagnozowanych przypadków z 1,9 miliona w 2021 roku do 2,1 miliona w 2031 roku, przy rocznym tempie wzrostu wynoszącym 0,63%¹⁷. Podobne trendy przewiduje się w krajach europejskich, gdzie szacuje się, że do 2032 roku liczba przypadków wzrośnie z około 3 milionów do ponad 4 milionów¹⁸.

Szczególnie niepokojące są prognozy dotyczące krajów azjatyckich, gdzie ze względu na ogromną populację i rosnące wskaźniki zapadalności, liczba chorych może w przyszłości przewyższyć liczbę pacjentów w krajach zachodnich¹⁹. Ta globalna ekspansja choroby wymaga odpowiedniego przygotowania systemów opieki zdrowotnej i alokacji zasobów medycznych Zobacz więcej: Czynniki ryzyka wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, jako choroba przewlekła o charakterze nawrotowym, stanowi znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej. Choroba dotyka głównie młodych ludzi w produktywnym wieku, co ma istotne konsekwencje społeczno-ekonomiczne²⁰. Dodatkowo, pacjenci z WZJG wymagają regularnego nadzoru onkologicznego ze względu na zwiększone ryzyko rozwoju raka jelita grubego¹.

Rosnąca częstość występowania choroby w krajach rozwijających się wymaga pilnego rozwoju infrastruktury diagnostycznej i terapeutycznej. Kluczowe znaczenie ma również edukacja kadry medycznej w zakresie rozpoznawania i leczenia tej złożonej choroby Zobacz więcej: Trendy epidemiologiczne i prognozy rozwoju WZJG.