Epidemiologia włośnicy – występowanie i rozprzestrzenienie choroby

Włośnica jest chorobą pasożytniczą o zasięgu światowym, która przez dziesięciolecia stanowiła poważny problem zdrowia publicznego¹. Obecnie szacuje się, że na całym świecie odnotowuje się rocznie około 10 000 przypadków tej choroby²³, przy czym rzeczywista liczba zakażeń może być znacznie wyższa ze względu na niedoszacowanie i niezgłaszanie przypadków⁴.

Trendy zachorowalności na świecie

Sytuacja epidemiologiczna włośnicy różni się znacznie między poszczególnymi regionami świata. W krajach wysoko rozwiniętych, takich jak Stany Zjednoczone, Kanada oraz większość państw Unii Europejskiej, zakażenia włośnicą u zwierząt domowych praktycznie zniknęły⁵. W Stanach Zjednoczonych obserwuje się dramatyczny spadek liczby przypadków – z średnio 400 rocznie w latach 40. XX wieku do zaledwie 15-20 przypadków obecnie⁶⁷.

W okresie 2008-2012 w Stanach Zjednoczonych zgłoszono łącznie 90 przypadków włośnicy z 24 stanów i Dystryktu Kolumbii⁶. Podobnie pozytywne trendy obserwuje się w Kanadzie oraz większości krajów Unii Europejskiej, gdzie zakażenia u zwierząt domowych zostały niemal całkowicie wyeliminowane⁵.

Sytuacja w różnych regionach świata

Mimo pozytywnych trendów w krajach rozwiniętych, w wielu regionach świata włośnica nadal stanowi poważny problem zdrowia publicznego. Szczególnie wysokie wskaźniki zachorowalności odnotowuje się w krajach rozwijających się, gdzie mięso podawane świniom często nie jest odpowiednio obrobione termicznie⁸.

W Chinach, gdzie spożycie wieprzowiny jest najwyższe na świecie, odnotowano ponad 500 ognisk zakażenia włośnicą, które dotknęły 20 tysięcy osób i spowodowały około 200 zgonów²⁹. W niektórych regionach Chin wskaźniki zakażenia świń mogą sięgać nawet 20%¹⁰.

W krajach Europy Wschodniej, szczególnie w Rumunii i na Węgrzech, obserwuje się zwiększone wskaźniki zachorowalności, co jest związane ze zmianami politycznymi i ewolucją lokalnych praktyk żywieniowych¹⁰. W niektórych wsiach w Europie Wschodniej w latach 90. XX wieku wskaźniki rozpowszechnienia zakażenia wśród stad świń domowych osiągały nawet 50%⁵¹¹.

W Tajlandii włośnica jest jedną z najczęstszych chorób pasożytniczych przenoszonych przez żywność, a liczba przypadków wzrosła z 61 w 1997 roku do 351 w 1998 roku¹². Ogniska choroby występują głównie w obszarach północnych, szczególnie na terenach wiejskich, gdzie ludzie spożywają surowe lub niedogotowane mięso wieprzowe¹² Zobacz więcej: Regionalne różnice w występowaniu włośnicy.

Zmiany w źródłach zakażenia

Istotną zmianą w epidemiologii włośnicy jest przesunięcie głównych źródeł zakażenia. Podczas gdy historycznie większość przypadków była związana ze spożyciem niedostatecznie obrobionej wieprzowiny z hodowli komercyjnych, obecnie w krajach rozwiniętych większość zakażeń pochodzi z mięsa dzikiej zwierzyny⁶¹³.

W okresie 2011-2015 w Stanach Zjednoczonych odnotowano 80 przypadków włośnicy w 24 stanach. Spośród 57 przypadków o potwierdzonym lub podejrzewanym źródle, 25 było związanych z mięsem niedźwiedzia, 13 z mięsem dzikiej świni, a tylko 9 z nieokreśloną wieprzowiną¹⁴.

Czynniki wpływające na epidemiologię

Spadek zachorowalności na włośnicę w krajach rozwiniętych jest wynikiem kilku kluczowych czynników. Wprowadzenie przepisów zakazujących karmienia świń surowymi odpadkami mięsnymi, rozwój nowoczesnych, przemysłowych systemów hodowli w zamkniętych pomieszczeniach pod ścisłą kontrolą weterynaryjną oraz używanie certyfikowanej paszy znacznie ograniczyło rozprzestrzenienie choroby¹⁵.

Dodatkowo, powszechne mrożenie wieprzowiny w celach komercyjnych i domowych, wraz ze zwiększoną świadomością społeczną dotyczącą zagrożeń związanych ze spożywaniem surowego lub niedogotowanego mięsa wieprzowego, przyczyniło się do dalszego spadku liczby przypadków⁷¹⁶.

W Unii Europejskiej wprowadzenie rozporządzenia nr 2075/2005, określającego szczegółowe zasady urzędowej kontroli włośnicy w mięsie, znacznie poprawiło bezpieczeństwo żywności dla europejskich konsumentów¹ Zobacz więcej: Systemy kontroli i nadzoru epidemiologicznego włośnicy.

Wpływ czynników kulturowych

Czynniki kulturowe, takie jak tradycyjne potrawy oparte na surowym lub niedogotowanym mięsie oraz produktach mięsnych, odgrywają ważną rolę w epidemiologii choroby³. W wielu regionach świata lokalne zwyczaje kulinarne zwiększają ryzyko zakażenia, szczególnie gdy dotyczą spożywania mięsa z nieskontrolowanych źródeł.

Współczesne wyzwania epidemiologiczne obejmują również międzynarodowy handel składnikami żywności przetworzonej, co wprowadza nowe problemy dla działań kontrolnych¹⁷. Podróżni odwiedzający regiony z rozpowszechnioną hodowlą świń na małych farmach powinni zachować ostrożność w odniesieniu do produktów wieprzowych¹⁷.

Współczesne wyzwania i perspektywy

Pomimo znacznego spadku globalnej częstości występowania włośnicy, ogniska choroby nadal występują często, szczególnie w krajach rozwijających się¹⁷. Światowa śmiertelność z powodu włośnicy wynosi około 0,2%⁸¹⁷, co przy szacowanej liczbie 10 000 przypadków rocznie oznacza około 20 zgonów na świecie.

Istotnym wyzwaniem pozostaje niedoszacowanie rzeczywistej liczby przypadków, ponieważ wiele ognisk ma małą skalę i często wiąże się z określoną partią mięsa lub nietypowym zdarzeniem⁹. Można oczekiwać, że włośnica będzie się rozprzestrzeniać jeszcze bardziej z powodu nielegalnego importu mięsa z krajów bez odpowiednich służb weterynaryjnych i systemów zdrowia publicznego⁹.

Skuteczna kontrola i prewencja włośnicy u ludzi wymaga dobrej współpracy między sektorem zdrowia publicznego a odpowiednim sektorem weterynaryjnym, wraz z rygorystycznym systemem zgłaszania i testowania¹⁵. Ciągła edukacja społeczna dotycząca ryzyka związanego ze spożywaniem surowego lub niedogotowanego mięsa pozostaje kluczowym elementem strategii prewencyjnej.