Epidemiologia świerzbu – występowanie, rozprzestrzenianie i czynniki ryzyka

Świerzb jest jedną z najczęstszych chorób skóry na świecie, stanowiąc znaczący problem zdrowia publicznego¹. Według Światowej Organizacji Zdrowia, szacuje się, że w każdym momencie na świecie choruje na świerzb ponad 200 milionów ludzi, a łącznie rocznie dotyczy on ponad 400 milionów osób¹². Te imponujące liczby czyniją świerzb jedną z najważniejszych chorób skóry o charakterze zakaźnym.

Globalne występowanie świerzbu

Światowy zasięg występowania świerzbu charakteryzuje się znacznymi różnicami regionalnymi. Systematyczny przegląd badań populacyjnych z różnych regionów świata wykazał, że częstość występowania waha się od 0,2% do 71%, przy czym najwyższe wskaźniki odnotowano w regionie Pacyfiku i Ameryce Łacińskiej³. Szczególnie wysokie wskaźniki występowania obserwuje się w krajach o ograniczonych zasobach, gdzie świerzb jest szczególnie powszechny³.

W krajach rozwijających się świerzb jest znacznie częstszy niż w państwach uprzemysłowionych. Wskaźniki występowania w niektórych częściach Ameryki Środkowej i Południowej zbliżają się do 100%⁴. Światowa Organizacja Zdrowia odnotowuje częstość występowania na poziomie 5-10% wśród dzieci w krajach tropikalnych o ograniczonych zasobach⁴. W niektórych częściach Bangladeszu liczba dzieci ze świerzbem przewyższa liczbę dzieci z chorobami biegunkowych i oddechowych łącznie⁵.

Występowanie w krajach rozwiniętych

W krajach o wysokich dochodach przypadki świerzbu występują sporadycznie, jednak wybuchi w placówkach opieki zdrowotnej i wśród społeczności szczególnie narażonych przyczyniają się do znacznych kosztów ekonomicznych dla krajowych systemów zdrowotnych¹. W krajach uprzemysłowionych epidemie świerzbu występują głównie w placówkach instytucjonalnych, takich jak więzienia oraz zakłady opieki długoterminowej, w tym szpitale i domy opieki⁷.

Interesującym zjawiskiem jest sezonowość występowania świerzbu w krajach rozwiniętych – częściej występuje w miesiącach jesiennych i zimowych⁷. W badaniu przeprowadzonym w północno-wschodniej Polsce wykazano, że największą liczbę przypadków odnotowywano podczas miesięcy jesiennych i zimowych⁸.

Sytuacja epidemiologiczna w Europie

W ostatnich latach w wielu krajach europejskich obserwuje się wzrost liczby diagnoz świerzbu. W Niemczech liczba przypadków hospitalizacji z powodu świerzbu wzrosła z 960 w 2012 roku do 10 072 w 2019 roku⁹. Podobny trend odnotowano w Norwegii, gdzie między 2013 a 2018 rokiem konsultacje i sprzedaż leków przeciwko świerzbowi wzrosły prawie trzykrotnie, szczególnie dotykając młodych dorosłych w wieku 15-29 lat¹⁰.

W Wielkiej Brytanii epidemiologia świerzbu jest słabo poznana, a dostępne dane z nadzoru nad chorobami są ograniczone. Szacuje się jednak, że 1 na 50 placówek opieki długoterminowej doświadczy wybuchu choroby każdego roku¹¹. W 2016 roku w Anglii zgłoszono ponad 241 instytucjonalnych wybuchów świerzbu¹¹.

Grupy szczególnego ryzyka i czynniki sprzyjające

Świerzb szczególnie często występuje w zatłoczonych warunkach, gdzie częsty jest bliski kontakt ciała i skóry¹². Placówki instytucjonalne takie jak domy opieki, więzienia, szkoły, szpitale i ośrodki opieki nad dziećmi są często miejscami wybuchów świerzbu¹¹¹³. Wysokie rozpowszechnienie świerzbu w krajach rozwijających się przypisuje się ubóstwu, złemu stanowi odżywienia, bezdomności i nieodpowiedniej higienie¹⁴.

Szczególnie narażone na zakażenie są populacje uchodźców i osób ubiegających się o azyl. W Grecji, która jest głównym punktem wejścia do Europy dla uchodźców, świerzb jest jedną z najczęściej zgłaszanych chorób zakaźnych wśród pracowników opieki zdrowotnej w ośrodkach dla uchodźców¹⁵. W okresie od czerwca 2016 do lipca 2020 roku odnotowano łącznie 13 118 przypadków świerzbu w tej populacji¹⁶.

Trendy czasowe i cykliczność

Obserwuje się okresowe wzrosty częstości występowania świerzbu w szerokich odstępach czasowych, przy czym każdy wzrost towarzyszy podobnym spekulacjom dotyczącym przyczyn¹⁷. Niektóre doniesienia sugerują, że epidemie lub pandemie występują w 30-letnich cyklach, chociaż może to być zbyt dużym uproszczeniem, ponieważ te doniesienia zbiegały się z wielkimi wojnami XX wieku⁷.

Interesującym zjawiskiem jest wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię świerzbu. W niektórych regionach obserwowano wzrost przypadków podczas pandemii, co przypisuje się polityce pozostawania w domach wprowadzonej podczas COVID-19¹⁸. Z drugiej strony, zmniejszona częstość występowania podczas COVID-19 w niektórych miejscach sugeruje, że dystansowanie społeczne zmniejsza przenoszenie choroby¹⁹.

Problemy diagnostyczne i epidemiologiczne

Ponieważ świerzb nie jest chorobą podlegającą zgłoszeniu w wielu krajach, a dane opierają się na zmiennych zgłoszeniach, częstość występowania świerzbu jest trudna do ustalenia⁴. W Stanach Zjednoczonych 45% pacjentów ze świerzbem było źle zdiagnozowanych przez innych świadczeniodawców opieki zdrowotnej¹⁴. Częstość błędnej diagnozy świerzbu potwierdza potrzebę bardziej definitywnej opcji diagnostycznej¹⁴.

Wskaźniki rozpowszechnienia są wpływane przede wszystkim przez nieprawidłowe stosowanie leków z wynikającą z tego potrzebą powtarzania leczenia, a także przez ponowne zakażenie z powodu niepełnej dezynfekcji odzieży i wyposażenia pacjentów¹⁷. Te czynniki znacznie utrudniają dokładną ocenę rzeczywistej częstości występowania choroby Zobacz więcej: Występowanie świerzbu w różnych regionach świata - analiza geograficzna.

Znaczenie zdrowotne i społeczne

Świerzb powoduje nie tylko problemy medyczne, ale także znaczące konsekwencje społeczne i ekonomiczne. Swędzenie i wysypka powodują złą jakość snu, stygmatyzację i wykluczenie społeczne, a także absencję w szkole i pracy, co skutkuje zmniejszonym potencjałem edukacyjnym dzieci oraz wpływem ekonomicznym na rodziny i społeczności¹. Istnieje znaczna stygmatyzacja związana ze świerzbem, która może przyczyniać się do niedostatecznego zgłaszania zarówno w społeczności, jak i wśród personelu i mieszkańców placówek opieki¹¹.

W krajach o ograniczonych zasobach świerzb i jego powikłania nakładają duże koszty na systemy opieki zdrowotnej¹. Kontrola populacyjna świerzbu i jego powikłań została określona przez szereg krajów jako priorytet zdrowia publicznego². Kilka badań wykazało, że strategie masowego podawania leków mają potencjał znacznego zmniejszenia rozpowszechnienia świerzbu wraz z towarzyszącym zmniejszeniem liszajca Zobacz więcej: Wybuchi świerzbu w placówkach instytucjonalnych - epidemiologia i kontrola.