Patogeneza niskiego popędu seksualnego – mechanizmy rozwoju spadku libido

Niski popęd seksualny, określany również jako spadek libido, stanowi złożone zaburzenie wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania różnych systemów organizmu¹. Patogeneza tego stanu opiera się na zaburzeniu delikatnej równowagi między mechanizmami pobudzającymi i hamującymi pożądanie seksualne w centralnym układzie nerwowym². Zrozumienie tych procesów jest kluczowe dla właściwego podejścia terapeutycznego i pomocy pacjentom cierpiącym na ten problem.

Model dualnej kontroli pożądania seksualnego

Współczesna wiedza medyczna opiera się na modelu dualnej kontroli, zgodnie z którym pożądanie seksualne jest kontrolowane w mózgu przez równowagę między czynnikami hamującymi i pobudzającymi¹. Ogólnie rzecz biorąc, dopamina, estrogen, progesteron i testosteron odgrywają rolę pobudzającą w pożądaniu seksualnym, podczas gdy serotonina, prolaktyna i opioidy pełnią funkcję hamującą¹. Przyjmuje się, że zmniejszone pożądanie seksualne może wynikać ze zmniejszonego poziomu aktywności pobudzającej, zwiększonego poziomu aktywności hamującej lub obu tych mechanizmów jednocześnie¹.

Neurobiologiczne podstawy dysfunkcji

Zaburzenia hipoaktywnego pożądania seksualnego (HSDD) mogą wynikać z hipofunkcjonalnego pobudzenia, hiperfunkcjonalnego hamowania lub kombinacji obu mechanizmów, spowodowanych dysregulacją neurotransmiterów w obwodach nagrody³. Niskie pożądanie seksualne w HSDD jest teoretycznie spowodowane hipoaktywnością neuronów dopaminergicznych mezolimbicznych³. Szeroko przyjętym mechanizmem działania choroby w HSDD jest nadaktywność serotoniny (5-HT) powodująca niedoaktywność dopaminy³.

Fizjologia pożądania seksualnego składa się z interakcji między wieloma hormonami i neurotransmiterami². HSDD prawdopodobnie wynika z ogólnego spadku sygnałów pobudzenia seksualnego, wzrostu sygnałów hamowania seksualnego lub kombinacji obu tych mechanizmów². Neurobiologia pożądania jest uważana za wzajemne oddziaływanie między systemami pobudzającymi i hamującymi, gdzie serotonina stanowi kluczowy neuromodulator hamujący, ponieważ tłumi zdolność systemów pobudzających do aktywacji przez bodźce seksualne Zobacz więcej: Neurobiologiczne mechanizmy kontroli pożądania seksualnego.

Mechanizmy hormonalne

Hormonalne zmiany odgrywają fundamentalną rolę w patogenezie niskiego popędu seksualnego. Spadające poziomy hormonów mogą pogarszać libido, co może wystąpić w okresie klimakterium lub podczas leczenia raka prostaty⁴. Sugestia, że przyczyną pogorszenia libido jest niedobór hormonów, jest zwykle nadmiernie uproszczona – prawdopodobnie istnieje wzajemne oddziaływanie między czynnikami hormonalnymi, neurobiologicznymi i psychospołecznymi⁴.

Zmiany hormonalne występujące w średnim wieku mogą wpływać na funkcję seksualną kobiety. Menopauza charakteryzuje się spadkiem poziomu hormonów jajnikowych, który następuje stopniowo w naturalnej menopauzie, ale może być nagły, jeśli menopauza występuje z powodu operacji, napromieniowania lub chemioterapii⁵. Zmniejszone nawilżenie pochwy i dyspareunia są związane z niskimi poziomami estradiolu, jednak związek między niskim pożądaniem seksualnym a niższymi poziomami estradiolu był niespójny⁵ Zobacz więcej: Hormonalne mechanizmy rozwoju niskiego popędu seksualnego.

Wpływ leków na mechanizmy patogenezy

Leki zwiększające poziom serotoniny mają hamujący wpływ na funkcję seksualną. Dysfunkcja seksualna wywołana stosowaniem selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny jest powszechna, z częstością występowania między 30% a 70%, i może obejmować trudności z pożądaniem seksualnym, pobudzeniem i orgazmem⁶. Mechanizm działania leków wpływających na libido często dotyczy procesów biologicznych lub hormonalnych odpowiedzialnych za pobudzenie seksualne⁷.

Czynniki psychologiczne i stres

Najczęstsze czynniki psychologiczne wpływające na funkcję seksualną kobiet to depresja, lęk, rozproszenie uwagi, negatywny obraz ciała, wykorzystywanie seksualne i zaniedbanie emocjonalne⁶. Stres może negatywnie wpływać na libido poprzez zwiększenie poziomu kortyzolu, hormonu stresu, co może prowadzić do obniżenia testosteronu i w rezultacie niskiego libido oraz ewentualnie zaburzeń erekcji⁸.

Przewlekły stres często wiąże się z lękiem, depresją i innymi zaburzeniami zdrowia psychicznego, które wszystkie mogą negatywnie wpływać na libido⁹. Stres uruchamia uwalnianie hormonów takich jak kortyzol i adrenalina, które są zaprojektowane, aby pomóc organizmowi radzić sobie z bezpośrednimi stresorami. Podwyższone poziomy kortyzolu mogą zakłócić równowagę innych hormonów w organizmie, w tym hormonów płciowych, takich jak estrogen i testosteron⁹.

Mechanizmy związane z wiekiem

Wiele osób traci pewne zainteresowanie seksem wraz z wiekiem, głównie w wyniku spadających poziomów hormonów płciowych, problemów zdrowotnych związanych z wiekiem lub działań ubocznych leków¹⁰. Testosteron spada wraz z wiekiem, ale jest to powolny spadek – testosteron spada o 1-2% rocznie, a ponad 33% mężczyzn powyżej 45 roku życia może mieć niższe niż normalne poziomy testosteronu¹¹.

Starzenie się samo w sobie wiąże się ze zmniejszoną reaktywnością seksualną, aktywnością seksualną i libido⁵. Naturalne jest, że mężczyźni zauważają stopniowy spadek libido wraz z wiekiem, co jest związane z tym, że poziomy testosteronu zaczynają spadać wraz z wiekiem¹². Im starsi się stajemy, tym większe jest prawdopodobieństwo rozwoju fizycznego stanu zdrowia, który może negatywnie wpłynąć na nasze libido¹².