Rozstrzenie oskrzeli – diagnostyka: metody i badania

Rozstrzenie oskrzeli to przewlekłe schorzenie układu oddechowego, które wymaga precyzyjnej diagnostyki opartej na połączeniu objawów klinicznych i badań obrazowych. Wczesne rozpoznanie tej choroby ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania dalszemu uszkodzeniu płuc i wdrożenia odpowiedniego leczenia¹.

Podstawy diagnostyki rozstrzenia oskrzeli

Proces diagnostyczny rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego. Lekarz koncentruje się na objawach charakterystycznych dla rozstrzenia oskrzeli, takich jak przewlekły kaszel z odkrztuszaniem dużych ilości plwociny przez co najmniej 8 tygodni². Podczas badania osłuchowego można usłyszeć charakterystyczne trzeszczenia, zwykle w dolnych partiach płuc³.

Wywiad lekarski powinien obejmować szczegółowe informacje o wieku wystąpienia pierwszych objawów, przebiegu klinicznym, wcześniej zdiagnozowanych chorobach, narażeniu na czynniki ryzyka, historii niepłodności oraz objawach pozaoddechodowych⁴. Ważne jest również zebranie informacji o historii rodzinnej, włączając dane o pokrewieństwie⁴.

Tomografia komputerowa – złoty standard diagnostyki

Tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości (HRCT) jest obecnie najskuteczniejszym i najbardziej dokładnym badaniem służącym do rozpoznawania rozstrzenia oskrzeli⁵⁶. To nieinwazyjne badanie obrazowe charakteryzuje się bardzo wysoką czułością i swoistością w diagnozowaniu tej choroby⁶.

W badaniu HRCT można zaobserwować charakterystyczne cechy rozstrzenia oskrzeli, w tym poszerzenie oskrzeli w stosunku do towarzyszącej tętnicy płucnej, brak fizjologicznego zwężania się oskrzeli oraz pogrubienie ścian oskrzelowych⁷. Kluczowym elementem diagnostycznym jest widoczność oskrzeli w obrębie 1 cm od opłucnej⁸⁹. Zobacz więcej: Tomografia komputerowa w diagnostyce rozstrzenia oskrzeli

Badanie HRCT pozwala nie tylko na potwierdzenie diagnozy, ale także na ocenę zasięgu anatomicznego i nasilenia choroby⁶¹⁰. Rozkład anatomiczny rozstrzenia oskrzeli może być istotny w diagnostyce różnicowej i ustaleniu przyczyny schorzenia¹¹.

Badania laboratoryjne w diagnostyce

Kompleksowa ocena laboratoryjna obejmuje szereg badań mających na celu identyfikację przyczyn rozstrzenia oskrzeli oraz ocenę stanu ogólnego pacjenta. Podstawowe badania krwi powinny zawierać morfologię z rozmazem, która może wykazać nieprawidłowości takie jak leukopenia czy eozynofilia¹²¹³.

Kluczowe znaczenie mają oznaczenia poziomów immunoglobulin (IgG, IgM, IgA), które pozwalają wykluczyć hipogammaglobulinemię¹⁴¹⁵. Badanie poziomu alfa-1-antytrypsyny pomaga wykluczyć niedobór tego białka jako przyczynę rozstrzenia oskrzeli¹⁴¹⁵. Zobacz więcej: Badania laboratoryjne w diagnostyce rozstrzenia oskrzeli

U wszystkich pacjentów należy wykonać badania przesiewowe w kierunku alergicznej aspergilozy oskrzelowo-płucnej (ABPA), włączając oznaczenie przeciwciał przeciwko Aspergillus fumigatus i całkowitego poziomu IgE¹⁴¹⁶.

Posiewy plwociny i diagnostyka mikrobiologiczna

Analiza plwociny stanowi integralną część diagnostyki rozstrzenia oskrzeli. Posiewy powinny być wykonywane zarówno w momencie ustalenia diagnozy, jak i regularnie w trakcie obserwacji oraz podczas zaostrzeń¹¹. Próbki plwociny należy badać pod kątem obecności bakterii, prątków kwasoodpornych oraz grzybów¹⁷¹⁸.

Identyfikacja patogenów obecnych w plwocinie ma kluczowe znaczenie dla wyboru odpowiedniego leczenia antybiotykowego¹⁹. Szczególną uwagę należy zwrócić na obecność Pseudomonas aeruginosa, którego przewlekła kolonizacja wiąże się z gorszym rokowaniem¹⁰.

Testy funkcji płuc

Spirometria i inne testy funkcji płuc są wykorzystywane do oceny i monitorowania zaburzeń czynnościowych spowodowanych przez rozstrzenie oskrzeli¹⁸. Wyniki tych badań mogą być różnorodne – od prawidłowych po wskazujące na obturację lub restrykcję dróg oddechowych²¹.

Podstawowe parametry spirometryczne obejmują natężoną objętość wydechową pierwszosekundową (FEV1), natężoną pojemność życiową (FVC) oraz szczytowy przepływ wydechowy²². Testy te powinny być wykonywane przynajmniej raz w roku, a u pacjentów z ciężkim rozstrzeniem oskrzeli preferowane są częstsze kontrole²³.

Badania specjalistyczne

W określonych przypadkach konieczne może być wykonanie dodatkowych badań specjalistycznych. Test potowy lub badania genetyczne są wskazane w celu wykluczenia mukowiscydozy, szczególnie u wszystkich dzieci oraz dorosłych do 40. roku życia z nowo rozpoznanym rozstrzeniem oskrzeli²⁴²⁵.

Bronchoskopia jest zazwyczaj zarezerwowana dla przypadków, gdy rozstrzenie oskrzeli nie odpowiada na leczenie lub gdy podejrzewa się obecność przeszkody w drogach oddechowych²⁶²⁷. Procedura ta pozwala na bezpośrednią wizualizację dróg oddechowych, identyfikację źródła krwawienia oraz pobranie próbek z dolnych dróg oddechowych²⁶.

Kryteria diagnostyczne

Zgodnie z międzynarodowymi zaleceniami, diagnoza klinicznie istotnego rozstrzenia oskrzeli wymaga spełnienia zarówno kryteriów radiologicznych, jak i klinicznych⁷²⁸. Kryteria radiologiczne obejmują co najmniej jeden z następujących elementów widocznych w badaniu HRCT: stosunek średnicy oskrzela do tętnicy ≥1,0, brak fizjologicznego zwężania się oskrzeli oraz widoczność oskrzeli w obwodowych partiach płuc²⁹.

Kryteria kliniczne wymagają obecności co najmniej dwóch z następujących objawów: kaszel występujący przez większość dni w tygodniu, odkrztuszanie plwociny przez większość dni w tygodniu oraz historia zaostrzeń choroby²⁹³⁰.

Znaczenie wczesnej diagnostyki

Opóźnienie w diagnostyce rozstrzenia oskrzeli jest częstym problemem, który może prowadzić do szybszej progresji choroby i większych uszkodzeń płuc³¹. Wczesne rozpoznanie umożliwia wdrożenie odpowiedniego leczenia, które może znacząco poprawić jakość życia pacjentów i spowolnić postęp choroby³².

Lekarze pierwszego kontaktu odgrywają kluczową rolę w podejrzewaniu rozstrzenia oskrzeli u pacjentów z przewlekłym kaszlem i powinni kierować takich chorych na dalszą diagnostykę specjalistyczną³¹. Współpraca między lekarzami rodzinnymi a specjalistami chorób płuc jest niezbędna dla optymalnej opieki nad pacjentami z rozstrzeniem oskrzeli³³.