Patogeneza robaczycy – mechanizmy powstawania zakażeń pasożytniczych

Patogeneza robaczycy to złożony proces biologiczny, który opisuje mechanizmy powstawania i rozwoju chorób wywołanych przez pasożytnicze robaki (helminty). Proces ten obejmuje szereg etapów – od momentu wnikania pasożyta do organizmu człowieka, przez jego rozwój i migrację w tkankach, aż po wywołanie charakterystycznych objawów chorobowych¹.

Mechanizmy patogenezy robaczycy można podzielić na dwa główne typy uszkodzeń: bezpośrednie i pośrednie. Bezpośrednie uszkodzenia są wynikiem aktywności samych robaków, takich jak blokowanie narządów wewnętrznych czy bezpośredni nacisk wywierany przez rosnące pasożyty². Pośrednie uszkodzenia powstają w wyniku odpowiedzi immunologicznej gospodarza przeciwko helmintom³.

Mechanizmy wnikania pasożytów do organizmu

Robaki pasożytnicze mogą wnikać do organizmu człowieka różnymi drogami, w zależności od gatunku pasożyta. Geohelminti, takie jak Ascaris lumbricoides i Trichuris trichiura, przedostają się do organizmu człowieka z zanieczyszczonej gleby zawierającej jaja tych pasożytów. Niektóre helminty, jak larwy tęgoryjców, mogą bezpośrednio penetrować skórę¹.

Proces zakażenia wymaga zazwyczaj powtarzającego się lub intensywnego narażenia na dużą liczbę inwazyjnych stadiów larwalnych. W przeciwieństwie do zakażeń pierwotniakowych, przypadkowe lub niewielkie narażenie na inwazyjne stadia pasożytniczych nicieni zwykle nie prowadzi do jawnego zakażenia ani zmian patologicznych⁴.

Cykle życiowe i migracja pasożytów

Cykl życiowy pasożytniczych nicieni ma kluczowe znaczenie kliniczne. Po spożyciu inwazyjnych jaj, larwy wykluwają się w jelitach, następnie przebijają ścianę jelita i migrują przez różne narządy. Na przykład larwy Ascaris lumbricoides po wykluciu w dwunastnicy penetrują ścianę jelita cienkiego i migrują przez krążenie wrotne przez wątrobę do serca i płuc⁵⁶.

W płucach larwy dojrzewają dalej, penetrują ściany pęcherzyków płucnych, wspinają się po drzewie oskrzelowym do gardła i są połykane. Po dotarciu do jelita cienkiego rozwijają się w dorosłe robaki. Cały proces od spożycia inwazyjnych jaj do składania jaj przez dorosłe samice wymaga od 2 do 3 miesięcy⁵. Szczegółowe mechanizmy migracji i rozwoju różnych gatunków pasożytów zostały omówione w dalszej części Zobacz więcej: Cykle życiowe i migracja pasożytów - mechanizmy inwazji.

Mechanizmy uszkodzenia tkanek

Uszkodzenia tkanek w przebiegu robaczycy mogą powstać na dwa sposoby. Bezpośrednie uszkodzenia są rezultatem mechanicznego działania samych robaków. Dorosłe Ascaris mogą blokować jelita, prowadząc do niedrożności jelita cienkiego, skrętu lub wgłobienia, szczególnie u dzieci. Mogą również inwadować otwory prowadząc do zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia pęcherzyka żółciowego, zapalenia trzustki czy żołądkowej postaci glistnicy².

Pośrednie uszkodzenia powstają w wyniku odpowiedzi immunologicznej gospodarza przeciwko helmintom. Wszystkie helminty są antygenowe dla organizmu i stymulują odpowiedź immunologiczną³. Mechanizmy odpowiedzi immunologicznej i związane z nimi uszkodzenia tkanek będą szczegółowo omówione Zobacz więcej: Odpowiedź immunologiczna w robaczycy - mechanizmy obronne organizmu.

Wpływ na stan odżywczy organizmu

Geohelminti wpływają negatywnie na stan odżywczy zakażonych osób na wiele sposobów. Robaki żywią się tkankami gospodarza, włączając w to krew, co prowadzi do utraty żelaza i białka. Tęgoryjce dodatkowo powodują przewlekłą utratę krwi z jelit, co może prowadzić do niedokrwistości, szczególnie u dziewcząt w okresie dojrzewania i kobiet w wieku rozrodczym⁷.

Reakcje zapalne i immunologiczne

Zakażenia nicieniami charakteryzuje eozynofilia i podwyższone poziomy immunoglobuliny E (IgE) w surowicy. Te objawy, gdy są niewyjaśnione, powinny zawsze skłaniać do poszukiwania ukrytego zakażenia nicieniami⁹. Ludzie nie wydają się rozwijać znaczącej odporności ochronnej przeciwko jelitowym nicieniom, chociaż mechanizmy unikania odpowiedzi immunologicznej przez pasożyty i odpowiedzi immunologiczne gospodarza na te zakażenia nie zostały szczegółowo wyjaśnione⁹.

Niektóre z poważniejszych zakażeń nicieniami powodują objawy wynikające z reakcji zapalnych w narządach życiowo ważnych oraz niedoborów żywieniowych⁹. Pasożyty mogą również przyczyniać się do stanów zapalnych, zaburzeń odporności, a nawet aktywacji autoimmunologicznej¹⁰.

Mechanizmy obronne organizmu

Organizm człowieka posiada różnorodne mechanizmy obronne przeciwko zakażeniom robakami. Naukowcy odkryli enzym, który jest uważany za mechanizm zabijający robaki jelitowe. Ten enzym zakłóca żywotne procesy komórkowe w robakach jelitowych i jest pierwszym odkrytym mechanizmem zabijania robaków¹¹¹².

Analiza chemiczna ujawniła, że robaki leczone enzymem miały mniej fosfolipidów – cząsteczek w błonach komórkowych, które są wymagane do wielu kluczowych procesów¹³¹⁴. System immunologiczny odgrywa rolę w pozbyciu się robaków jelitowych, ale ten enzym jest „pociskiem”, który je zabija¹³.

Rokowanie i powikłania

Rokowanie w robaczycy zależy od stopnia zakażenia helmintami. Jeśli obciążenie robakami jest wysokie, glistnica może powodować poważne powikłania, takie jak niedrożność jelitowa³. Nieleczone zakażenia jelitowe pasożytami mogą powodować trwałe uszkodzenia i przewlekłe choroby¹⁰.

Niektóre zakażenia mogą prowadzić do powikłań zagrażających życiu. Na przykład, w przypadku obniżonej odporności gospodarza, Strongyloides stercoralis może powodować zespół nadkażenia/rozsiewania, który jest niezmiennie śmiertelny, jeśli nie zostanie szybko i właściwie wyleczony, a często śmiertelny mimo leczenia⁷.