Robaczyca: statystyki i rozprzestrzenienie zakażeń pasożytniczych

Robaczyca należy do najczęstszych problemów zdrowotnych na świecie, stanowiąc poważne wyzwanie epidemiologiczne szczególnie w krajach rozwijających się1. Szacuje się, że około 1,5 miliarda ludzi, czyli około 24% populacji świata, jest zakażonych pasożytniczymi robakami przenoszącymi się przez glebę1. Te zakażenia, znane również jako helmintiazyy przenoszone przez glebę, obejmują głównie glistę ludzką (Ascaris lumbricoides), włosogłówkę (Trichuris trichiura) oraz tęgoryjce (Necator americanus i Ancylostoma duodenale)2.

Ważne: Zakażenia robakami stanowią jeden z najczęstszych problemów infekcyjnych na świecie. Dotykają szczególnie dzieci w wieku szkolnym, wpływając negatywnie na ich rozwój fizyczny i poznawczy. W regionach endemicznych częstość zakażeń może przekraczać 50% populacji.

Globalne rozmiary problemu

Skala problemu robaczycy na świecie jest ogromna. Według najnowszych danych epidemiologicznych, glista ludzka (Ascaris lumbricoides) jest najczęstszym pasożytniczym robakiem u ludzi, zakażając szacunkowo 772-892 milionów osób na całym świecie34. Włosogłówka dotyka około 604-795 milionów ludzi, podczas gdy tęgoryjce zakażają 576-740 milionów osób5. Te trzy główne gatunki robaków przenoszących się przez glebę łącznie infekują prawie jedną szóstą populacji świata2.

Pomimo ogromnej skali problemu, obserwuje się pozytywne trendy w zakresie redukcji liczby zakażeń. Porównanie danych z lat 1990-2016 pokazuje znaczący spadek globalnej częstości występowania większości zakażeń helmintami. Liczba przypadków glistnicy spadła z 1089,36 miliona w 1990 roku do 799,68 miliona w 2016 roku, włosogłówki z 524,62 miliona do 435,09 miliona, a tęgoryjców z 497,52 miliona do 450,68 miliona6. Ten pozytywny trend jest wynikiem intensywnych programów kontroli i leczenia realizowanych przez organizacje międzynarodowe.

Rozmieszczenie geograficzne zakażeń

Robaczyca wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, koncentrując się głównie w regionach tropikalnych i subtropikalnych o słabej infrastrukturze sanitarnej7. Najwyższa częstość występowania obserwowana jest w Afryce Subsaharyjskiej, Azji Centralnej i Wschodniej oraz w krajach Ameryki Łacińskiej7. W Afryce Subsaharyjskiej szacuje się, że około jednej czwartej całej populacji jest zakażona jednym lub więcej gatunkami robaków2.

Według analiz WHO, zakażenia jelitowymi nicieniami są najbardziej rozpowszechnione w Azji, gdzie występuje około 67% wszystkich przypadków5. Glista ludzka ma kosmopolityczne rozprzestrzenienie, będąc najbardziej obfita w krajach tropikalnych5, podczas gdy włosogłówka jest szczególnie rozpowszechniona w ciepłych i wilgotnych regionach5. W niektórych regionach, jak na przykład w Puerto Rico, wskaźniki zakażeń u dzieci w wieku szkolnym mogą osiągać nawet 75%5.

Grupy szczególnego ryzyka: Dzieci w wieku szkolnym są najbardziej narażone na zakażenia robakami ze względu na większą mobilność i niższe standardy higieny. Ponad 260 milionów dzieci w wieku przedszkolnym i 654 miliony dzieci w wieku szkolnym żyje w obszarach intensywnego przenoszenia pasożytów i wymaga leczenia.

Grupy demograficzne najbardziej narażone

Robaczyca dotyka różne grupy demograficzne w różnym stopniu, przy czym dzieci stanowią grupę szczególnie narażoną7. Ponad 260 milionów dzieci w wieku przedszkolnym, 654 miliony dzieci w wieku szkolnym, 108 milionów dziewcząt w okresie dojrzewania oraz 138,8 miliona kobiet w ciąży i karmiących żyje w obszarach intensywnego przenoszenia pasożytów i wymaga leczenia oraz interwencji profilaktycznych1.

Częstość występowania i intensywność zakażeń są zwykle najwyższe u dzieci w wieku 3-8 lat8, przy czym najwyższa intensywność zakażeń występuje u dzieci w wieku 5-15 lat, które często mają jednoczesne zakażenia wieloma gatunkami robaków przenoszących się przez glebę9. Dzieci w wieku szkolnym są szczególnie podatne na helmintiazyy ze względu na większą mobilność i niższe standardy higieny7.

Sytuacja epidemiologiczna w różnych regionach świata

W Stanach Zjednoczonych, pomimo ogólnie niskiej częstości występowania, robaczyca nadal stanowi problem zdrowotny. Szacuje się, że około 1,3-2,8 miliona ludzi ma serologiczne dowody zakażenia Toxocara species, 4 miliony z robakami przenoszącymi się przez glebę, 41 400-169 000 z cysticerkozą i około 8000 z schistosomiazą6. Badanie przeprowadzone w Chicago wykazało, że około 12% badanych, którzy byli niedawnymi imigrantami, miało dowody obecnego lub przeszłego zakażenia patogennym gatunkiem pasożyta, przy czym najczęstsze były zakażenia Toxocara (6,4%), a następnie Strongyloides stercoralis (4%)6.

W krajach rozwijających się sytuacja jest znacznie poważniejsza. Na przykład w Wietnamie częstość występowania glistnicy szacuje się na 44,4%, częściej w północnych peryurbanistycznych i wiejskich obszarach kraju10. W Etiopii przeprowadzona metaanaliza wykazała, że ogólna częstość występowania zakażeń jelitowymi pasożytami u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym wynosi 48%, przy czym u dzieci w wieku szkolnym (52%) była znacznie wyższa niż u dzieci w wieku przedszkolnym (30%)11. Zobacz więcej: Regionalne różnice w epidemiologii robaczycy na świecie

Programy kontroli i ich wpływ na epidemiologię

Międzynarodowe programy kontroli robaczycy przynoszą wymierne efekty w redukcji zakażeń. WHO zaleca okresowe leczenie farmakologiczne (odrobaczanie lub chemioprewencję) bez wcześniejszej indywidualnej diagnozy dla wszystkich osób zagrożonych żyjących w obszarach endemicznych1. W 2021 roku ponad 500 milionów dzieci zostało poddanych leczeniu lekami przeciwrobakami w krajach endemicznych, co odpowiada 62% wszystkich dzieci zagrożonych1.

Od 2006 roku liczba krajów wymagających masowego podawania leków przeciwko robakom przenoszącym się przez glebę zmniejszyła się o ponad 20% ze 130 do 103, a globalne pokrycie leczeniem dzieci wzrosło z 15% do 75%12. Programy odrobaczania są obecnie rozszerzane o kobiety w wieku rozrodczym12. Te działania przyczyniają się do obserwowanego trendu spadkowego w częstości występowania zakażeń robakami na całym świecie. Zobacz więcej: Trendy czasowe i przyszłość epidemiologii robaczycy

Wyzwania i perspektywy

Mimo postępów w walce z robaczyca, nadal istnieje wiele wyzwań epidemiologicznych. Nawet w obszarach o wysokiej częstości występowania, częstość i ciężkość zakażeń nie są równomiernie rozłożone w społecznościach czy rodzinach7. Szacuje się, że zakażenia jelitowymi nicieniami powodują utratę 5 milionów lat życia skorygowanych o niepełnosprawność (DALY), z czego zakażenia tęgoryjcami stanowią ponad 3 miliony DALY, a zakażenia glistą ponad 1 milion7.

Rocznie z powodu robaczycy przenoszonej przez glebę umiera nawet 135 000 osób7. Dodatkowo, czynniki takie jak wojny, zmiany klimatyczne i ubóstwo mogą negatywnie wpływać na postępy w walce z tym narastającym problemem13. Dlatego też zaniedbany status helmintoz powinien być rozpatrywany na poziomie społeczności lokalnych i globalnie na całym świecie13.

Pytania i odpowiedzi

Ilu ludzi na świecie jest zakażonych robakami?

Szacuje się, że około 1,5 miliarda ludzi, czyli około 24% populacji świata, jest zakażonych pasożytniczymi robakami przenoszącymi się przez glebę. To jeden z najczęstszych problemów infekcyjnych na świecie.

Które regiony świata są najbardziej dotknięte robaczyca?

Najwyższa częstość występowania robaczycy obserwowana jest w Afryce Subsaharyjskiej, Azji Centralnej i Wschodniej oraz w krajach Ameryki Łacińskiej. W Afryce Subsaharyjskiej około jednej czwartej populacji jest zakażona robakami.

Które grupy wiekowe są najbardziej narażone na zakażenia robakami?

Dzieci są grupą szczególnie narażoną na zakażenia robakami. Najwyższa częstość występowania obserwowana jest u dzieci w wieku 3-8 lat, a najwyższa intensywność zakażeń u dzieci w wieku 5-15 lat.

Czy częstość zakażeń robakami zmniejsza się na świecie?

Tak, obserwuje się pozytywny trend spadkowy. Liczba przypadków glistnicy spadła z 1089 milionów w 1990 roku do 800 milionów w 2016 roku dzięki międzynarodowym programom kontroli i leczenia.

Jakie są najczęstsze rodzaje robaków zakażających ludzi?

Najczęstsze zakażenia obejmują glistę ludzką (772-892 milionów zakażonych), włosogłówkę (604-795 milionów) i tęgoryjce (576-740 milionów). Te trzy gatunki łącznie infekują prawie jedną szóstą populacji świata.

REKLAMA