Leki bez recepty w leczeniu przeziębienia – przegląd opcji

Leki dostępne bez recepty stanowią podstawę farmakologicznego leczenia objawów przeziębienia. Chociaż nie mogą wyleczyć infekcji wirusowej ani skrócić jej czasu trwania, potrafią znacząco poprawić komfort pacjenta i ułatwić codzienne funkcjonowanie podczas choroby¹. Wybór odpowiedniego preparatu powinien być dostosowany do konkretnych objawów, które nas dotykają.

Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe

Paracetamol (acetaminofen) to jeden z najczęściej stosowanych leków w leczeniu objawów przeziębienia². Jest skuteczny w obniżaniu gorączki i łagodzeniu bólów głowy, bólów mięśniowych oraz dyskomfortu związanego z chorobą. Może być bezpiecznie stosowany przez dorosłych i dzieci, jednak ważne jest przestrzeganie zalecanej dawki.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen i naproksen, nie tylko obniżają gorączkę i łagodzą ból, ale także działają przeciwzapalnie³. Mogą być szczególnie pomocne w przypadku bólu gardła i stanów zapalnych towarzyszących przeziębieniu. Należy jednak pamiętać o przeciwwskazaniach, szczególnie u osób z problemami żołądkowymi czy nerkowymi.

Aspiryna, choć skuteczna u dorosłych, nie powinna być podawana dzieciom i młodzieży ze względu na ryzyko zespołu Reye’a – rzadkiej, ale poważnej choroby⁴.

Leki na katar i zatkany nos

Dekongesty (leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej) są dostępne w dwóch formach: doustnej i miejscowej. Pseudoefedryna, dostępna za ladą apteczną, jest uważana za bardziej skuteczną od fenyloefryny znajdującej się w wielu preparatach złożonych⁵. Oba te środki mogą pomóc w łagodzeniu objawów kataru, przekrwienia, bólu uszu i kaszlu.

Miejscowe dekongesty w postaci sprayi do nosa (jak oksymetazolina) mogą szybko udrożnić nos, ale ich stosowanie powinno być ograniczone maksymalnie do 3 dni⁵. Dłuższe używanie może prowadzić do efektu odwrotnego – nasilenia przekrwienia po odstawieniu leku.

Preparaty solne (sól fizjologiczna) w postaci sprayi czy kropli do nosa są bezpieczną alternatywą, którą można stosować bez ograniczeń czasowych⁶. Pomagają one nawilżyć błonę śluzową nosa i ułatwić usuwanie wydzieliny.

Leki przeciwkaszlowe i wykrztuśne

W leczeniu kaszlu towarzyszącego przeziębieniu dostępne są dwie główne grupy leków. Środki przeciwkaszlowe (antitussives) zawierające dekstrometorfan mogą pomóc w tłumieniu suchego, drażniącego kaszlu, szczególnie tego zakłócającego sen⁷. Dekstrometorfan nie powoduje senności, w przeciwieństwie do niektórych leków na receptę.

Leki wykrztuśne, takie jak gwaifenezyna (guaifenesin), pomagają w rozrzedzeniu śluzu w drogach oddechowych, ułatwiając jego odkrztuszenie⁸. Ten mechanizm działania jest szczególnie przydatny w przypadku kaszlu produktywnego z gęstą wydzieliną.

Warto jednak pamiętać, że kaszel pełni ważną funkcję obronną organizmu, pomagając w usuwaniu wydzieliny i drobnoustrojów z dróg oddechowych. Dlatego tłumienie kaszlu powinno być rozważane głównie wtedy, gdy znacząco utrudnia sen lub codzienne funkcjonowanie⁹.

Leki antyhistaminowe

Antyhistaminowe pierwszej generacji, takie jak difenhydramina czy chlorfeniramina, mogą pomóc w łagodzeniu kataru i kichania, choć ich skuteczność w leczeniu przeziębienia jest ograniczona⁸. Dodatkowo wywierają działanie uspokajające, co może być korzystne dla poprawy jakości snu podczas choroby.

Preparaty antyhistaminowe drugiej generacji (niewywoływające senności) są generalnie nieskuteczne w leczeniu objawów przeziębienia¹⁰. Badania wykazują, że ich działanie jest porównywalne do placebo w przypadku infekcji wirusowych górnych dróg oddechowych.

Kombinacja antyhistaminowych z dekongestionami może być bardziej skuteczna niż stosowanie każdego z tych leków osobno, szczególnie w przypadku umiarkowanych do ciężkich objawów przeziębienia⁸.

Preparaty złożone

Na rynku dostępnych jest wiele preparatów zawierających kombinację różnych substancji czynnych, przeznaczonych do leczenia wielu objawów jednocześnie³. Mogą one zawierać leki przeciwbólowe, dekongesty, antyhistaminowe i środki przeciwkaszlowe w jednej tabletce lub syropie.

Zaletą preparatów złożonych jest wygoda stosowania, jednak niosą one również większe ryzyko działań niepożądanych i przedawkowania, szczególnie gdy pacjent przyjmuje jednocześnie inne leki³. Przed ich zastosowaniem należy dokładnie przeczytać skład i upewnić się, że nie przyjmujemy podwójnej dawki którejś z substancji czynnych.

Bezpieczeństwo stosowania

Przy wyborze leków bez recepty kluczowe jest przestrzeganie zaleceń dawkowania i uwzględnienie przeciwwskazań. Osoby z nadciśnieniem tętniczym powinny unikać dekongestów, które mogą podwyższyć ciśnienie krwi¹¹. Kobiety w ciąży powinny skonsultować się z lekarzem przed przyjmowaniem jakichkolwiek leków, choć niektóre antyhistaminowe i paracetamol są uważane za względnie bezpieczne¹².

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku dzieci. Leki przeciwkaszlowe i przeciwprzeziębienowe nie są zalecane dla dzieci poniżej 4. roku życia¹³. Dla młodszych dzieci bezpieczniejsze są metody niefarmakologiczne, takie jak nawilżanie powietrza, sole fizjologiczne i odpowiednie nawodnienie.

Pamiętajmy, że leki bez recepty mogą jedynie łagodzić objawy – nie wyleczą przeziębienia ani nie skrócą jego czasu trwania. Najważniejszym elementem leczenia pozostają odpoczynek i nawodnienie organizmu¹².