Badania dodatkowe w diagnostyce przeziębienia – kiedy są potrzebne

Rutynowe badania laboratoryjne i obrazowe nie są zalecane w diagnostyce typowego przeziębienia¹. Rozpoznanie opiera się na objawach klinicznych i badaniu fizykalnym². Badania dodatkowe wykonuje się tylko w szczególnych sytuacjach, gdy podejrzewamy powikłania, inne schorzenia lub gdy objawy przebiegają nietypowo.

Wskazania do badań dodatkowych

Badania dodatkowe mogą być konieczne, gdy objawy przeziębienia nasilają się lub nie ustępują w przewidywanym czasie³. Typowe wskazania obejmują utrzymywanie się objawów dłużej niż 10-14 dni, pojawienie się wysokiej gorączki, trudności w oddychaniu, silny kaszel z plwocią lub podejrzenie powikłań⁴.

U pacjentów z grup wysokiego ryzyka, takich jak osoby z astmą, cukrzycą, chorobami serca lub z obniżoną odpornością, badania dodatkowe mogą być rozważane wcześniej⁵. W takich przypadkach lekarz może zdecydować o wykonaniu badań w celu wykluczenia poważniejszych infekcji.

Badania krwi

Morfologia krwi (CBC) może być przydatna w niektórych przypadkach przeziębienia, szczególnie gdy podejrzewamy infekcję bakteryjną lub powikłania⁶. Podwyższona liczba białych krwinek, szczególnie neutrofilów, może wskazywać na trwającą infekcję⁷.

Wyniki morfologii mogą dostarczyć cennych informacji o podstawowych schorzeniach lub powikłaniach związanych z przeziębieniem⁸. Znacznie podwyższona liczba białych krwinek może wskazywać na ciężką infekcję lub bardziej uogólnioną odpowiedź organizmu⁸.

Badanie OB (szybkość opadania erytrocytów) może być zalecane w przypadkach uporczywych lub ciężkich objawów⁶. Podwyższone OB może sugerować bardziej nasilony lub przedłużony proces zapalny w organizmie, potencjalnie wskazując na cięższą infekcję oddechową⁸.

Białko C-reaktywne (CRP) jest markerem zapalenia, który może być podwyższony przy infekcjach bakteryjnych. Jednak jego wartość w diagnostyce zwykłego przeziębienia jest ograniczona³.

Testy wirusologiczne i mikrobiologiczne

Wykrywanie konkretnego patogenu wywołującego przeziębienie rzadko jest wykonywane w praktyce klinicznej⁹. Hodowla rinowirusów jest czasochłonna i rzadko przydatna w warunkach klinicznych¹⁰.

Testy PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy) są coraz częściej wykorzystywane do wykrywania wirusów oddechowych w próbkach z układu oddechowego¹¹. Jednak wyniki testów PCR muszą być interpretowane ostrożnie, ponieważ wykrycie wirusa może wystąpić w kilku scenariuszach klinicznych².

Panel patogenów oddechowych to test diagnostyczny, który może wykryć obecność różnych patogenów wirusowych i bakteryjnych odpowiedzialnych za infekcje oddechowe⁸. Pozytywne wyniki dla konkretnych patogenów dostarczają informacji o przyczynach objawów przeziębienia, umożliwiając ukierunkowane leczenie⁸.

Posiew z gardła może być wykonany w celu wykluczenia infekcji paciorkowcowej, jeśli badanie gardła sugeruje infekcję bakteryjną¹¹. Szybki test na paciorkowce jest alternatywą dla klasycznego posiewu.

Badania obrazowe

Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej rzadko jest potrzebne i powinno być wykonywane tylko w przypadku podejrzenia infekcji dolnych dróg oddechowych, takiej jak zapalenie płuc¹¹. RTG klatki piersiowej może pomóc w wykluczeniu innych schorzeń, takich jak zapalenie oskrzeli czy zapalenie płuc¹².

Badania obrazowe zatok (zdjęcia rentgenowskie lub tomografia komputerowa) mogą być przydatne w przypadkach podejrzenia zapalenia zatok¹¹. Jednak takie badania nie mogą odróżnić procesów wirusowych od bakteryjnych¹¹.

Testy różnicujące

W przypadku podejrzenia COVID-19 wykonuje się test RT-PCR, który jest wysoce czułym i specyficznym testem diagnostycznym wykrywającym obecność wirusa SARS-CoV-2¹³. Pozytywny wynik potwierdza infekcję COVID-19, co pozwala na wdrożenie odpowiednich środków izolacji i leczenia¹³.

Szybki test na grypę może być wykonany w przypadku podejrzenia tej infekcji. Test polega na pobraniu wymazu z nosa lub gardła i wykryciu antygenów wirusa grypy¹⁴. Wyniki są dostępne w ciągu 15 minut, choć dokładność testu może być ograniczona.

Test na mononukleozę (test Monospot) może być rozważany u młodych pacjentów z przedłużającymi się objawami przypominającymi przeziębienie, ale połączonymi z powiększonymi węzłami chłonnymi i zmęczeniem. Jednak rutynowe wykonywanie tego testu nie jest zalecane¹⁵.

Interpretacja wyników badań

Prawidłowa interpretacja wyników badań dodatkowych jest kluczowa dla właściwego postępowania. Podwyższona liczba białych krwinek może wskazywać na infekcję bakteryjną, ale może też wystąpić w pierwszych 2-3 dniach infekcji wirusowej¹⁰.

Wyniki testów PCR wymagają szczególnej ostrożności w interpretacji. Wykrycie materiału genetycznego wirusa może wystąpić w różnych sytuacjach klinicznych, w tym przy współinfekcji wieloma wirusami, wykrywaniu wirusa w okresie wylęgania, infekcji bezobjawowej czy zmiennym czasie wydalania wirusa².

Ważne jest pamiętanie, że badania dodatkowe powinny być wykonywane tylko wtedy, gdy ich wyniki mogą wpłynąć na postępowanie kliniczne¹⁶. W przypadku typowego przeziębienia leczenie jest objawowe niezależnie od konkretnego patogenu.