Epidemiologia padaczki – występowanie i rozkład w populacji

Padaczka, znana również jako epilepsja, stanowi jeden z najpoważniejszych problemów neurologicznych współczesnego świata¹². Jako przewlekła choroba układu nerwowego charakteryzująca się nawracającymi, nieprowokowanymi napadami padaczkowymi, dotyka ona ludzi w każdym wieku, niezależnie od płci, rasy czy statusu społeczno-ekonomicznego¹.

Globalne rozpowszechnienie padaczki

Według najnowszych danych epidemiologicznych, padaczka dotyka szacunkowo 50 milionów ludzi na całym świecie¹²³. Ta imponująca liczba czyni ją jedną z najczęstszych chorób neurologicznych na świecie. Częstość występowania padaczki w populacji ogólnej oszacowuje się na poziomie między 4 a 10 przypadków na każde 1000 osób¹⁴. Oznacza to, że w każdej populacji tysiąca ludzi, od 4 do 10 osób cierpi na tę chorobę.

Zapadalność na padaczkę, czyli liczba nowych przypadków diagnozowanych rocznie, wynosi około 50-60 przypadków na 100 000 osób rocznie¹. Globalnie każdego roku diagnozuje się około 5 milionów nowych przypadków tej choroby⁴. Te statystyki podkreślają znaczną skalę problemu zdrowotnego, jakim jest padaczka na poziomie światowym.

Różnice regionalne i społeczno-ekonomiczne

Jednym z najbardziej uderzających aspektów epidemiologii padaczki są znaczne różnice w jej występowaniu między różnymi regionami świata. Około 80% osób z padaczką żyje w krajach o niskich i średnich dochodach¹²⁵. W krajach rozwijających się zapadalność może sięgać nawet 139 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie⁴, co znacznie przewyższa wskaźniki obserwowane w krajach rozwiniętych.

W krajach rozwiniętych zapadalność wynosi około 50 przypadków na 100 000 osób rocznie⁶, podczas gdy częstość występowania mieści się w przedziale 5-10 przypadków na 1000 mieszkańców⁶. Różnice te wynikają z wielu czynników, w tym z większej częstości infekcji układu nerwowego, urazów głowy, problemów okołoporodowych oraz ograniczonego dostępu do opieki medycznej w regionach o niższym poziomie rozwoju ekonomicznego.

Rozkład wiekowy i płciowy

Padaczka wykazuje charakterystyczny rozkład wiekowy w kształcie litery U, z najwyższymi wskaźnikami zapadalności obserwowanymi u małych dzieci oraz osób starszych⁷. U dzieci zapadalność jest najwyższa w pierwszym roku życia, a następnie stopniowo maleje wraz z wiekiem⁷. Po okresie względnie stabilnych wskaźników w wieku średnim, zapadalność ponownie wzrasta u osób powyżej 60. roku życia⁸.

Prawie połowa wszystkich nowych przypadków padaczki występuje u osób powyżej 65. roku życia⁸. U osób starszych zapadalność na napady objawowe ostre szacuje się na 0,55-1 przypadek na 1000 osobolat, z liniowym wzrostem w każdej dekadzie życia po 30. roku⁸. Ten wzrost związany jest głównie z częstszym występowaniem chorób naczyniowych mózgu, nowotworów oraz innych schorzeń neurologicznych w tej grupie wiekowej.

Sytuacja w wybranych regionach świata

W Stanach Zjednoczonych padaczka dotyka około 3 milionów dorosłych, co stanowi około 1% całej populacji dorosłych⁹. Dodatkowo około 456 000 dzieci w wieku do 17 lat cierpi na aktywną padaczkę⁹. W Wielkiej Brytanii jedna na 20 osób doświadczy co najmniej jednego napadu padaczkowego w ciągu życia, podczas gdy jedna na 50 osób rozwinie padaczkę¹⁰. Oznacza to, że około 500 000 osób w Wielkiej Brytanii żyje z padaczką¹⁰.

W Azji, która zamieszkuje ponad 4 miliardy ludzi (50% populacji światowej), około 23 milionów osób cierpi na padaczkę⁵. Częstość występowania w regionie azjatyckim jest porównywalna z krajami zachodnimi i wynosi około 6 przypadków na 1000 mieszkańców⁵. W Afryce sytuacja jest bardziej dramatyczna – jedna na 50 dzieci cierpi na padaczkę¹¹, a częstość występowania jest znacznie wyższa niż w krajach rozwiniętych Zobacz więcej: Różnice regionalne w epidemiologii padaczki na świecie.

Luka terapeutyczna i dostęp do leczenia

Jednym z najpoważniejszych problemów związanych z epidemiologią padaczki jest tak zwana luka terapeutyczna – różnica między liczbą osób wymagających leczenia a liczbą osób rzeczywiście otrzymujących odpowiednią terapię. W krajach o niskich dochodach około trzech czwartych osób z padaczką może nie otrzymywać potrzebnego leczenia⁴. W krajach rozwijających się luka terapeutyczna może sięgać nawet 90%¹.

Szacuje się, że do 70% osób z padaczką mogłoby żyć bez napadów, gdyby zostało właściwie zdiagnozowanych i leczonych². Luka terapeutyczna wynika z wielu czynników, w tym ograniczonych zasobów opieki zdrowotnej, przekonań kulturowych, stygmatyzacji społecznej oraz preferowania tradycyjnych metod leczenia¹ Zobacz więcej: Luka terapeutyczna w padaczce - dostęp do leczenia na świecie.

Śmiertelność i rokowanie

Osoby z padaczką charakteryzują się zwiększoną śmiertelnością związaną zarówno z przyczynami związanymi z napadami, jak i niezwiązanymi z nimi⁷. Szacuje się, że rocznie około 125 000 osób na świecie umiera z powodu padaczki⁷. Standaryzowane wskaźniki śmiertelności są 1,6-3,0 razy wyższe niż w populacji ogólnej w krajach o wysokich dochodach⁷, a w krajach o niskich i średnich dochodach mogą być nawet do 7,2 razy wyższe⁷.

Ryzyko przedwczesnej śmierci u osób z padaczką jest do trzech razy wyższe niż w populacji ogólnej². Niekontrolowane napady są związane ze zwiększoną śmiertelnością⁷, a najważniejszymi przyczynami zgonów związanych z padaczką są nagła nieoczekiwana śmierć w padaczce (SUDEP) oraz stan padaczkowy⁷.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Padaczka stanowi istotny problem zdrowia publicznego, odpowiadając za ponad 0,5% globalnego obciążenia chorobami¹². Szacuje się, że około 25% przypadków padaczki można potencjalnie zapobiec⁴. Zrozumienie epidemiologii padaczki jest kluczowe dla identyfikacji populacji wysokiego ryzyka, wdrażania środków zapobiegawczych oraz poprawy ogólnego zarządzania tym schorzeniem⁷.

Stygmatyzacja i dyskryminacja otaczające padaczkę na całym świecie są często trudniejsze do pokonania niż same napady¹². Prawodawstwo oparte na międzynarodowo akceptowanych standardach praw człowieka może zapobiegać dyskryminacji i naruszeniom praw, poprawiać dostęp do usług opieki zdrowotnej oraz podnosić jakość życia osób z padaczką¹².