Epidemiologia niedokrwistości – rozmiar problemu na świecie i w Polsce

Niedokrwistość, znana również jako anemia, stanowi jeden z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego na świecie¹. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia, schorzenie to dotyka około jednej trzeciej populacji globalnej, wywierając znaczący wpływ na zdrowie, jakość życia oraz rozwój społeczno-ekonomiczny². W 2021 roku na całym świecie odnotowano 1,92 miliarda przypadków niedokrwistości, co oznacza wzrost o 420 milionów przypadków w ciągu trzech dekad³.

Globalne rozmiary problemu

Skala występowania niedokrwistości różni się znacząco w zależności od regionu geograficznego i poziomu rozwoju gospodarczego. Kraje o niskich i średnio-niskich dochodach ponoszą największe obciążenie związane z tym schorzeniem, szczególnie populacje zamieszkujące obszary wiejskie, gospodarstwa domowe o niższych dochodach oraz osoby bez formalnego wykształcenia¹. Regiony WHO o największym obciążeniu to Afryka i Azja Południowo-Wschodnia, gdzie w Afryce dotyczy 106 milionów kobiet i 103 milionów dzieci, natomiast w Azji Południowo-Wschodniej 244 miliony kobiet i 83 miliony dzieci¹.

W analizie globalnej z 2010 roku stwierdzono, że niedokrwistość była przyczyną 68,36 miliona lat życia z niepełnosprawnością, co stanowiło 8,8% całkowitego obciążenia wszystkimi chorobami⁴. Choć częstość występowania spadła dla obu płci między 1990 a 2010 rokiem, postęp był nierównomierny i bardziej widoczny u mężczyzn⁴.

Grupy szczególnego ryzyka

Epidemiologia niedokrwistości wykazuje wyraźne różnice demograficzne, przy czym niektóre grupy populacji są szczególnie narażone na rozwój tego schorzenia Zobacz więcej: Grupy ryzyka niedokrwistości - kobiety, dzieci i populacje szczególnie narażone. Globalnie szacuje się, że 40% wszystkich dzieci w wieku 6-59 miesięcy, 37% kobiet w ciąży oraz 30% kobiet w wieku 15-49 lat cierpi na niedokrwistość¹. Najbardziej podatnymi grupami są dzieci poniżej 5. roku życia (42% z niedokrwistością w 2016 roku), kobiety w wieku rozrodczym (39% w 2016 roku) oraz kobiety w ciąży (46% w 2016 roku)⁵.

W 2021 roku kobiety były znacznie częściej dotknięte niedokrwistością niż mężczyźni – 31,2% kobiet w porównaniu z 17,5% mężczyzn na całym świecie³. Ta dysproporcja jest szczególnie widoczna w okresie rozrodczym, co związane jest z fizjologicznymi potrzebami związanymi z menstruacją i ciążą. Niedokrwistość dotyka szacunkowo pół miliarda kobiet w wieku 15-49 lat oraz 269 milionów dzieci w wieku 6-59 miesięcy na całym świecie¹.

Różnice regionalne i etniczne

Występowanie niedokrwistości wykazuje znaczące różnice geograficzne i etniczne Zobacz więcej: Różnice regionalne w epidemiologii niedokrwistości - Europa, Azja, Afryka. W Stanach Zjednoczonych ogólna częstość występowania niedokrwistości u osób powyżej 2. roku życia wynosi 9,3%, przy czym jest wyższa u kobiet (13,0%) niż u mężczyzn (5,5%)⁶. Najwyższą częstość odnotowano wśród Afroamerykanów – 31,4% u kobiet i 10,8% u mężczyzn, w porównaniu z innymi grupami etnicznymi⁶.

W krajach rozwijających się, gdzie mięso stanowi niewielką część diety, niedokrwistość z niedoboru żelaza występuje 6-8 razy częściej niż w Ameryce Północnej i Europie⁷. W badaniach dzieci i młodzieży z Sudanu i Nepalu niedokrwistość z niedoboru żelaza stwierdzono u nawet dwóch trzecich badanych⁷. W niektórych regionach geograficznych pasożyty jelitowe, szczególnie tęgoryjce, pogarszają niedobór żelaza z powodu utraty krwi z przewodu pokarmowego⁷.

Postęp w redukcji niedokrwistości

Pomimo globalnych wysiłków, postęp w zmniejszaniu częstości występowania niedokrwistości jest powolny i nierównomierny. Między 2000 a 2019 rokiem globalne szacunki niedokrwistości zmniejszyły się tylko nieznacznie – z 30,7% do 29,6% u kobiet nieciężarnych i z 40,9% do 36,5% u kobiet w ciąży⁸. Przewiduje się, że częstość występowania niedokrwistości u kobiet w wieku 15-49 lat wzrośnie z 28,5% w 2012 roku do 32,3% w 2030 roku, co oznacza, że cel zrównoważonego rozwoju zakładający 50-procentową redukcję do 2030 roku nie zostanie osiągnięty⁹.

Szczególnie niepokojące są trendy u kobiet i dzieci, które wykazują najmniejszy postęp w redukcji niedokrwistości na przestrzeni lat³. Jedyną grupą wiekową z negatywnymi trendami między 1990 a 2010 rokiem były dzieci poniżej 5. roku życia, u których obciążenie było najwyższe⁴.

Konsekwencje zdrowotne i społeczno-ekonomiczne

Niedokrwistość ma daleko idące konsekwencje dla zdrowia ludzkiego oraz rozwoju społeczno-ekonomicznego. Schorzenie to przyczynia się do zwiększonej zachorowalności i śmiertelności, zmniejszonej produktywności w pracy oraz zaburzeń rozwoju neurologicznego². Niedokrwistość wiąże się z negatywnymi skutkami zdrowotnymi i rozwojowymi, w tym śmiertelnością noworodkową i okołoporodową, niską masą urodzeniową oraz opóźnionym rozwojem dziecka⁵.

Problem ten wymaga kompleksowego podejścia z perspektywy zdrowia publicznego, obejmującego wiele sektorów rządowych, organizacji pozarządowych, agencji ONZ oraz sektora prywatnego, z których każdy ma specyficzną i uzupełniającą rolę w osiągnięciu redukcji niedokrwistości i poprawy zdrowia oraz dobrostanu¹⁰. Właściwa charakterystyka niedokrwistości jest kluczowa dla zrozumienia obciążenia i epidemiologii tego problemu, planowania interwencji zdrowia publicznego oraz opieki klinicznej nad ludźmi w całym cyklu życia¹⁰.