Diagnostyka mlekotoku – badania i metody rozpoznawania

Ustalenie przyczyny mlekotoku może być wyzwaniem diagnostycznym ze względu na różnorodność możliwych czynników wywołujących to schorzenie¹. Prawidłowa diagnostyka wymaga systematycznego podejścia, które pozwoli wykluczyć najpoważniejsze przyczyny i ustalić optymalny plan postępowania terapeutycznego.

Wywiad i badanie fizykalne

Podstawą diagnostyki mlekotoku jest dokładny wywiad medyczny oraz badanie fizykalne². Lekarz powinien zebrać szczegółowe informacje dotyczące przyjmowanych leków, historii ciąż, zaburzeń miesiączkowania oraz objawów wskazujących na choroby przysadki mózgowej lub tarczycy³.

Podczas badania fizykalnego pacjentka powinna być w pozycji siedzącej, pochylając się do przodu⁴. Lekarz delikatnie naciska obszar otaczający brodawkę sutkową, aby ocenić charakter wycieku. Mlekotok zazwyczaj ma dwustronny charakter i ma wygląd mlecznej, białawej wydzieliny³. Badanie obejmuje również palpację piersi w celu wykrycia ewentualnych guzków lub innych nieprawidłowości⁵.

Badania laboratoryjne

Kluczowym elementem diagnostyki jest oznaczenie poziomu prolaktyny w surowicy krwi⁶. Badanie to powinno być wykonane na czczo, chociaż może być pobrane o każdej porze dnia⁷. Pojedynczy podwyższony wynik prolaktyny zawsze powinien być potwierdzony w kolejnym badaniu⁷.

Istnieje bezpośrednia korelacja między stopniem hiperprolaktynemii a prawdopodobieństwem wykrycia gruczolaka przysadki wydzielającego prolaktynę. Poziom prolaktyny powyżej 200 ng/ml praktycznie gwarantuje obecność prolaktinoma⁸. W przypadku podwyższonego poziomu prolaktyny, lekarz powinien również oznaczyć poziom hormonu tyreotropowego (TSH)¹.

Do standardowych badań laboratoryjnych w diagnostyce mlekotoku należą również⁹:

• Test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym
• Ocena funkcji nerek
• Pełna ocena funkcji tarczycy
• W przypadku podejrzenia gruczolaka przysadki – badanie innych hormonów przysadkowych

Analiza wydzieliny z brodawki

Badanie mikroskopowe wydzieliny z brodawki sutkowej ma istotne znaczenie diagnostyczne⁵. Obecność kropel tłuszczu w badanej próbce potwierdza rozpoznanie mlekotoku i pomaga odróżnić go od innych rodzajów wycieków z brodawki¹⁰. Zgodnie z definicją, tylko wydzielina zawierająca krople tłuszczu może być uznana za mleko i tym samym stanowić dowód mlekotoku¹⁰.

Badania obrazowe

Rezonans magnetyczny (MRI) mózgu jest złotym standardem w diagnostyce obrazowej mlekotoku, szczególnie gdy poziom prolaktyny jest podwyższony⁹. Badanie to pozwala wykryć gruczolaki przysadki o wielkości nawet 2-3 mm¹¹¹². MRI jest szczególnie zalecane, gdy poziom prolaktyny przekracza 20 ng/ml u kobiet po menopauzie, 30 ng/ml u kobiet przed menopauzą lub 18 ng/ml u mężczyzn¹³.

Wskazania do wykonania MRI mózgu obejmują⁹:

• Podwyższony poziom prolaktyny
• Mlekotok współistniejący z brakiem miesiączki
• Objawy wskazujące na guz śródczaszkowy
• Zaburzenia widzenia
• Uporczywe bóle głowy

W przypadku podejrzenia zmian w obrębie piersi, mogą być wykonane dodatkowe badania obrazowe, takie jak mammografia, ultrasonografia piersi lub oba te badania¹⁴. Badania te są szczególnie wskazane, gdy podczas badania fizykalnego lekarz stwierdzi obecność guzka w piersi lub inne niepokojące zmiany¹.

Diagnostyka różnicowa

Ważnym elementem procesu diagnostycznego jest wykluczenie innych przyczyn wycieków z brodawki sutkowej³. Mlekotok należy odróżnić od innych rodzajów wycieku, które mogą mieć charakter:¹⁵

• Krwisty – wymaga pilnej diagnostyki onkologicznej
• Przezroczysty z jednego przewodu – może wskazywać na nowotwór piersi
• Ropny – sugeruje infekcję
• Zielonkawy lub żółtawy – może występować w przebiegu zmian łagodnych

Algorytm postępowania diagnostycznego

Proces diagnostyczny w mlekotoku powinien przebiegać według ustalonego algorytmu. Po zebraniu wywiadu i wykonaniu badania fizykalnego, pierwszym krokiem jest wykluczenie ciąży u kobiet w wieku rozrodczym¹². Następnie należy oznaczyć poziom prolaktyny i w przypadku jego podwyższenia – wykonać MRI mózgu⁶.

Jeśli poziom prolaktyny jest prawidłowy, a objawy nie są uciążliwe, może być wskazane jedynie obserwowanie pacjentki¹⁶. W przypadku uporczywych objawów przy prawidłowym poziomie prolaktyny, mówi się o mlekotoku normoprolaktynemicznym, który również może wymagać leczenia¹⁶.

Monitorowanie i kontrola

U pacjentek z hiperprolaktynemią zaleca się regularne monitorowanie poziomu prolaktyny oraz wykonywanie MRI co dwa lata⁸. Takie postępowanie pozwala na wczesne wykrycie ewentualnej progresji choroby i odpowiednie dostosowanie leczenia. Pacjentki powinny być również poinformowane o konieczności zgłaszania się do lekarza w przypadku pojawienia się nowych objawów, takich jak zaburzenia widzenia, silne bóle głowy czy nasilenie wycieku z brodawek sutkowych.