Mięczak zakaźny – przyczyny powstania i czynniki ryzyka

Mięczak zakaźny jest powszechną infekcją skóry wywoływaną przez specyficzny wirus należący do rodziny poxwirusów¹². Wirus mięczaka zakaźnego (MCV – molluscum contagiosum virus) stanowi niesklasyfikowany członek rodziny Poxviridae i jest dwuniciowym wirusem DNA, który różni się znacząco od innych wirusów ospowych¹³. Jedynym znanym żywicielem tego wirusa są ludzie, co czyni go chorobą charakterystyczną wyłącznie dla naszego gatunku¹.

Typy wirusa mięczaka zakaźnego

Analiza genetyczna pozwoliła na zidentyfikowanie czterech głównych typów wirusa mięczaka zakaźnego (MCV-I do MCV-IV)³⁴. Typ MCV-I jest odpowiedzialny za około 96,6% wszystkich zakażeń i występuje głównie u dzieci³⁴. Typ MCV-II, stanowiący jedynie 3,4% przypadków, jest częściej obserwowany u osób dorosłych zakażonych drogą płciową oraz u pacjentów z HIV³⁴.

Interesujące jest to, że nie stwierdzono związku między typem wirusa a morfologią zmian skórnych czy ich rozmieszczeniem anatomicznym³. Typy III i IV są rzadko spotykane w praktyce klinicznej⁵. Różnice między typami wirusa mają głównie znaczenie epidemiologiczne i mogą wskazywać na prawdopodobną drogę zakażenia.

Mechanizm zakażenia i replikacji wirusa

Wirus mięczaka zakaźnego replikuje się w cytoplazmie komórek nabłonkowych, powodując powstawanie inkluzji cytoplazmatycznych i powiększenie zakażonych komórek⁶. Infekcja ograniczona jest wyłącznie do naskórka – wirus nie przenika do głębszych warstw skóry⁶. Proces zakażenia następuje po kontakcie z zakażonymi osobami lub skażonymi przedmiotami, choć dokładny zakres uszkodzenia naskórka niezbędny do zakażenia pozostaje nieznany⁶.

Wirus może zostać wprowadzony wzdłuż linii drobnych urazów skóry, na przykład powstałych podczas golenia, co skutkuje powstawaniem zmian ułożonych w sposób liniowy⁶. Ten proces, nazywany autonokulacją, może również wynikać z manipulowania przy zmianach przez samego pacjenta Zobacz więcej: Autonokulacja w mięczaku zakaźnym - mechanizmy rozprzestrzeniania.

Drogi przenoszenia wirusa

Główną drogą przenoszenia wirusa mięczaka zakaźnego jest bezpośredni kontakt skóra-do-skóry z zakażoną osobą⁷⁸. Wirus może się również rozprzestrzeniać poprzez kontakt z zakażonymi przedmiotami, takimi jak ręczniki, ubrania, zabawki, maty gimnastyczne czy sprzęt basenowy⁶⁷. Szczególnie podatne na zakażenie są środowiska ciepłe i wilgotne⁸⁹.

Transmisja wirusa wydaje się być bardziej prawdopodobna w warunkach mokrych, na przykład gdy dzieci kąpią się razem lub pływają w tym samym basenie⁸¹⁰. Udokumentowano również przenoszenie wirusa przez bezpośredni kontakt skóry między dziećmi dzielącymi kąpiel oraz między sportowcami korzystającymi ze wspólnego sprzętu gimnastycznego⁶.

Czynniki zwiększające ryzyko zakażenia

Niektóre grupy osób są szczególnie narażone na zakażenie wirusem mięczaka zakaźnego. Dzieci w wieku od 1 do 10 lat stanowią grupę najwyższego ryzyka ze względu na częsty kontakt skóra-do-skóry podczas zabawy i aktywności codziennych¹¹¹². U nastolatków i dorosłych zakażenie najczęściej następuje podczas kontaktów seksualnych¹¹¹³Zobacz więcej: Mięczak zakaźny jako infekcja przenoszona drogą płciową.

Osoby z osłabioną odpornością, na przykład z powodu HIV/AIDS, leczenia kortykosteroidami lub chemioterapii, mają znacznie większe ryzyko rozległej infekcji¹⁴¹⁵. Również pacjenci z atopowym zapaleniem skóry (egzemą) są bardziej podatni na zakażenie ze względu na częste uszkodzenia bariery skórnej¹⁶¹⁷.

Szczególne okoliczności zakażenia

Wirus mięczaka zakaźnego może być przenoszony w szczególnych okolicznościach, które warto znać dla lepszego zrozumienia epidemiologii tego schorzenia. Opisano przypadki zakażenia wewnątrzmacicznego oraz okołoporodowego, skutkujące wrodzonym mięczakiem zakaźnym lub rozwojem zmian skórnych w pierwszych miesiącach życia⁴.

Sportowcy uprawiający sporty kontaktowe, takie jak zapasy czy gimnastyka, stanowią grupę zwiększonego ryzyka ze względu na bliski kontakt fizyczny i wspólne korzystanie ze sprzętu sportowego¹⁸¹⁹. Osoby mieszkające w zatłoczonych warunkach, szczególnie w klimacie ciepłym i wilgotnym, również wykazują wyższą częstość występowania tej infekcji²⁰²¹.

Mechanizmy obronne wirusa

Wirus mięczaka zakaźnego wykształcił unikalne mechanizmy pozwalające mu unikać odpowiedzi immunologicznej organizmu gospodarza. Podobnie jak inne poxwirusy, MCV nie przechodzi w stan latencji, ale ucieka przed układem immunologicznym dzięki produkcji specyficznych białek wirusowych¹². Analiza genomu wirusa wykazała, że koduje on około 182 białek, z których 105 ma bezpośrednie odpowiedniki w orthopoxwirusach².

Jednym z interesujących mechanizmów obronnych jest produkcja białka antyoksydacyjnego (MC066L), selenoproteiny, która działa jako pochłaniacz reaktywnych metabolitów tlenu i chroni komórki przed uszkodzeniami spowodowanymi promieniowaniem ultrafioletowym i nadtlenkami². Odporność komórkowa odgrywa najważniejszą rolę w modulowaniu i kontrolowaniu infekcji².