Epidemiologia delirium – częstość występowania majaczenia w różnych grupach

Delirium, nazywane również majaczeniem, stanowi jeden z najważniejszych problemów epidemiologicznych współczesnej medycyny szpitalnej. Zespół ten charakteryzuje się ostrym zaburzeniem świadomości, uwagi i poznania, które rozwija się w krótkim czasie i wykazuje tendencję do fluktuacji w ciągu dnia¹. Znaczenie epidemiologiczne delirium wynika nie tylko z jego wysokiej częstości występowania, ale również z poważnych konsekwencji zdrowotnych i ekonomicznych, jakie niesie za sobą.

Częstość występowania w populacji szpitalnej

Dane epidemiologiczne dotyczące delirium pokazują znaczną zmienność w zależności od badanej populacji i zastosowanych kryteriów diagnostycznych. W systematycznym przeglądzie obejmującym 42 kohorty w 40 badaniach wykazano, że 10-31% nowych przyjęć szpitalnych spełnia kryteria delirium, podczas gdy częstość rozwoju majaczenia podczas hospitalizacji waha się od 3-29%². Te szerokie przedziały wskazują na złożoność problemu i konieczność uwzględnienia specyfiki różnych oddziałów szpitalnych.

Szczególnie niepokojące są dane dotyczące niedodiagnozowania delirium w praktyce klinicznej. W irlandzkich szpitalach, gdzie stosowano formalne narzędzia oceny, częstość delirium wynosiła 15,9%, podczas gdy na oddziałach polegających wyłącznie na subiektywnej ocenie klinicznej wskaźnik ten spadał do 11,5%³. Dane te sugerują, że rzeczywista częstość występowania delirium może być systematycznie niedoszacowywana w codziennej praktyce medycznej.

Epidemiologia w różnych środowiskach medycznych

Częstość występowania delirium różni się dramatycznie w zależności od specyfiki oddziału szpitalnego i charakterystyki pacjentów. Na oddziałach intensywnej terapii problem ten osiąga szczególnie alarmujące rozmiary – częstość występowania delirium może sięgać nawet 80% wśród pacjentów wymagających wentylacji mechanicznej⁴. Międzynarodowe badanie DECCA, obejmujące 497 pacjentów z różnych krajów, wykazało częstość delirium na poziomie 32,3% w populacji OIOM⁵.

W środowisku pooperacyjnym epidemiologia delirium również przedstawia się poważnie. Częstość występowania majaczenia po operacjach ogólnych wynosi 5-10%, podczas gdy po zabiegach ortopedycznych może osiągać nawet 42%². Szczególnie niepokojące są dane dotyczące chirurgii serca, gdzie częstość pooperacyjnego delirium wynosi około 21%⁶. W kontekście opieki paliatywnej sytuacja jest jeszcze bardziej dramatyczna – międzynarodowe badania wskazują na częstość delirium od 26% do 62% podczas hospitalizacji, wzrastającą do 88% w ostatnich godzinach życia⁷.

Czynniki demograficzne i populacyjne

Epidemiologia delirium wykazuje wyraźne zróżnicowanie w zależności od czynników demograficznych, przy czym wiek stanowi najważniejszy predyktor ryzyka. Częstość występowania majaczenia wzrasta znacząco wraz z wiekiem – podczas gdy u pacjentów powyżej 65. roku życia delirium występuje u 38,5% hospitalizowanych, to w grupie powyżej 85. roku życia odsetek ten przekracza 50%⁸. W analizie obejmującej ponad 10 000 przyjęć szpitalnych wykazano, że 16,7% starszych pacjentów miało delirium jako jedyny problem kognitywny, 7,9% prezentowało majaczenie nałożone na istniejącą demencję, a 9,4% miało samą demencję bez delirium⁸.

Interesujące różnice obserwuje się również w kontekście płci i pochodzenia etnicznego. Mężczyźni w wieku 65 lat częściej doświadczają delirium, podczas gdy kobiety powyżej 85. roku życia z współistniejącymi chorobami stanowią grupę szczególnego ryzyka⁹. Badania epidemiologiczne nie wykazują znaczących różnic rasowych w występowaniu delirium, choć młodzi Afroamerykanie wydają się mieć niższe ryzyko w porównaniu z Kaukazami w tej samej grupie wiekowej⁹.

Epidemiologia w populacji pediatrycznej

Delirium w populacji pediatrycznej stanowi stosunkowo nowy obszar badań epidemiologicznych, ale dane wskazują na znaczące rozpowszechnienie tego problemu. W oddziałach pediatrycznej intensywnej terapii częstość delirium przekracza 25%, a w niektórych badaniach osiąga poziom 17% wśród wszystkich hospitalizowanych dzieci¹⁰¹¹. Analiza 1547 kolejnych pacjentów pediatrycznych wykazała, że delirium zostało zdiagnozowane u 267 dzieci (17%), z medianą czasu trwania wynoszącą 2 dni¹¹.

W kontekście anestezjologii pediatrycznej epidemiologia delirium pooperacyjnego prezentuje się różnorodnie – częstość występowania majaczenia pooperacyjnego lub pobudzenia po znieczuleniu waha się od 10% do 80%, w zależności od zastosowanych kryteriów diagnostycznych i populacji badanej¹². Te znaczne różnice podkreślają potrzebę standaryzacji metod diagnostycznych w populacji pediatrycznej Zobacz więcej: Epidemiologia delirium u dzieci - częstość majaczenia w populacji pediatrycznej.

Epidemiologia w opiece długoterminowej

Środowiska opieki długoterminowej, takie jak domy opieki i zakłady rehabilitacyjne, stanowią ważny obszar epidemiologii delirium. Międzynarodowe badania wykazują punktową częstość występowania delirium na poziomie około 12%, przy czym odnotowuje się wyższą częstość w ośrodkach rehabilitacyjnych (13,6% rano i 14,1% wieczorem) w porównaniu z domami opieki (9,9% rano i 3,3% wieczorem)¹³¹⁴. Te różnice mogą wynikać z odmiennych praktyk diagnostycznych oraz charakterystyki pacjentów w różnych typach placówek Zobacz więcej: Epidemiologia delirium w opiece długoterminowej - majaczenie w domach opieki.

Konsekwencje epidemiologiczne i prognostyczne

Epidemiologia delirium ściśle wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi i ekonomicznymi. Pacjenci z majaczeniem wykazują istotnie gorsze wyniki leczenia – średni czas hospitalizacji wynosi 25,0 dni w porównaniu z 11,8 dni u pacjentów bez delirium, śmiertelność 30-dniowa wzrasta z 9,0% do 13,6%, a roczna śmiertelność z 26,0% do 40,0%⁸. Meta-analiza wykazała 95% wzrost ryzyka śmiertelności u pacjentów z delirium w porównaniu z grupą kontrolną, nawet po uwzględnieniu zmiennych zakłócających⁴.

Szczególnie niepokojące są dane z oddziałów intensywnej terapii, gdzie delirium wiąże się z 3,2-krotnym wzrostem śmiertelności 6-miesięcznej i 2-krotnym wydłużeniem czasu hospitalizacji¹⁵. W kontekście COVID-19 epidemiologia delirium również przedstawia się poważnie – w jednym z badań włoskich 11% pacjentów hospitalizowanych z powodu podejrzenia COVID-19 rozwinęło majaczenie podczas pobytu¹⁶.