Patogeneza łupieżu pstrego – mechanizm rozwoju choroby

Patogeneza łupieżu pstrego stanowi złożony proces, w którym kluczową rolę odgrywa grzyb z rodzaju Malassezia. Ten dimorficzny, lipofilny grzyb w warunkach fizjologicznych występuje jako naturalny składnik flory skórnej, jednak pod wpływem określonych czynników ulega transformacji w formę patogenną¹².

Mechanizm transformacji Malassezia

Podstawą rozwoju choroby jest przekształcenie grzyba Malassezia z formy drożdżowej (saprofitycznej) w postać nitkowatą (grzybniową), która wykazuje właściwości patogenne. Ta morfologiczna zmiana jest warunkiem koniecznym do wystąpienia objawów klinicznych łupieżu pstrego¹³.

Czynniki sprzyjające tej transformacji obejmują predyspozycje genetyczne, ciepłe i wilgotne środowisko, immunosupresję, niedożywienie, ciążę oraz chorobę Cushinga. Istotną rolę w obronie skóry przed tym organizmem odgrywa peptyd katelicydyna LL-37².

Rola lipidów i aminokwasów w patogenezie

Przez długi czas uważano, że lipidy skórne odgrywają kluczową rolę w rozwoju łupieżu pstrego. Grzyb Malassezia jest organizmem lipofilnym, a jego postać nitkowata może być indukowana in vitro przez dodanie cholesterolu i estrów cholesterolu do odpowiedniej pożywki. Rozmieszczenie zmian chorobowych na ciele, koncentrujące się w obszarach o zwiększonej produkcji łoju, wydawało się potwierdzać tę hipotezę³⁴.

Jednak nowsze badania wskazują, że aminokwasy, a nie lipidy, mają kluczowe znaczenie dla rozwoju stanu chorobowego. Aminokwas asparagina stymuluje wzrost organizmu, podczas gdy glicyna indukuje tworzenie strzępek grzybni. Ponadto wykazano podwyższone poziomy aminokwasów w niezmienionej skórze pacjentów z łupieżem pstrym w porównaniu do osób zdrowych⁵⁶.

Mechanizmy zaburzeń pigmentacji

Charakterystyczne zmiany pigmentacji w łupieżu pstrym wynikają z kilku mechanizmów patofizjologicznych Zobacz więcej: Mechanizmy zaburzeń pigmentacji w łupieżu pstrym. W przypadku odbarwień (hipopigmentacji), które są najczęściej obserwowane latem, gdy dotknięte obszary nie opalają się po ekspozycji na słońce, główną rolę odgrywa kwas azelainowy – dwukarboksylowy kwas produkowany przez Malassezia⁷⁸.

Kwas azelainowy wywiera działanie hamujące lub uszkadzające na melanocyty, co prowadzi do zmniejszenia produkcji melaniny. W przypadku zmian hiperpigmentacyjnych i rumieniowych prawdopodobnie mamy do czynienia z reakcją zapalną na obecność drożdży⁸⁹.

Odpowiedź immunologiczna gospodarza

Stan układu immunologicznego pacjenta ma istotny wpływ na rozwój łupieżu pstrego. Chociaż w populacji ogólnej powszechnie występuje uczulenie na antygeny Malassezia furfur (potwierdzone badaniami transformacji limfocytów), u pacjentów dotkniętych chorobą wykazano upośledzoną funkcję limfocytów po stymulacji tym organizmem⁵.

Badania ujawniły defekty w produkcji limfokin i naturalnych komórek zabójczych (NK), zmniejszoną stymulację fitohemaglutyniny (PHA) i konkawaliny A (Con A), oraz obniżoną produkcję interleukiny-2, interleukiny-10 i interferonu gamma przez limfocyty u pacjentów z łupieżem pstrym¹⁰. Te zaburzenia odporności komórkowej odgrywają istotną rolę w etiologii choroby.

Czynniki wpływające na wirulencję

Malassezia produkuje różnorodne czynniki wirulencji i toksyny, które przyczyniają się do jej patogenności Zobacz więcej: Czynniki wirulencji Malassezia w łupieżu pstrym. Do najważniejszych należą fosfolipaza, lipaza, kwaśne sfingomielinazy odpowiedzialne za degradację lipidów łoju, hemolizyna oraz zdolność do tworzenia biofilmu¹¹.

Wzorce enzymatyczne i tworzenie biofilmu, wraz z profilami wrażliwości na leki przeciwgrzybicze, odgrywają kluczową rolę w patogenności gatunków Malassezia i mogą wyjaśniać udział poszczególnych gatunków w inwazyjnych infekcjach¹¹.

Stres oksydacyjny i hiperproliferacja naskórka

Stres oksydacyjny, wykazywany przez ekspresję zredukowanego glutationu, przyczynia się do patogenezy łupieżu pstrego¹². Hiperproliferacja naskórka prawdopodobnie wynika z zaburzenia bariery skórnej spowodowanego przez wolne kwasy tłuszczowe (WKT). Malassezia, będąc grzybami zależnymi od lipidów, wykorzystuje WKT pochodzące z trójglicerydów łojowych¹³.

Znaczenie predyspozycji genetycznych

Badania wskazują na istnienie składnika dziedzicznego w rozwoju łupieżu pstrego. W jednym z badań ankietowych 21% pacjentów z łupieżem pstrym zgłosiło pozytywny wywiad rodzinny tej choroby⁷¹⁴. Sugeruje to, że indywidualna wrażliwość genetyczna może odgrywać rolę w przekształceniu saprofitycznego drożdża w patogenną formę nitkowatą.

Podsumowanie mechanizmów patogenetycznych

Patogeneza łupieżu pstrego jest procesem wieloczynnikowym, w którym kluczową rolę odgrywa transformacja grzyba Malassezia z formy saprofitycznej w patogenną. Proces ten jest uwarunkowany interakcją czynników środowiskowych, genetycznych, immunologicznych oraz metabolicznych. Zrozumienie tych mechanizmów jest istotne dla skutecznego leczenia i zapobiegania nawrotom choroby, które są powszechne ze względu na fakt, że organizm sprawczy stanowi naturalny składnik flory skórnej¹⁵.