Leczenie dyspepsji czynnościowej – kompleksowe podejście terapeutyczne

Dyspepsja czynnościowa, znana również jako niestrawność, to schorzenie wymagające kompleksowego podejścia terapeutycznego. Leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia pacjentów, ponieważ nie istnieje obecnie terapia przyczynowa tej dolegliwości¹. Strategia terapeutyczna powinna być dostosowana do dominujących objawów pacjenta oraz uwzględniać jego indywidualne potrzeby².

Podstawowe zasady leczenia

Leczenie dyspepsji czynnościowej rozpoczyna się od intensywnej edukacji pacjenta dotyczącej diagnozy i jej konsekwencji¹. Pacjent musi zostać poinformowany o dostępnych opcjach terapeutycznych oraz o tym, że schorzenie to ma charakter łagodny, ale może powracać. Ze względu na brak terapii przyczynowej, leki stosuje się zwykle przez okres nie dłuższy niż 8-12 tygodni³.

Skuteczność leczenia w znacznym stopniu zależy od właściwego wyjaśnienia istoty diagnozy w prosty i zrozumiały sposób. Pacjenci często obawiają się poważnych chorób, takich jak nowotwór żołądka, dlatego zapewnienie i wyjaśnienie natury schorzenia może znacząco poprawić wyniki leczenia⁴. Istotne jest również ustalenie realistycznych oczekiwań dotyczących terapii, ponieważ dostępne metody leczenia mają ograniczoną skuteczność⁵.

Leczenie farmakologiczne

Farmakoterapia dyspepsji czynnościowej obejmuje kilka głównych grup leków, które są stosowane w zależności od dominujących objawów. Wszystkie obecnie stosowane leki są używane poza wskazaniami rejestracyjnymi, ponieważ żaden z nich nie ma zatwierdzonego wskazania do leczenia dyspepsji czynnościowej⁶.

Inhibitory pompy protonowej i antagoniści receptorów H2

Inhibitory pompy protonowej (IPP) stanowią terapię pierwszej linii u pacjentów z dyspepsją czynnościową⁷. Liczne wielonarodowe randomizowane badania kontrolowane wykazały znaczący korzystny wpływ IPP w porównaniu z placebo⁸. Zaleca się stosowanie IPP przez 4-8 tygodni u pacjentów, którzy początkowo mają ujemny wynik testu na H. pylori lub u których objawy utrzymują się po eradykacji bakterii⁹.

Antagoniści receptorów H2 (H2RA), takie jak cymetydyna, famotydyna i nizatydyna, są dostępne bez recepty i stanowią alternatywę dla IPP¹⁰. Badania wykazały, że famotydyna podawana dwa razy dziennie była bardziej skuteczna niż lek prokinetyczny mozapryd¹¹. Jednak ogólnie IPP wykazują większą skuteczność niż H2RA w leczeniu dyspepsji czynnościowej¹².

Leczenie eradykacyjne H. pylori

U pacjentów z potwierdzoną infekcją H. pylori zaleca się terapię eradykacyjną jako pierwszą linię leczenia². Eradykacja H. pylori może przynieść korzyść około 10 na 100 pacjentów z dyspepsją czynnościową¹³. Jest to jedyna terapia, która może zmienić naturalny przebieg choroby¹⁴. Leczenie obejmuje antybiotyki w połączeniu z lekami hamującymi wydzielanie kwasu żołądkowego¹⁰.

Leki prokinetyczne

Leki prokinetyczne są szczególnie skuteczne u pacjentów z zespołem dyskomfortu poposiłkowego (PDS), charakteryzującym się objawami związanymi z posiłkami¹⁵. Acotiamid, antagonista receptorów muskarynowych i inhibitor acetylocholinesterazy, wykazuje skuteczność w poprawie motoryki żołądka i zmniejszaniu objawów PDS¹⁶. Metoklopramid może być pomocny u pacjentów z problemami związanymi z opróżnianiem żołądka, jednak wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych¹⁷.

Antydepresanty w małych dawkach

Trójpierścieniowe antydepresanty (TCA) w małych dawkach stanowią skuteczną terapię drugiej linii dla pacjentów z dyspepsją czynnościową¹⁸. Amitryptylina jest najczęściej stosowanym lekiem z tej grupy, działającym na percepcję bólu i modulującym sygnały nerwowe w przewodzie pokarmowym¹⁹. Dawki stosowane w dyspepsji czynnościowej są znacznie niższe niż te używane w leczeniu depresji²⁰. Leczenie to jest szczególnie pomocne u pacjentów z dominującym bólem nadbrzusznym Zobacz więcej: Leczenie farmakologiczne dyspepsji czynnościowej - przegląd leków.

Terapie niefarmakologiczne

Terapie niefarmakologiczne odgrywają kluczową rolę w kompleksowym leczeniu dyspepsji czynnościowej. Modyfikacje stylu życia, zmiany dietetyczne oraz terapie psychologiczne mogą znacząco wpłynąć na poprawę objawów i jakość życia pacjentów Zobacz więcej: Terapie niefarmakologiczne w dyspepsji czynnościowej.

Modyfikacje dietetyczne

Zaleca się spożywanie mniejszych, częstszych posiłków zamiast trzech dużych posiłków dziennie²¹. Pacjenci powinni unikać pokarmów bogatych w tłuszcze, które spowalniają opróżnianie żołądka, oraz ograniczyć spożycie pokarmów pikantnych¹². Wskazane jest również unikanie kofeiny, alkoholu oraz produktów gazowanych²².

Terapie psychologiczne

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz inne formy psychoterapii wykazują skuteczność w leczeniu dyspepsji czynnościowej²³. Hipnoterapia może również przynieść korzyści niektórym pacjentom²⁴. Techniki zarządzania stresem i relaksacji są szczególnie pomocne, ponieważ stres może nasilać objawy²¹.

Terapie uzupełniające

Niektóre terapie uzupełniające mogą przynieść korzyści pacjentom z dyspepsją czynnościową, chociaż dowody naukowe są ograniczone. Akupunktura wykazała pewną skuteczność w niektórych badaniach²⁵. Preparaty roślinne, takie jak mieszanka oleju z mięty pieprzowej i kminku, mogą łagodzić objawy²⁶.

Podejście do leczenia opornego

U pacjentów z objawami opornymi na standardowe leczenie zaleca się zaangażowanie wielodyscyplinarnego zespołu wsparcia²⁴. Należy unikać stosowania opioidów i zabiegów chirurgicznych, aby zminimalizować szkody jatrogenne²⁴. Wczesne włączenie dietetyka jest zalecane, aby uniknąć nadmiernie restrykcyjnej diety²⁴.

Monitorowanie i długoterminowa opieka

Pacjenci stosujący długotrwale leki hamujące wydzielanie kwasu powinni być poddawani corocznej ocenie przez lekarza²⁷. Objawy większości pacjentów poprawiają się z czasem i w odpowiedzi na leczenie²⁷. Jeśli objawy nie ustępują, skierowanie do specjalistycznej kliniki może być pomocne²⁷. Ważne jest podkreślenie, że dyspepsja czynnościowa nie wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością²⁸.