Patogeneza zaburzeń głosu – mechanizmy powstawania dysfunkcji głosowych

Patogeneza zaburzeń głosu, znanych również jako dysfonia, obejmuje kompleksowe mechanizmy prowadzące do nieprawidłowego funkcjonowania aparatu głosowego¹. Zaburzenia te powstają w wyniku zakłóceń w jednym lub kilku podsystemach odpowiedzialnych za produkcję głosu: oddechowym, krtaniowym oraz rezonatorowym². Zrozumienie mechanizmów patogenezy jest fundamentalne dla właściwej diagnostyki i skutecznego leczenia dysfunkcji głosowych.

Organiczne mechanizmy powstawania zaburzeń głosu

Organiczne zaburzenia głosu wynikają z fizjologicznych zmian w mechanizmie głosowym, które można podzielić na strukturalne i neurologiczne³. Strukturalne zaburzenia organiczne powstają w wyniku fizycznych zmian w aparacie głosowym, takich jak zmiany tkanek fałdów głosowych spowodowane obrzękiem lub guzkami głosowymi⁴. Te patologiczne zmiany mogą być wynikiem zapalenia, urazów, procesów nowotworowych lub zmian związanych z wiekiem.

Neurologiczne zaburzenia organiczne powstają w wyniku problemów z centralnym lub obwodowym układem nerwowym unerwującym krtań³. Uszkodzenia nerwów kontrolujących funkcjonowanie mechanizmu głosowego mogą prowadzić do drżenia głosu, dysfonii spazmatycznej lub porażenia fałdów głosowych⁵. W przypadku uszkodzenia nerwu następuje niedowład lub całkowite porażenie fałdu głosowego po stronie dotkniętej, co znacząco wpływa na zdolność mówienia, a czasem nawet oddychania⁶.

Funkcjonalne mechanizmy zaburzeń głosu

Funkcjonalne zaburzenia głosu powstają w wyniku niewłaściwego lub nieefektywnego wykorzystania mechanizmu głosowego przy prawidłowej strukturze fizycznej⁸. Mechanizm ten charakteryzuje się nieprawidłowym funkcjonowaniem mięśni, które nie są w stanie pracować właściwie, co powoduje pogorszenie jakości dźwięku, dyskomfort lub uczucie zwiększonego wysiłku podczas mówienia⁹.

Patogeneza funkcjonalnych zaburzeń głosu często ma charakter stopniowy i podstępny. Osoba zazwyczaj nie zdaje sobie sprawy z dodatkowego wysiłku, ale ten dodatkowy wysiłek typowo angażuje mięśnie, które nie są częścią samej krtani⁹. Rezultatem może być silniejszy głos, ale może to być również początek błędnego koła, gdzie wymagany jest coraz większy wysiłek. Ten cykl może trwać miesiące, a nawet lata, zanim osoba uświadomi sobie, że jej głos jest nieprawidłowy.

Większość patologii głosowych wydaje się wynikać z aberracyjnego użycia głosu, szczególnie z powodu złej techniki głosowej, nieodpowiedniego nawodnienia, braku odpoczynku gdy jest to konieczne, złej higieny jamy ustnej oraz powtarzających się infekcji krtani i nadmiernego odchrząkiwania¹⁰. Funkcjonalne zaburzenia głosu mogą również wynikać z niewłaściwego użycia lub nadużycia głosu, a także z zaburzeń zdrowia behawioralnego¹⁰.

Psychogenne mechanizmy zaburzeń głosu

Psychogenne zaburzenia głosu stanowią rzadką kategorię dysfunkcji głosowych, które powstają w wyniku stresorów psychologicznych prowadzących do nawykowych, nieprzystosowawczych wzorców afonii lub dysfonii¹. Te zaburzenia głosu określane są jako psychogenne zaburzenia głosu lub psychogenna konwersyjna afonia/dysfonia².

Mechanizm powstawania psychogennych zaburzeń głosu wiąże się z przewlekłymi zaburzeniami stresowymi, lękiem, depresją oraz reakcjami konwersyjnymi⁵. Stres i reaktywność na stres są implikowane w patogenezie i utrzymywaniu funkcjonalnych zaburzeń głosu zgodnie z Teorią Cech Zaburzeń Głosu oraz Psychobiologicznymi Ramami Głosu i Stresu¹¹. Badania wykazały, że osoby z napięciową dysfonią mięśniową uzyskują wyższe wyniki w pomiarach odczuwanego stresu, co jest zgodne z wcześniejszą literaturą.

Mechanizmy mieszane i interakcje patogenetyczne

Komplementarne relacje między organicznymi, funkcjonalnymi i psychogennymi wpływami zapewniają, że wiele zaburzeń głosu będzie miało wkład z więcej niż jednego czynnika etiologicznego¹. Na przykład, guzki fałdów głosowych mogą wynikać z behawioralnego niewłaściwego użycia głosu (etiologia funkcjonalna), jednak niewłaściwe użycie głosu skutkuje powtarzającymi się urazami fałdów głosowych, co może następnie prowadzić do strukturalnych (organicznych) zmian w tkance fałdów głosowych².

Nawet gdy oczywista przyczyna zostanie zidentyfikowana i leczona, problem głosowy może się utrzymywać¹³. Na przykład, infekcja górnych dróg oddechowych może być przyczyną dysfonii, ale słabe lub nieefektywne techniki kompensacyjne mogą powodować utrzymywanie się dysfonii, nawet gdy infekcja została pomyślnie wyleczona¹⁴.

Specyficzne mechanizmy patogenetyczne

W ostrym zapaleniu krtani mechanizm patogenetyczny obejmuje stan zapalny błony śluzowej fałdów głosowych i krtani trwający krócej niż 3 tygodnie¹⁵. Gdy etiologia ostrego zapalenia krtani jest infekcyjna, białe krwinki usuwają mikroorganizmy podczas procesu gojenia, a fałdy głosowe stają się bardziej obrzęknięte, co niekorzystnie wpływa na wibracje. Ciśnienie progowe fonacji może wzrosnąć do stopnia, że wytwarzanie odpowiednich ciśnień fonacyjnych w normalny sposób staje się trudne, wywołując w ten sposób chrypkę¹⁵.

W przypadku dysfonii spazmatycznej, która jest obecnie rozumiana jako ogniskowa dystonia wpływająca na kontrolę mięśni krtaniowych podczas mowy, przeważająca liczba dowodów sugeruje, że idiopatyczne dystonie wynikają z nieprawidłowości neuroprzekaźników w zwojach podstawy¹⁶. Zmiany w drogach kortyko-opuszkowych i kortyko-rdzeniowych sugerują niedobór połączeń między regionami kortykalnym i podkorowym, które są niezbędne dla dobrowolnej produkcji głosu¹⁷.

Mechanizmy kompensacyjne i adaptacyjne

Deficytarna produkcja głosu u pacjentów z ostrym zapaleniem krtani może skutkować zastosowaniem większej siły przywodzenia lub napięcia w celu kompensacji niepełnego zamknięcia głośni podczas epizodu ostrego zapalenia krtani¹⁸. To napięcie dodatkowo obciąża fałdy głosowe i zmniejsza produkcję głosu, ostatecznie opóźniając powrót normalnej fonacji.

Kiedy prawdziwe fałdy głosowe są uszkodzone lub z jakiegoś powodu nie mogą wibrować, fałdy przedsionkowe mogą zostać zrekrutowane¹⁹. Najczęściej przyczyną jest dalsze używanie głosu, gdy prawdziwe fałdy głosowe są uszkodzone. Czasami może to być ekstremalne napięcie w odpowiedzi na uraz, w tym uraz emocjonalny. Ten mechanizm kompensacyjny, choć początkowo pomocny, może prowadzić do długotrwałych problemów głosowych Zobacz więcej: Mechanizmy kompensacyjne w patogenezie zaburzeń głosu.