Epidemiologia bólu gardła – częstość występowania i czynniki ryzyka

Ból gardła należy do najczęściej występujących dolegliwości, z którymi pacjenci zgłaszają się do placówek służby zdrowia na całym świecie¹. Stanowi on jeden z głównych powodów wizyt ambulatoryjnych, odpowiadając za około 12 milionów wizyt rocznie w Stanach Zjednoczonych¹². W strukturze wszystkich wizyt ambulatoryjnych ból gardła stanowi około 1-2% wszystkich zgłoszeń¹.

Częstość występowania w różnych grupach wiekowych

Epidemiologia bólu gardła wykazuje wyraźne zróżnicowanie wiekowe. Szczyt zachorowań przypada na okres dzieciństwa i adolescencji, przy czym około 50% wszystkich przypadków występuje przed 18 rokiem życia¹. Wśród dorosłych większość przypadków występuje przed 40 rokiem życia, a następnie częstość zachorowań stopniowo maleje¹.

Szczególnie podatne na infekcje gardła są dzieci w wieku szkolnym między 5 a 15 rokiem życia²³. W tej grupie wiekowej paciorkowcowe zapalenie gardła występuje najczęściej, podczas gdy u dzieci poniżej 3 roku życia jest bardzo rzadkie, z wyjątkiem sytuacji, gdy dziecko ma kontakt z starszym członkiem rodziny zakażonym paciorkowcami grupy A².

Przyczyny wirusowe a bakteryjne

Większość przypadków bólu gardła ma etiologię wirusową. Wirusy odpowiadają za około 50-80% wszystkich przypadków zapalenia gardła⁴. Najczęściej izolowanymi patogenami wirusowymi są rinowirusy, koronawirusy, wirusy grypy i paragrypy oraz adenowirusy⁵.

Wśród przyczyn bakteryjnych dominują paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes), które są najczęstszą bakteryjną przyczyną zapalenia gardła⁶⁷. Paciorkowce grupy A odpowiadają za 20-30% przypadków bólu gardła u dzieci i jedynie 5-15% przypadków u dorosłych²⁸. Szacuje się, że rocznie na świecie występuje około 616 milionów przypadków paciorkowcowego zapalenia gardła².

Sezonowość zachorowań

Ból gardła wykazuje wyraźną sezonowość występowania. W klimacie umiarkowanym szczyt zachorowań na paciorkowcowe zapalenie gardła przypada na późną jesień, zimę i wczesną wiosnę²⁹¹⁰. Podobny wzorzec sezonowy obserwuje się w przypadku płonicy, która również najczęściej występuje w okresie zimowo-wiosennym⁹.

W okresach zimowych aktywność patogenów wirusowych jest znacznie wyższa¹¹, natomiast wiosną i jesienią częstą przyczyną podrażnienia gardła może być spływanie wydzieliny z nosa związane z alergicznym nieżytem nosa¹¹.

Globalne obciążenie chorobowe

Światowe obciążenie chorobowe związane z bólem gardła jest znaczne. Według globalnych szacunków, wśród dzieci w wieku 5-14 lat występuje około 288,6 miliona epizodów paciorkowcowego zapalenia gardła rocznie¹². Paciorkowce grupy A są odpowiedzialne za ponad 500 tysięcy zgonów rocznie na całym świecie¹³, co czyni je jednym z dziesięciu najgroźniejszych patogenów pod względem globalnej śmiertelności².

Analiza epidemiologiczna wykazuje, że łączna częstość występowania bólu gardła u dzieci wynosi 82,2 epizody na 100 dzieci rocznie, podczas gdy paciorkowcowe zapalenie gardła występuje z częstością 22,1 epizody na 100 dzieci rocznie¹⁴. Te dane podkreślają znaczny wpływ tego schorzenia na zdrowie publiczne Zobacz więcej: Globalne obciążenie chorobowe bólem gardła - analiza epidemiologiczna.

Różnice regionalne i populacyjne

Epidemiologia bólu gardła wykazuje znaczne różnice między regionami świata i różnymi populacjami. Szczególnie wysokie wskaźniki zachorowań obserwuje się w krajach rozwijających się oraz wśród ludności rdzennej. W Australii rdzenni mieszkańcy mają najwyższe na świecie wskaźniki zachorowań na ostrą gorączkę reumatyczną i reumatyczne choroby serca¹⁵.

Badania przeprowadzone wśród dzieci zagrożonych rozwojem ostrej gorączki reumatycznej wykazały łączną częstość występowania bólu gardła na poziomie 82,5 przypadków na 100 dzieci rocznie, podczas gdy paciorkowcowe zapalenie gardła występowało z częstością 10,8 przypadków na 100 dzieci rocznie¹⁶. Te wskaźniki są wyższe niż obserwowane w krajach rozwiniętych Zobacz więcej: Różnice regionalne w epidemiologii bólu gardła na świecie.

Trendy epidemiologiczne i nadzór

W ostatnich latach obserwuje się niepokojące trendy w epidemiologii inwazyjnych zakażeń paciorkowcami grupy A. Od 2014 roku wskaźniki ciężkich zakażeń paciorkowcowych systematycznie rosną w Stanach Zjednoczonych¹⁷. Wstępne dane z 2023 roku wskazują, że liczba ciężkich zakażeń wywołanych przez paciorkowce grupy A osiągnęła 20-letnie maksimum¹⁷.

Podobne wzrosty odnotowano w innych krajach. W Irlandii od października 2022 roku zanotowano znaczny wzrost liczby inwazyjnych zakażeń paciorkowcami grupy A, szczególnie u dzieci poniżej 10 roku życia¹⁸. Również inne kraje europejskie, w tym Holandia i Francja, zgłaszały podobne wzrosty zachorowań¹⁹.

Eksperci szacują, że rocznie w Stanach Zjednoczonych występuje kilka milionów przypadków nieinwazyjnych zakażeń paciorkowcami grupy A, w tym około 5,2 miliona wizyt ambulatoryjnych z powodu paciorkowcowego zapalenia gardła u osób poniżej 65 roku życia⁹¹⁷.

Znaczenie epidemiologiczne dla zdrowia publicznego

Epidemiologia bólu gardła ma kluczowe znaczenie dla planowania działań zdrowia publicznego i rozwoju strategii prewencyjnych. Standardowe protokoły nadzoru epidemiologicznego są niezbędne do monitorowania trendów zachorowań, oceny skuteczności interwencji oraz planowania przyszłych szczepionek przeciwko paciorkowcom grupy A⁶²⁰.

Międzynarodowe konsorcjum badaczy opracowało ustandaryzowane protokoły nadzoru dla siedmiu głównych manifestacji klinicznych zakażeń paciorkowcami grupy A, w tym zapalenia gardła²⁰. Te protokoły mają na celu ujednolicenie badań na całym świecie i umożliwienie porównywania wyników z różnych populacji²¹.