Epidemiologia błonicy – występowanie i trendy zachorowań na świecie

Błonica, choć w znacznym stopniu kontrolowana dzięki programom szczepień, pozostaje istotnym problemem epidemiologicznym w skali globalnej. Współczesna epidemiologia tej choroby charakteryzuje się znacznymi różnicami geograficznymi i demograficznymi, które odzwierciedlają nierówności w dostępie do szczepień oraz jakości systemów opieki zdrowotnej¹.

Globalne trendy zachorowań na błonicę

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, w 2017 roku odnotowano łącznie 8819 przypadków błonicy na całym świecie – była to największa liczba od 2004 roku¹². Ten wzrost budzi szczególne zaniepokojenie, zwłaszcza w kontekście wcześniejszych sukcesów w ograniczaniu występowania choroby. W 2015 roku oficjalnie zgłoszono 4500 przypadków na świecie, co stanowiło znaczny spadek w porównaniu z blisko 100000 przypadków w 1980 roku³.

Dane epidemiologiczne WHO charakteryzują się jednak 81% kompletnością, co wskazuje na znaczne niedoszacowanie rzeczywistej liczby przypadków na świecie⁴. Problem ten dotyczy szczególnie krajów o ograniczonych możliwościach laboratoryjnych, gdzie tylko niewielka część przypadków otrzymuje potwierdzenie laboratoryjne.

Rozmieszczenie geograficzne błonicy

Współcześnie błonica występuje najczęściej w krajach Afryki Subsaharyjskiej, Azji Południowej oraz Indonezji³. Region Azji Południowo-Wschodniej WHO budzi szczególne zaniepokojenie, ponieważ regularnie odnotowuje większość rocznej globalnej zachorowalności na błonicę⁵. Indie w szczególności przyczyniają się do znacznej części globalnego obciążenia chorobą, zgłaszając w latach 2001-2015 prawie 50% wszystkich przypadków błonicy na świecie⁶.

W krajach rozwijających się choroba pozostaje endemiczna z powodu niskiego pokrycia szczepień rutynowych⁷. Szczególnie niepokojące są epidemie występujące w strefach konfliktów zbrojnych i wśród populacji narażonych, jak miało to miejsce w Jemenie, Wenezueli czy Bangladeszu³⁸.

Sytuacja epidemiologiczna w krajach rozwiniętych

W krajach rozwiniętych błonica stała się chorobą niezwykle rzadką dzięki wysokiemu pokryciu szczepionkami. W Stanach Zjednoczonych ostatni potwierdzony przypadek błonicy oddechowej wystąpił w 1997 roku⁹, a od 2003 roku nie odnotowano żadnych przypadków tej choroby¹⁰. Podobnie w Kanadzie od 1993 roku zgłoszono łącznie tylko 19 przypadków, z ostatnim zgonem z powodu błonicy w 2010 roku¹¹.

Europa również charakteryzuje się bardzo niską zachorowalnością. W 2022 roku do Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób zgłoszono 359 przypadków błonicy spowodowanej toksycznymi szczepami Corynebacterium diphtheriae lub C. ulcerans¹². Znaczący wzrost przypadków odnotowano w drugiej połowie 2022 roku wśród migrantów w kilku krajach UE/EOG¹².

Charakterystyka demograficzna przypadków

Analiza danych epidemiologicznych wykazuje istotne różnice demograficzne w zależności od poziomu endemiczności choroby w danym regionie Zobacz więcej: Charakterystyka demograficzna przypadków błonicy - analiza grup wiekowych. W krajach o wysokiej liczbie przypadków 66% chorych nie było zaszczepionych, a 63% stanowiły osoby poniżej 15. roku życia¹. Wskazuje to na zwiększoną ochronę młodych dzieci w miarę wzrostu pokrycia szczepionkami DTP3.

W krajach ze sporadycznymi przypadkami struktura demograficzna jest odmienna – 32% chorych nie było zaszczepionych, a 66% stanowiły osoby powyżej 15. roku życia¹. Ten wzorzec jest zgodny z osłabianiem się odporności poszczepiennej z wiekiem.

Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię błonicy

Pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na epidemiologię błonicy poprzez zakłócenie kampanii szczepień i dostępu do opieki zdrowotnej. Przerwanie programów immunizacji przyczyniło się do niedawnego wzrostu przypadków błonicy w krajach rozwijających się⁵. Wpływ pandemii na systemy opieki zdrowotnej, łańcuchy dostaw szczepionek i kampanie immunizacyjne pogorszył sytuację, pozostawiając populacje bardziej narażone na błonicę i inne choroby, którym można zapobiegać Zobacz więcej: Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię błonicy - zakłócenia w szczepieniach.

Nadzór epidemiologiczny i systemy raportowania

Skuteczny nadzór epidemiologiczny nad błonicą wymaga natychmiastowego zgłaszania przypadków podejrzanych oraz kompleksowego dochodzenia epidemiologicznego¹³. W Stanach Zjednoczonych CDC śledzi przypadki błonicy poprzez National Notifiable Diseases Surveillance System (NNDSS), a podejrzane przypadki należy niezwłocznie zgłaszać telefonicznie do CDC Emergency Operations Center¹⁴.

Jakość danych epidemiologicznych różni się znacznie między regionami. Wdrożenie nadzoru opartego na poszczególnych przypadkach w połączeniu z dostępnością danych o pokryciu szczepionkami na poziomie subnarodowym znacznie poprawiłoby zrozumienie epidemiologii błonicy i zwiększyło możliwości zapobiegania epidemiom oraz reagowania na nie⁴.

Perspektywy kontroli błonicy

Osiągnięcie wysokiego pokrycia szczepionkami DTP3 oraz wdrożenie zalecanych dawek przypominających są niezbędne do zmniejszenia zachorowalności na błonicę¹². Globalne pokrycie DTP3 pozostaje nieoptymalne, co stanowi wyzwanie dla eliminacji choroby. Utrzymanie solidnych strategii immunizacyjnych i wzmocnienie systemów zdrowia publicznego ma kluczowe znaczenie dla globalnej kontroli błonicy, wraz z kompleksowym podejściem do zwalczania jej nawrotów⁸.