Epidemiologia agorafobii – częstość występowania i statystyki

Agorafobia stanowi jedno z najważniejszych zaburzeń lękowych z punktu widzenia zdrowia publicznego, charakteryzujące się znacznym wpływem na jakość życia pacjentów. Epidemiologia tego schorzenia została dokładnie zbadana w różnych populacjach na świecie, dostarczając cennych informacji o jego rozpowszechnieniu i czynnikach ryzyka¹.

Częstość występowania agorafobii

Zgodnie z najnowszymi danymi epidemiologicznymi, 12-miesięczna częstość występowania agorafobii w populacji ogólnej wynosi około 1,7%, przy czym częstość występowania w ciągu całego życia szacuje się na 1,3%¹². Inne badania wskazują na nieco odmienne wartości – niektóre źródła podają częstość życiową na poziomie 0,9-2,0%, co może wynikać z różnic metodologicznych oraz kryteriów diagnostycznych stosowanych w poszczególnych badaniach³.

W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że około 0,9% dorosłych doświadczyło agorafobii w ciągu ostatniego roku, przy czym różnice między kobietami (0,9%) i mężczyznami (0,8%) są niewielkie w przypadku rocznej częstości występowania². Jednak gdy weźmiemy pod uwagę częstość życiową, różnice stają się bardziej wyraźne.

Różnice płciowe w epidemiologii agorafobii

Jedną z najważniejszych charakterystyk epidemiologicznych agorafobii jest jej znacząco wyższa częstość występowania u kobiet. Badania konsistentnie wykazują, że kobiety chorują na agorafobię około dwukrotnie częściej niż mężczyźni⁴⁵. Stosunek kobiet do mężczyzn wynosi około 2-3:1, co czyni agorafobię jednym z zaburzeń lękowych z najbardziej wyraźną przewagą płci żeńskiej.

W badaniach populacyjnych stwierdzono, że częstość życiowa agorafobii wynosi 0,9% u mężczyzn i 2,0% u kobiet¹. Ta różnica płciowa jest szczególnie widoczna w grupie młodzieży – wśród nastolatków częstość występowania agorafobii u dziewcząt (3,4%) jest znacząco wyższa niż u chłopców (1,4%)².

Wiek wystąpienia i rozkład w różnych grupach wiekowych

Agorafobia może rozwijać się w każdym wieku, jednak istnieją charakterystyczne okresy zwiększonego ryzyka. Mediana wieku wystąpienia pierwszych objawów wynosi około 20 lat, przy czym większość przypadków rozwija się przed 35. rokiem życia³⁶. Szczyt zachorowań przypada na okres późnej adolescencji i wczesnej dorosłości, między 21. a 34. rokiem życia⁷.

Interesujący jest rozkład częstości występowania w różnych grupach wiekowych. Najwyższą częstość 12-miesięczną obserwuje się w grupie 13-17 lat (2,0%), która następnie spada do 0,4% u osób powyżej 65. roku życia¹. Jednakże niektóre badania wskazują na możliwość wystąpienia agorafobii o późnym początku – u osób starszych częstość może sięgać nawet 10,4%⁸⁹.

Częstość występowania w różnych populacjach i regionach

Dane epidemiologiczne z różnych regionów świata pokazują pewne różnice w częstości występowania agorafobii. W Europie 12-miesięczna częstość agorafobii szacowana jest na około 1,3%, z wyższymi wartościami u kobiet¹⁰¹¹. W badaniu obejmującym pięć krajów europejskich oraz Izrael, wśród osób w wieku 65-84 lata, częstość agorafobii wynosiła 4,9%⁶.

W Australii, zgodnie z Narodowym Badaniem Zdrowia Psychicznego i Dobrostanu z lat 2020-2022, 12-miesięczna częstość agorafobii wyniosła 2,9% w populacji ogólnej¹². Te różnice mogą wynikać z odmiennych metodologii badawczych, kryteriów diagnostycznych oraz czynników kulturowych wpływających na interpretację objawów lękowych.

W Polsce dostępne dane wskazują, że około 13,9% dorosłych doświadcza co najmniej jednego ataku paniki w ciągu życia, co stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju agorafobii⁷. Badania epidemiologiczne pokazują również wyższą częstość występowania wśród kobiet i osób młodych, z najczęstszym początkiem między 21. a 34. rokiem życia.

Współwystępowanie z innymi zaburzeniami

Agorafobia charakteryzuje się wysokim współwystępowaniem z innymi zaburzeniami psychicznymi, co znacząco wpływa na jej epidemiologię i obraz kliniczny. Częstość współwystępowania z innymi zaburzeniami lękowymi wynosi 49-60%, natomiast z zaburzeniami depresyjnymi 33,1-52%³. Szczególnie silny związek obserwuje się z zaburzeniem paniki – osoby z zaburzeniem paniki są 20 razy bardziej narażone na rozwój agorafobii⁸.

Badania wykazują znaczące współwystępowanie agorafobii z: wielkim zaburzeniem depresyjnym (12%), zaburzeniem paniki (26%), fobią specyficzną (5%), fobią społeczną (4%), uogólnionym zaburzeniem lękowym (7%), zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym (4%) oraz zespołem stresu pourazowego (2%)¹. W ciągu życia aż 87,3% osób z agorafobią spełni kryteria co najmniej jednego innego zaburzenia psychicznego⁹.

Wpływ na funkcjonowanie i obciążenie społeczne

Z perspektywy zdrowia publicznego agorafobia stanowi znaczące obciążenie ze względu na swój wpływ na funkcjonowanie pacjentów. Spośród osób z agorafobią w ciągu ostatniego roku, około 40,6% doświadczyło ciężkiego upośledzenia funkcjonowania, 30,7% umiarkowanego, a 28,7% łagodnego². U młodzieży wszystkie przypadki agorafobii wiążą się z ciężkim upośledzeniem funkcjonowania, co podkreśla szczególną wagę wczesnej interwencji².

Agorafobia jest związana ze znacznym upośledzeniem funkcjonowania, stopniem niepełnosprawności oraz bezrobociem¹³. Zaburzenie to, jeśli pozostaje nieleczone, ma tendencję do przewlekłego przebiegu i rzadko ustępuje samoistnie³. Mniej niż połowa osób z agorafobią w Stanach Zjednoczonych otrzymuje odpowiednie leczenie¹⁴, co podkreśla potrzebę lepszego rozpoznawania i dostępności terapii.

Znaczenie dla planowania opieki zdrowotnej

Dane epidemiologiczne dotyczące agorafobii mają kluczowe znaczenie dla planowania opieki zdrowotnej i alokacji zasobów. Rynek leczenia agorafobii w siedmiu głównych rynkach (USA, UE5, Japonia) osiągnął wartość 461,5 miliona dolarów w 2023 roku, z prognozowanym wzrostem do 814,4 miliona dolarów do 2034 roku¹⁵. Stany Zjednoczone mają największą pulę pacjentów z agorafobią i stanowią największy rynek dla jej leczenia¹⁵.

Wzrastająca częstość występowania zaburzeń lękowych i paniki jest głównym czynnikiem napędzającym rynek leczenia agorafobii¹⁵¹⁶. Programy skriningowe i wczesnej interwencji są niezbędne dla poprawy jakości życia i wczesnego rozpoznawania tych zaburzeń, szczególnie w grupach wysokiego ryzyka¹⁷.