Diagnostyka agorafobii – kryteria rozpoznania i proces diagnostyczny

Diagnostyka agorafobii to złożony proces, który wymaga dokładnej oceny objawów, ich wpływu na funkcjonowanie pacjenta oraz wykluczenia innych przyczyn mogących wywoływać podobne symptomy¹. Rozpoznanie tego zaburzenia lękowego opiera się na precyzyjnych kryteriach diagnostycznych zawartych w Diagnostycznym i Statystycznym Podręczniku Zaburzeń Psychicznych (DSM-5-TR)².

Kryteria diagnostyczne według DSM-5-TR

Zgodnie z aktualnymi standardami diagnostycznymi, agorafobia jest rozpoznawana jako odrębne zaburzenie, niezależne od zaburzenia panicznego³. Aby postawić diagnozę agorafobii, pacjent musi spełniać następujące kluczowe kryteria⁴:

• Wyraźny, trwały (przez co najmniej 6 miesięcy) strach lub lęk dotyczący dwóch lub więcej z pięciu określonych sytuacji agorafobicznych
• Sytuacje te prawie zawsze wywołują nieproporcjonalny strach lub lęk
• Aktywne unikanie tych sytuacji lub znoszenie ich z towarzystwem osoby wspierającej
• Klinicznie istotny dystres lub upośledzenie funkcjonowania

Pięć kluczowych sytuacji agorafobicznych to: korzystanie z transportu publicznego, przebywanie w otwartych przestrzeniach, przebywanie w zamkniętych przestrzeniach, stanie w kolejce lub przebywanie w tłumie oraz przebywanie poza domem w samotności⁵.

Proces diagnostyczny

Diagnostyka agorafobii rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu z pacjentem, podczas którego lekarz lub specjalista zdrowia psychicznego zadaje pytania dotyczące objawów, ich częstotliwości oraz sytuacji, w których występują⁷. Bardzo ważne jest, aby pacjent szczerze opowiedział o swoich odczuciach i wpływie objawów na codzienne życie⁸.

W ramach procesu diagnostycznego lekarz może również przeprowadzić badanie fizykalne oraz zlecić badania krwi w celu wykluczenia stanów medycznych, które mogłyby powodować podobne objawy⁹. Wykluczenie przyczyn somatycznych jest kluczowe dla postawienia prawidłowej diagnozy¹⁰.

Narzędzia diagnostyczne i skale oceny

Specjaliści zdrowia psychicznego często wykorzystują standaryzowane narzędzia diagnostyczne, takie jak Skala Paniku i Agorafobii (PAS – Panic and Agoraphobia Scale), która pomaga ocenić prawdopodobieństwo występowania agorafobii¹¹. Pytania zawarte w tych narzędziach są zaprojektowane tak, aby wyróżnić objawy specyficzne dla agorafobii od objawów innych zaburzeń lękowych¹².

Proces oceny może również obejmować kwestionariusze, testy psychologiczne oraz dokładne badanie fizykalne¹³. Lekarz może poprosić pacjenta o ocenę poziomu lęku w różnych sytuacjach, szczególnie w tłumach, miejscach publicznych lub podczas korzystania z transportu publicznego¹⁴.

Różnicowanie z innymi zaburzeniami

Ważnym elementem diagnostyki jest różnicowanie agorafobii od innych zaburzeń psychicznych, które mogą wywoływać podobne objawy Zobacz więcej: Diagnostyka różnicowa agorafobii - odróżnianie od innych zaburzeń. Szczególnie istotne jest odróżnienie od zaburzenia panicznego, lęku społecznego, fobii specyficznych oraz zaburzeń depresyjnych¹⁵.

W przypadku zaburzenia panicznego główny nacisk kładziony jest na same ataki paniki, podczas gdy w agorafobii skupiamy się na strachu przed określonymi sytuacjami¹⁶. Lęk społeczny z kolei koncentruje się przede wszystkim na obawach związanych z interakcjami społecznymi i oceną przez innych¹⁷.

Rola specjalistów w diagnostyce

Jeśli lekarz pierwszego kontaktu ma wątpliwości co do diagnozy, może skierować pacjenta do psychiatry lub psychologa w celu bardziej szczegółowej oceny¹⁹. Specjaliści zdrowia psychicznego mają większe doświadczenie w rozpoznawaniu i leczeniu zaburzeń lękowych, w tym agorafobii²⁰.

Proces diagnostyczny prowadzony przez specjalistę może obejmować bardziej szczegółowe wywiady, standaryzowane skale oceny oraz kompleksową analizę historii medycznej i psychiatrycznej pacjenta Zobacz więcej: Specjalistyczna ocena i narzędzia diagnostyczne w agorafobii. Taka dokładna ocena pozwala na postawienie precyzyjnej diagnozy i opracowanie odpowiedniego planu terapeutycznego²¹.

Znaczenie wczesnej diagnostyki

Wczesne rozpoznanie agorafobii ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia²². Im szybciej zostanie postawiona diagnoza i wdrożone odpowiednie leczenie, tym większe szanse na pomyślny wynik terapii²³. Nieleczona agorafobia może prowadzić do znacznego ograniczenia funkcjonowania i pogorszenia jakości życia²⁴.

Pacjenci, którzy podejrzewają u siebie objawy agorafobii, powinni jak najszybciej skontaktować się z lekarzem lub specjalistą zdrowia psychicznego²⁵. Zaburzenia lękowe, podobnie jak inne problemy zdrowia psychicznego, są trudniejsze do leczenia, gdy pozostają bez interwencji przez długi czas²⁶.