REKLAMA

Standardowe dawki morfiny i ryzyko przedawkowania

Morfina, znana również jako Morphini sulfas lub Morphini hydrochloridum, to silny lek przeciwbólowy z grupy opioidów, stosowany w różnych postaciach – od tabletek o przedłużonym uwalnianiu, przez tabletki powlekane, aż po roztwory do wstrzykiwań czy podania podpajęczynówkowego1234. Standardowe dawki różnią się w zależności od drogi podania i wskazań, jednak już pojedyncza dawka pozajelitowa (np. dożylna lub podskórna) w wysokości około 30 mg może wywołać objawy zatrucia u osób dorosłych, które nie są przyzwyczajone do tego leku567. Dawka śmiertelna morfiny u osób bez tolerancji wynosi zazwyczaj 40–60 mg doustnie lub około 30 mg podanej pozajelitowo7.

Przedawkowanie morfiny występuje, gdy przyjęta ilość przekracza zdolność organizmu do jej bezpiecznego metabolizowania. Warto pamiętać, że osoby przewlekle leczone morfiną, np. z powodu bólu nowotworowego, mogą tolerować wyższe dawki bez objawów toksyczności, natomiast u osób nieprzyzwyczajonych nawet mniejsze ilości mogą być niebezpieczne56.

Ważne:

  • Przedawkowanie morfiny może wystąpić zarówno po przyjęciu zbyt dużej ilości tabletek, jak i po zbyt szybkim lub niewłaściwym podaniu roztworu do wstrzykiwań58.
  • Ryzyko przedawkowania wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu innych leków działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, takich jak środki nasenne czy alkohol7.
  • Nie należy rozkruszać ani żuć tabletek o przedłużonym uwalnianiu, ponieważ prowadzi to do natychmiastowego uwolnienia całej dawki morfiny i ostrego zatrucia9.
  • Każde podejrzenie przedawkowania wymaga natychmiastowej reakcji i obserwacji medycznej.

Objawy przedawkowania morfiny

Objawy przedawkowania morfiny mogą być bardzo poważne i dotyczą głównie układu nerwowego oraz oddechowego. Stopień nasilenia objawów zależy od przyjętej dawki, drogi podania, wieku pacjenta oraz jego ogólnego stanu zdrowia5108.

Najczęstsze objawy według układów narządowych:

  • Układ oddechowy: spowolnienie lub zatrzymanie oddechu (depresja oddechowa), płytki oddech, bezdech, sinica (niebieskawe zabarwienie skóry), zachłystowe zapalenie płuc510811.
  • Układ nerwowy: bardzo silna senność, która może przejść w śpiączkę, osłupienie, utrata przytomności, drgawki (szczególnie u dzieci)51012.
  • Źrenice: zwężenie źrenic (tzw. szpilkowate źrenice), w późniejszym etapie możliwe rozszerzenie w wyniku niedotlenienia5813.
  • Układ sercowo-naczyniowy: spadek ciśnienia tętniczego, bradykardia (zwolniona akcja serca), zapaść, zatrzymanie akcji serca511.
  • Układ mięśniowy: zwiotczenie mięśni, wiotkość kończyn, rabdomioliza (rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych) prowadząca do niewydolności nerek1012.
  • Inne: chłodna, wilgotna skóra, spadek temperatury ciała, świąd, zaczerwienienie skóry, pocenie się514.

Przebieg przedawkowania w zależności od postaci i drogi podania

Objawy mogą pojawić się bardzo szybko po podaniu dożylnym lub podpajęczynówkowym, natomiast w przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu mogą się rozwijać nawet przez kilkanaście godzin159. Szczególnie niebezpieczne jest przyjęcie rozkruszonej tabletki o przedłużonym uwalnianiu, co prowadzi do gwałtownego wzrostu stężenia morfiny w organizmie9.

Postępowanie w przypadku przedawkowania morfiny

W razie podejrzenia przedawkowania morfiny kluczowe jest jak najszybsze udrożnienie dróg oddechowych i zapewnienie wspomaganego lub kontrolowanego oddychania, często z podaniem tlenu16111012. Następnie należy wdrożyć leczenie przyczynowe oraz objawowe.

  • Antidotum: Specyficzną odtrutką jest nalokson, który podaje się dożylnie, domięśniowo lub we wlewie, w dawkach dostosowanych do masy ciała i stanu pacjenta161718.
  • Wspomaganie oddychania: W razie potrzeby stosuje się wentylację mechaniczną1119.
  • Usuwanie niewchłoniętej morfiny: Możliwe jest płukanie żołądka lub podanie węgla aktywowanego, jeśli lek został przyjęty doustnie i od zatrucia nie minęło zbyt wiele czasu1819.
  • Obserwacja: Pacjent po przedawkowaniu powinien być obserwowany przez co najmniej 24 godziny, ze względu na ryzyko nawrotu objawów po ustąpieniu działania naloksonu1620.
  • Dodatkowe leczenie: Można stosować płyny dożylne, korekcję kwasicy, leki obkurczające naczynia krwionośne i inne metody objawowe167.
Najważniejsze zasady postępowania przy przedawkowaniu morfiny:

  • Zapewnienie drożności dróg oddechowych i wspomaganie oddychania to priorytet.
  • Podanie naloksonu powinno być dostosowane do stanu pacjenta i może wymagać powtarzania dawek lub ciągłego wlewu, gdyż jego działanie jest krótsze niż morfiny178.
  • U osób uzależnionych od opioidów nalokson może wywołać zespół odstawienia, dlatego należy zachować szczególną ostrożność18.
  • W przypadkach ciężkich konieczna jest hospitalizacja, a nawet leczenie na oddziale intensywnej terapii16.

Tabela podsumowująca objawy i postępowanie przy przedawkowaniu morfiny

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (senność, zawroty głowy, zwężenie źrenic) Obserwacja, ewentualne płukanie żołądka, monitorowanie funkcji życiowych Wskazana, szczególnie przy podejrzeniu pogorszenia
Umiarkowane (depresja oddechowa, bradykardia, niedociśnienie, wiotkość mięśni) Podanie naloksonu, tlenoterapia, kontrolowane oddychanie, dożylne płyny Tak, często na oddziale szpitalnym
Ciężkie (śpiączka, bezdech, zapaść, zatrzymanie akcji serca, rabdomioliza, drgawki) Intensywne leczenie na OIOM, powtarzane dawki naloksonu lub wlew, wentylacja mechaniczna, leczenie objawowe Bezwzględnie wymagana, natychmiastowa interwencja

Morfina – ryzyko przedawkowania wymaga czujności

Morfina, choć skuteczna w leczeniu silnego bólu, jest lekiem o wąskim marginesie bezpieczeństwa. Przedawkowanie tej substancji, niezależnie od drogi podania, stanowi poważne zagrożenie dla życia, zwłaszcza z powodu depresji oddechowej. Objawy zatrucia mogą pojawić się już po przyjęciu pojedynczej dawki u osób nieprzyzwyczajonych do morfiny. Każde podejrzenie przedawkowania wymaga natychmiastowego działania, a zastosowanie naloksonu, wspomaganie oddychania i ścisła obserwacja są kluczowe dla ratowania życia5817. Wszelkie działania powinny być prowadzone pod nadzorem medycznym.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania morfiny?

Pierwsze objawy to silna senność, zwężenie źrenic i spowolnienie oddechu. W miarę narastania zatrucia mogą wystąpić śpiączka i bezdech.12

Co robić w przypadku podejrzenia przedawkowania morfiny?

Należy natychmiast zadbać o drożność dróg oddechowych, rozpocząć wspomagane oddychanie i jak najszybciej podać nalokson.12

Czy przedawkowanie morfiny zawsze wymaga hospitalizacji?

Tak, przedawkowanie morfiny wymaga obserwacji i leczenia w warunkach szpitalnych, ze względu na ryzyko nawrotu objawów.12

Jak długo działa nalokson podany przy zatruciu morfiną?

Nalokson działa krócej niż morfina, dlatego może być konieczne powtarzanie dawek lub podanie wlewu dożylnego.12

REKLAMA