Wortioksetyna, duloksetyna i wenlafaksyna to nowoczesne leki przeciwdepresyjne, różniące się mechanizmem działania i bezpieczeństwem stosowania w szczególnych grupach pacjentów.
Wortioksetyna, duloksetyna i wenlafaksyna – co je łączy?
Wortioksetyna, duloksetyna oraz wenlafaksyna to leki stosowane przede wszystkim w leczeniu depresji u dorosłych. Wszystkie należą do nowoczesnych leków przeciwdepresyjnych i wykazują wpływ na neuroprzekaźniki w mózgu, takie jak serotonina i noradrenalina123. Są to substancje wykorzystywane w terapii depresji, a niektóre z nich – jak duloksetyna i wenlafaksyna – mają również zastosowanie w leczeniu innych schorzeń, np. zaburzeń lękowych czy bólu przewlekłego23. Łączy je także to, że wszystkie podawane są doustnie i nie są przeznaczone do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat z powodu braku wystarczających danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa456.
Wskazania – kiedy stosuje się poszczególne substancje?
Wortioksetyna jest wskazana wyłącznie w leczeniu dużych epizodów depresyjnych u dorosłych1. Duloksetyna i wenlafaksyna mają szersze zastosowanie: duloksetyna może być stosowana nie tylko w depresji, ale również w zaburzeniach lękowych, bólu w neuropatii cukrzycowej i w wysiłkowym nietrzymaniu moczu u kobiet27, natomiast wenlafaksyna znajduje zastosowanie także w leczeniu uogólnionych zaburzeń lękowych, fobii społecznej czy lęku napadowego3. Wszystkie te substancje są przeznaczone do stosowania głównie u dorosłych.
- Wortioksetyna – leczenie dużych epizodów depresyjnych u dorosłych1.
- Duloksetyna – depresja, zaburzenia lękowe, ból neuropatyczny, wysiłkowe nietrzymanie moczu27.
- Wenlafaksyna – depresja, zaburzenia lękowe, fobia społeczna, lęk napadowy3.
Zawsze należy uwzględnić nie tylko chorobę podstawową, ale i inne dolegliwości, które mogą wpływać na wybór odpowiedniego leku273.
Mechanizm działania i wpływ na organizm
Wszystkie trzy substancje wpływają na poziom neuroprzekaźników w mózgu, ale każda z nich działa w nieco inny sposób:
- Wortioksetyna działa głównie poprzez wpływ na układ serotoninowy, zarówno przez blokowanie wychwytu zwrotnego serotoniny, jak i przez bezpośrednią modulację receptorów serotoninowych. Ma to wpływ nie tylko na nastrój, ale również na funkcje poznawcze8.
- Duloksetyna hamuje wychwyt zwrotny zarówno serotoniny, jak i noradrenaliny, co przekłada się na poprawę nastroju, ale też zmniejszenie odczuwania bólu, co wykorzystuje się w leczeniu bólu neuropatycznego2.
- Wenlafaksyna jest inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, a w wyższych dawkach także dopaminy. Dzięki temu działa przeciwdepresyjnie i przeciwlękowo3.
Pod względem farmakokinetycznym (czyli sposobu, w jaki lek jest wchłaniany, rozprowadzany i wydalany), substancje te różnią się m.in. czasem działania i sposobem metabolizowania przez organizm. Wortioksetyna ma długi okres półtrwania, co pozwala na przyjmowanie jej raz dziennie, a jej metabolizm zależy głównie od enzymu CYP2D6. Duloksetyna i wenlafaksyna również są podawane raz dziennie, ale ich metabolizm może być zaburzony np. u osób z chorobami wątroby lub nerek91011.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?
Wszystkie te substancje mają podobne przeciwwskazania – nie powinny być stosowane u osób z nadwrażliwością na dany lek oraz w połączeniu z niektórymi innymi lekami, zwłaszcza z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO), ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak zespół serotoninowy121314. Duloksetyna i wenlafaksyna są dodatkowo przeciwwskazane u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek oraz z chorobami wątroby, podczas gdy wortioksetyna może być stosowana z większą ostrożnością u tych pacjentów41516.
- Wortioksetyna nie powinna być łączona z niektórymi lekami (np. nieodwracalnymi inhibitorami MAO), a u osób z napadami drgawkowymi czy niestabilną padaczką wymaga ostrożności17.
- Duloksetyna jest przeciwwskazana u osób z ciężką niewydolnością nerek i wątroby oraz u osób z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym13.
- Wenlafaksyna nie powinna być stosowana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek i wątroby oraz w połączeniu z nieodwracalnymi inhibitorami MAO14.
Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów
Stosowanie wortioksetyny, duloksetyny i wenlafaksyny u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia jest niewskazane ze względu na brak wystarczających dowodów na skuteczność i bezpieczeństwo oraz ryzyko zwiększenia myśli samobójczych w tej grupie wiekowej456. U osób starszych należy zachować ostrożność przy stosowaniu wszystkich tych leków, zwłaszcza w przypadku duloksetyny i wenlafaksyny, gdzie istnieje większe ryzyko działań niepożądanych, np. wzrostu ciśnienia krwi lub zaburzeń czynności nerek i wątroby156.
W ciąży i podczas karmienia piersią stosowanie wszystkich tych leków wymaga dokładnej oceny korzyści i ryzyka. Dane dotyczące bezpieczeństwa wortioksetyny w ciąży są ograniczone, a stosowanie duloksetyny i wenlafaksyny może być związane z ryzykiem powikłań, takich jak krwotok poporodowy czy zespół odstawienny u noworodka1856. Przy zaburzeniach funkcji nerek lub wątroby wortioksetyna wydaje się być najbezpieczniejsza, ponieważ zwykle nie wymaga modyfikacji dawki, w przeciwieństwie do duloksetyny i wenlafaksyny41516.
- Wszystkie trzy substancje mogą powodować działania niepożądane, takie jak nudności, bóle głowy czy zawroty głowy, jednak wortioksetyna cechuje się mniejszym ryzykiem zaburzeń seksualnych i objawów odstawiennych w porównaniu z duloksetyną i wenlafaksyną19.
- W przypadku osób wykonujących czynności wymagające skupienia, wortioksetyna wydaje się mieć najmniejszy wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, choć na początku leczenia może powodować zawroty głowy20.
- Przy łączeniu tych leków z innymi substancjami, np. lekami przeciwbólowymi, lekami na nadciśnienie czy lekami przeciwkrzepliwymi, należy zachować szczególną ostrożność ze względu na ryzyko niebezpiecznych interakcji2115.
Porównanie: Wortioksetyna, duloksetyna, wenlafaksyna – najważniejsze cechy
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Wortioksetyna | Duże epizody depresyjne u dorosłych | Nie stosować poniżej 18 r.ż.4 | Tylko gdy korzyści przewyższają ryzyko18 | Brak istotnego wpływu, zachować ostrożność na początku leczenia20 |
| Duloksetyna | Depresja, zaburzenia lękowe, ból neuropatyczny, nietrzymanie moczu | Nie stosować poniżej 18 r.ż.5 | Ostrożnie, ryzyko powikłań5 | Może powodować zawroty głowy i senność15 |
| Wenlafaksyna | Depresja, zaburzenia lękowe, fobia społeczna, lęk napadowy | Nie zaleca się stosowania poniżej 18 r.ż.6 | Ostrożnie, ryzyko powikłań6 | Może powodować senność i zawroty głowy11 |
Wortioksetyna – nowoczesny wybór w leczeniu depresji
Podsumowując, wortioksetyna, duloksetyna i wenlafaksyna to leki o podobnych wskazaniach, ale różnią się mechanizmem działania, profilem bezpieczeństwa i zastosowaniem u szczególnych grup pacjentów. Wortioksetyna wyróżnia się korzystnym profilem działań niepożądanych, mniejszym ryzykiem zaburzeń seksualnych i objawów odstawiennych oraz mniejszą liczbą przeciwwskazań u osób z chorobami nerek czy wątroby199. Duloksetyna i wenlafaksyna, choć skuteczne i szeroko stosowane, wymagają większej ostrożności u osób z niektórymi schorzeniami przewlekłymi. Wybór odpowiedniego leku powinien zawsze być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, uwzględniając jego ogólny stan zdrowia oraz inne przyjmowane leki.


















