Wortioksetyna, duloksetyna i wenlafaksyna to nowoczesne leki przeciwdepresyjne, różniące się mechanizmem działania i bezpieczeństwem stosowania w szczególnych grupach pacjentów.

Wortioksetyna, duloksetyna i wenlafaksyna – co je łączy?

Wortioksetyna, duloksetyna oraz wenlafaksyna to leki stosowane przede wszystkim w leczeniu depresji u dorosłych. Wszystkie należą do nowoczesnych leków przeciwdepresyjnych i wykazują wpływ na neuroprzekaźniki w mózgu, takie jak serotonina i noradrenalina123. Są to substancje wykorzystywane w terapii depresji, a niektóre z nich – jak duloksetyna i wenlafaksyna – mają również zastosowanie w leczeniu innych schorzeń, np. zaburzeń lękowych czy bólu przewlekłego23. Łączy je także to, że wszystkie podawane są doustnie i nie są przeznaczone do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat z powodu braku wystarczających danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa456.

Wskazania – kiedy stosuje się poszczególne substancje?

Wortioksetyna jest wskazana wyłącznie w leczeniu dużych epizodów depresyjnych u dorosłych1. Duloksetyna i wenlafaksyna mają szersze zastosowanie: duloksetyna może być stosowana nie tylko w depresji, ale również w zaburzeniach lękowych, bólu w neuropatii cukrzycowej i w wysiłkowym nietrzymaniu moczu u kobiet27, natomiast wenlafaksyna znajduje zastosowanie także w leczeniu uogólnionych zaburzeń lękowych, fobii społecznej czy lęku napadowego3. Wszystkie te substancje są przeznaczone do stosowania głównie u dorosłych.

  • Wortioksetyna – leczenie dużych epizodów depresyjnych u dorosłych1.
  • Duloksetyna – depresja, zaburzenia lękowe, ból neuropatyczny, wysiłkowe nietrzymanie moczu27.
  • Wenlafaksyna – depresja, zaburzenia lękowe, fobia społeczna, lęk napadowy3.
Ważne: Choć wszystkie omawiane leki są skuteczne w leczeniu depresji u dorosłych, różnią się pod względem możliwości stosowania u osób z innymi schorzeniami. Przykładowo, duloksetyna bywa wykorzystywana w leczeniu bólu neuropatycznego i nietrzymania moczu u kobiet, a wenlafaksyna jest zarejestrowana także do leczenia lęku napadowego czy fobii społecznej. Wortioksetyna natomiast ma węższe wskazania i jest stosowana wyłącznie w depresji.
Zawsze należy uwzględnić nie tylko chorobę podstawową, ale i inne dolegliwości, które mogą wpływać na wybór odpowiedniego leku273.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Wszystkie trzy substancje wpływają na poziom neuroprzekaźników w mózgu, ale każda z nich działa w nieco inny sposób:

  • Wortioksetyna działa głównie poprzez wpływ na układ serotoninowy, zarówno przez blokowanie wychwytu zwrotnego serotoniny, jak i przez bezpośrednią modulację receptorów serotoninowych. Ma to wpływ nie tylko na nastrój, ale również na funkcje poznawcze8.
  • Duloksetyna hamuje wychwyt zwrotny zarówno serotoniny, jak i noradrenaliny, co przekłada się na poprawę nastroju, ale też zmniejszenie odczuwania bólu, co wykorzystuje się w leczeniu bólu neuropatycznego2.
  • Wenlafaksyna jest inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, a w wyższych dawkach także dopaminy. Dzięki temu działa przeciwdepresyjnie i przeciwlękowo3.

Pod względem farmakokinetycznym (czyli sposobu, w jaki lek jest wchłaniany, rozprowadzany i wydalany), substancje te różnią się m.in. czasem działania i sposobem metabolizowania przez organizm. Wortioksetyna ma długi okres półtrwania, co pozwala na przyjmowanie jej raz dziennie, a jej metabolizm zależy głównie od enzymu CYP2D6. Duloksetyna i wenlafaksyna również są podawane raz dziennie, ale ich metabolizm może być zaburzony np. u osób z chorobami wątroby lub nerek91011.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Wszystkie te substancje mają podobne przeciwwskazania – nie powinny być stosowane u osób z nadwrażliwością na dany lek oraz w połączeniu z niektórymi innymi lekami, zwłaszcza z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO), ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak zespół serotoninowy121314. Duloksetyna i wenlafaksyna są dodatkowo przeciwwskazane u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek oraz z chorobami wątroby, podczas gdy wortioksetyna może być stosowana z większą ostrożnością u tych pacjentów41516.

  • Wortioksetyna nie powinna być łączona z niektórymi lekami (np. nieodwracalnymi inhibitorami MAO), a u osób z napadami drgawkowymi czy niestabilną padaczką wymaga ostrożności17.
  • Duloksetyna jest przeciwwskazana u osób z ciężką niewydolnością nerek i wątroby oraz u osób z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym13.
  • Wenlafaksyna nie powinna być stosowana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek i wątroby oraz w połączeniu z nieodwracalnymi inhibitorami MAO14.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie wortioksetyny, duloksetyny i wenlafaksyny u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia jest niewskazane ze względu na brak wystarczających dowodów na skuteczność i bezpieczeństwo oraz ryzyko zwiększenia myśli samobójczych w tej grupie wiekowej456. U osób starszych należy zachować ostrożność przy stosowaniu wszystkich tych leków, zwłaszcza w przypadku duloksetyny i wenlafaksyny, gdzie istnieje większe ryzyko działań niepożądanych, np. wzrostu ciśnienia krwi lub zaburzeń czynności nerek i wątroby156.

W ciąży i podczas karmienia piersią stosowanie wszystkich tych leków wymaga dokładnej oceny korzyści i ryzyka. Dane dotyczące bezpieczeństwa wortioksetyny w ciąży są ograniczone, a stosowanie duloksetyny i wenlafaksyny może być związane z ryzykiem powikłań, takich jak krwotok poporodowy czy zespół odstawienny u noworodka1856. Przy zaburzeniach funkcji nerek lub wątroby wortioksetyna wydaje się być najbezpieczniejsza, ponieważ zwykle nie wymaga modyfikacji dawki, w przeciwieństwie do duloksetyny i wenlafaksyny41516.

Warto wiedzieć:

  • Wszystkie trzy substancje mogą powodować działania niepożądane, takie jak nudności, bóle głowy czy zawroty głowy, jednak wortioksetyna cechuje się mniejszym ryzykiem zaburzeń seksualnych i objawów odstawiennych w porównaniu z duloksetyną i wenlafaksyną19.
  • W przypadku osób wykonujących czynności wymagające skupienia, wortioksetyna wydaje się mieć najmniejszy wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, choć na początku leczenia może powodować zawroty głowy20.
  • Przy łączeniu tych leków z innymi substancjami, np. lekami przeciwbólowymi, lekami na nadciśnienie czy lekami przeciwkrzepliwymi, należy zachować szczególną ostrożność ze względu na ryzyko niebezpiecznych interakcji2115.

Porównanie: Wortioksetyna, duloksetyna, wenlafaksyna – najważniejsze cechy

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Wortioksetyna Duże epizody depresyjne u dorosłych Nie stosować poniżej 18 r.ż.4 Tylko gdy korzyści przewyższają ryzyko18 Brak istotnego wpływu, zachować ostrożność na początku leczenia20
Duloksetyna Depresja, zaburzenia lękowe, ból neuropatyczny, nietrzymanie moczu Nie stosować poniżej 18 r.ż.5 Ostrożnie, ryzyko powikłań5 Może powodować zawroty głowy i senność15
Wenlafaksyna Depresja, zaburzenia lękowe, fobia społeczna, lęk napadowy Nie zaleca się stosowania poniżej 18 r.ż.6 Ostrożnie, ryzyko powikłań6 Może powodować senność i zawroty głowy11

Wortioksetyna – nowoczesny wybór w leczeniu depresji

Podsumowując, wortioksetyna, duloksetyna i wenlafaksyna to leki o podobnych wskazaniach, ale różnią się mechanizmem działania, profilem bezpieczeństwa i zastosowaniem u szczególnych grup pacjentów. Wortioksetyna wyróżnia się korzystnym profilem działań niepożądanych, mniejszym ryzykiem zaburzeń seksualnych i objawów odstawiennych oraz mniejszą liczbą przeciwwskazań u osób z chorobami nerek czy wątroby199. Duloksetyna i wenlafaksyna, choć skuteczne i szeroko stosowane, wymagają większej ostrożności u osób z niektórymi schorzeniami przewlekłymi. Wybór odpowiedniego leku powinien zawsze być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, uwzględniając jego ogólny stan zdrowia oraz inne przyjmowane leki.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się wortioksetyna od duloksetyny i wenlafaksyny?

Wortioksetyna działa głównie na serotoninę, a duloksetyna i wenlafaksyna dodatkowo na noradrenalinę. Duloksetyna i wenlafaksyna mają szersze wskazania terapeutyczne123.

Czy wortioksetynę można stosować u dzieci?

Nie, wortioksetyna nie jest zalecana do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat1.

Który lek jest bezpieczniejszy w chorobach nerek i wątroby?

Wortioksetyna zwykle nie wymaga modyfikacji dawki w tych schorzeniach, w przeciwieństwie do duloksetyny i wenlafaksyny123.

Czy można prowadzić samochód podczas leczenia tymi lekami?

Wortioksetyna ma niewielki wpływ na prowadzenie pojazdów, jednak na początku leczenia może powodować zawroty głowy. Duloksetyna i wenlafaksyna mogą wywoływać senność123.