REKLAMA

Wodorowęglan sodu – działania niepożądane w różnych postaciach i drogach podania

Każda substancja czynna, w tym wodorowęglan sodu (Natrii hydrogenocarbonas), może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią12. Zazwyczaj są one łagodne, jednak w niektórych przypadkach mogą być poważniejsze, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu, wysokich dawkach lub specyficznych drogach podania2. Profil działań niepożądanych może różnić się w zależności od postaci leku (tabletki, roztwór doustny, roztwór do wstrzykiwań, płukanka do gardła), drogi podania, obecności innych substancji czynnych oraz indywidualnych cech pacjenta (wiek, schorzenia współistniejące, inne przyjmowane leki)3.

Decydując się na stosowanie preparatów z wodorowęglanem sodu, należy zawsze rozważyć potencjalne korzyści i ryzyko, pamiętając, że działania niepożądane są naturalnym elementem terapii farmakologicznej.

Działania niepożądane o bardzo rzadkiej częstości

  • Reakcje nadwrażliwości, w tym pokrzywka (swędzące bąble na skórze)456
  • Skurcz oskrzeli (nagłe trudności w oddychaniu, duszność)456
  • Reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne (ciężkie reakcje alergiczne z nagłym obrzękiem, trudnościami w oddychaniu, spadkiem ciśnienia krwi)456

Działania niepożądane o nieznanej częstości występowania

  • Podrażnienie błon śluzowych (przy stosowaniu do płukania gardła może pojawić się uczucie pieczenia lub dyskomfortu w jamie ustnej i gardle)7
  • Zaparcia, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu lub w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, np. glinu wodorotlenkiem1
  • Nadmierna utrata fosforu z organizmu (zazwyczaj przy stosowaniu w dużych dawkach lub przez dłuższy czas)1
  • Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej (może dojść do zasadowicy, czyli zbyt zasadowego odczynu krwi)14
  • Odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe (np. spadek poziomu potasu – hipokaliemia, lub sodu – hiponatremia)3
  • Ból głowy3
  • Obrzęki obwodowe (puchnięcie nóg, stóp lub rąk)3
  • Obrzęki (retencja wody i sodu, zwłaszcza u osób z chorobami nerek lub serca)2
  • Miejscowe owrzodzenia i martwica tkanek (głównie po podaniu dożylnym lub w razie podania poza naczynie)2
  • Bóle brzucha, kwaśne odbijanie, biegunka, nudności, wymioty, niestrawność, rozdęcie i burczenie w brzuchu, dyskomfort w okolicy odbytu (szczególnie przy lekach doustnych, w tym preparatach złożonych)43
  • Swędząca wysypka, świąd, rumień, obrzęk naczynioruchowy (nagły obrzęk skóry lub błon śluzowych, zwłaszcza twarzy i gardła)3
Ważne: różnice w działaniach niepożądanych w zależności od postaci leku

  • Stosowanie wodorowęglanu sodu w postaci roztworu do płukania gardła może powodować głównie podrażnienia błon śluzowych, podczas gdy przy podaniu dożylnym mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia, takie jak zasadowica metaboliczna czy obrzęki72.
  • Preparaty doustne, szczególnie te złożone z innymi substancjami czynnymi, mogą prowadzić do zaburzeń żołądkowo-jelitowych oraz zmian w równowadze elektrolitowej43.
  • W przypadku osób z chorobami nerek lub serca ryzyko wystąpienia obrzęków i zaburzeń elektrolitowych jest większe2.
  • Reakcje alergiczne mogą pojawić się niezależnie od drogi podania, choć są bardzo rzadkie4.

Działania niepożądane występujące w przypadku stosowania dużych dawek lub długotrwałego stosowania

  • Zasadowica metaboliczna (nadmierne podwyższenie pH krwi, co może prowadzić do zaburzeń oddychania, tężyczki – bolesnych skurczów mięśni, szczególnie u osób z niskim poziomem wapnia)24
  • Hipokaliemia (spadek poziomu potasu we krwi, objawiający się osłabieniem, zaburzeniami rytmu serca)23
  • Hipernatremia (zbyt wysoki poziom sodu we krwi, prowadzący do odwodnienia, zaburzeń świadomości)2
  • Hiperosmolarność (zaburzenie równowagi wodno-elektrolitowej, szczególnie niebezpieczne podczas resuscytacji lub przy dużych dawkach)2
  • Obrzęki i retencja wody (szczególnie u pacjentów z chorobami nerek, serca, tendencją do zatrzymywania sodu)2

Działania niepożądane związane z układem pokarmowym

  • Bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka, kwaśne odbijanie, niestrawność, rozdęcie i burczenie w brzuchu (najczęściej przy preparatach doustnych lub złożonych)43
  • Zaparcia (zwłaszcza przy połączeniu z glinu wodorotlenkiem)1

Działania niepożądane dotyczące skóry i reakcji alergicznych

  • Pokrzywka, świąd, wysypka, rumień, obrzęk naczynioruchowy34

Działania niepożądane związane z miejscem podania

  • Podrażnienie błon śluzowych (przy płukankach do gardła)7
  • Miejscowe owrzodzenia, martwica tkanek (przy podaniu dożylnym, zwłaszcza jeśli lek poda się poza naczynie)2
Uwaga na objawy zaburzeń równowagi elektrolitowej i kwasowo-zasadowej:

  • Stosowanie wodorowęglanu sodu, zwłaszcza w dużych dawkach lub przez dłuższy czas, może powodować poważne zaburzenia równowagi elektrolitowej.
  • Objawy takie jak osłabienie, kurcze mięśni, zaburzenia świadomości czy obrzęki powinny skłonić do natychmiastowej reakcji.
  • Pacjenci z chorobami nerek, serca, wątroby lub zaburzeniami gospodarki elektrolitowej są szczególnie narażeni na te powikłania23.
  • W przypadku pojawienia się niepokojących objawów warto skonsultować się ze specjalistą.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Każde podejrzenie działania niepożądanego po zastosowaniu wodorowęglanu sodu należy zgłosić do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta danego preparatu12856910. Zgłaszanie takich przypadków pomaga w monitorowaniu bezpieczeństwa leków i ochronie pacjentów.

Podsumowanie: bezpieczeństwo stosowania wodorowęglanu sodu zależy od formy leku i indywidualnych czynników

Wodorowęglan sodu jest substancją o szerokim zastosowaniu, jednak jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. W większości przypadków są one łagodne i przemijające, jednak przy nieprawidłowym stosowaniu, długotrwałym przyjmowaniu lub w przypadku określonych grup pacjentów mogą pojawić się poważniejsze reakcje, w tym zaburzenia elektrolitowe, obrzęki czy reakcje alergiczne243. Rodzaj i nasilenie działań niepożądanych zależą od postaci leku, drogi podania oraz obecności innych substancji czynnych. Ważne jest, aby stosować się do zaleceń i zgłaszać każde niepokojące objawy, co pozwala na bezpieczne korzystanie z właściwości leczniczych wodorowęglanu sodu.

Tabela: działania niepożądane wodorowęglanu sodu według układów narządowych i częstości

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstość nieznana
Układ immunologiczny – – – – Reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne, pokrzywka456 Reakcje alergiczne, w tym obrzęk naczynioruchowy3
Układ oddechowy – – – – Skurcz oskrzeli456 Duszność3
Układ pokarmowy – – – – Bóle brzucha, biegunka, nudności, wymioty, kwaśne odbijanie4 Zaparcia, niestrawność, rozdęcie, burczenie w brzuchu, dyskomfort w okolicy odbytu31
Metabolizm i odżywianie – – – – Zasadowica, hiperkalcemia, zespół Burnetta4 Odwodnienie, hipokaliemia, hiponatremia, zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej32
Skóra i tkanka podskórna – – – – Pokrzywka4 Wysypka, świąd, rumień, obrzęk naczynioruchowy3
Ogólne i w miejscu podania – – – – – Podrażnienie błon śluzowych, miejscowe owrzodzenia, martwica tkanek, obrzęki obwodowe723
Układ nerwowy – – – – – Ból głowy3

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane wodorowęglanu sodu?

Najczęściej obserwuje się zaburzenia żołądkowo-jelitowe (bóle brzucha, biegunka, nudności, wymioty), zaparcia oraz podrażnienie błon śluzowych przy stosowaniu do płukania gardła.437

Czy wodorowęglan sodu może powodować reakcje alergiczne?

Tak, choć bardzo rzadko, mogą wystąpić reakcje alergiczne, takie jak pokrzywka, świąd, obrzęk naczynioruchowy czy skurcz oskrzeli.456

Czy działania niepożądane zależą od formy leku?

Tak, profil działań niepożądanych różni się w zależności od drogi podania i obecności innych substancji czynnych.24

Co zrobić, jeśli wystąpią działania niepożądane po wodorowęglanie sodu?

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy zgłosić je do URPL lub producenta leku.110

REKLAMA