Przedawkowanie trimetoprimu – podstawowe informacje

Trimetoprim jest lekiem przeciwbakteryjnym, który może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z innymi substancjami, takimi jak sulfametoksazol12. W przypadku większości leków z trimetoprimem, nie ustalono dokładnie, jaka dawka może być niebezpieczna dla życia, jednak objawy przedawkowania obserwuje się najczęściej po przyjęciu 1 g lub więcej substancji34.

Przedawkowanie oznacza przyjęcie ilości leku większej niż zalecana dawka terapeutyczna, zarówno jednorazowo (ostre przedawkowanie), jak i przez dłuższy czas (przewlekłe przedawkowanie)5.

Dawki standardowe i różnice w postaciach leków

  • Trimetoprim występuje w tabletkach o dawkach 100 mg lub 200 mg (leki jednoskładnikowe)6.
  • W preparatach złożonych z sulfametoksazolem (np. kotrimoksazol), trimetoprim jest obecny zwykle w stosunku 1:5 do sulfametoksazolu, np. 20 mg lub 80 mg trimetoprimu na tabletkę78.

Objawy przedawkowania trimetoprimu

Objawy przedawkowania trimetoprimu zależą od tego, czy lek został przyjęty jednorazowo w dużej dawce, czy przez dłuższy czas w ilości przekraczającej zalecenia. W przypadku leków złożonych mogą wystąpić objawy zarówno pochodzące od trimetoprimu, jak i towarzyszącego mu sulfametoksazolu910.

  • Objawy ze strony układu pokarmowego: nudności, wymioty, bóle brzucha, brak apetytu, kolka3911.
  • Objawy neurologiczne: zawroty głowy, ból głowy, senność, utrata przytomności, dezorientacja, depresja, zaburzenia świadomości394.
  • Objawy hematologiczne (ze strony krwi): zahamowanie czynności szpiku, trombocytopenia (małopłytkowość), leukopenia, anemia megaloblastyczna, inne nieprawidłowości wynikające z niedoboru kwasu foliowego593.
  • Objawy ze strony układu moczowego: krwiomocz, krystaluria (obecność kryształków w moczu), bezmocz119.
  • Inne objawy: gorączka, żółtaczka (może pojawić się jako późny objaw)119.

W przypadku przewlekłego przedawkowania, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek, mogą pojawić się trwałe zaburzenia w obrazie krwi, które są związane z niedoborem kwasu foliowego34.

Ważne: Objawy przedawkowania trimetoprimu mogą pojawić się po jednorazowym przyjęciu dużej dawki lub po dłuższym stosowaniu zbyt wysokich dawek. W obu przypadkach nie należy lekceważyć nawet łagodnych objawów, takich jak nudności czy zawroty głowy. U niektórych osób mogą rozwinąć się poważne powikłania, zwłaszcza dotyczące układu krwiotwórczego. Szczególnie narażone są osoby z zaburzeniami pracy nerek lub przyjmujące inne leki wpływające na metabolizm kwasu foliowego.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku podejrzenia przedawkowania trimetoprimu, należy natychmiast przerwać przyjmowanie leku10. Leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów oraz usuwaniu leku z organizmu. Sposób postępowania zależy od rodzaju i nasilenia objawów oraz drogi podania leku5.

  • W przypadku przyjęcia doustnego zaleca się sprowokowanie wymiotów lub wykonanie płukania żołądka, zwłaszcza jeśli od spożycia nie minęło dużo czasu911.
  • Podaje się dużą ilość płynów, szczególnie gdy wydalanie moczu jest zmniejszone i czynność nerek jest prawidłowa109.
  • Zakwaszenie moczu (np. poprzez odpowiednią dietę lub leki) przyspiesza wydalanie trimetoprimu35.
  • Hemodializa (oczyszczanie krwi pozaustrojowo) może pomóc w usunięciu trimetoprimu z organizmu. Dializa otrzewnowa nie jest skuteczna103.
  • W przypadku zaburzeń w obrazie krwi i niedoboru kwasu foliowego zaleca się podawanie folinianu wapnia (leukoworyny) w dawce 5–15 mg na dobę do czasu ustąpienia objawów123.

Antidotum na trimetoprim

Nie istnieje specyficzna odtrutka (antidotum) na trimetoprim, ale w przypadku wystąpienia zaburzeń krwiotwórczych skuteczna jest suplementacja folinianem wapnia123.

Tabela podsumowująca objawy i postępowanie

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (nudności, zawroty głowy, bóle głowy, kolka) Przerwanie leczenia, obserwacja, podawanie płynów, monitorowanie stanu zdrowia Nie zawsze, zależy od nasilenia i stanu ogólnego
Umiarkowane (senność, dezorientacja, gorączka, krwiomocz, krystaluria) Płukanie żołądka, prowokowanie wymiotów, podawanie dużej ilości płynów, zakwaszenie moczu, monitorowanie parametrów biochemicznych Często wskazana, zwłaszcza przy zaburzeniach układu moczowego lub neurologicznych
Ciężkie (zaburzenia świadomości, zahamowanie czynności szpiku, żółtaczka, bezmocz) Hemodializa, podanie folinianu wapnia, intensywne leczenie objawowe, monitorowanie krwi i elektrolitów Tak, wymagana hospitalizacja i leczenie specjalistyczne
Wskazówki dla pacjentów:

  • Przedawkowanie trimetoprimu, zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi lekami (np. sulfametoksazolem), może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.
  • W przypadku wystąpienia niepokojących objawów po przyjęciu leku, należy niezwłocznie skontaktować się z personelem medycznym.
  • Osoby z chorobami nerek, zaburzeniami krwiotwórczymi lub w podeszłym wieku są szczególnie narażone na cięższy przebieg przedawkowania.
  • Nie wolno samodzielnie podejmować prób leczenia przedawkowania bez konsultacji ze specjalistą.

Trimetoprim – zagrożenia związane z przedawkowaniem

Przedawkowanie trimetoprimu jest poważnym zagrożeniem, ponieważ może prowadzić do szeregu objawów – od łagodnych do zagrażających życiu. W przypadku ostrych zatruć mogą wystąpić nudności, wymioty, zaburzenia świadomości czy zaburzenia pracy szpiku kostnego. Długotrwałe przyjmowanie zbyt dużych dawek grozi niedoborami krwiotwórczymi, takimi jak anemia megaloblastyczna czy leukopenia. Leczenie polega głównie na szybkim odstawieniu leku, usunięciu go z organizmu oraz wsparciu funkcji życiowych. W razie wystąpienia powikłań hematologicznych (krwiotwórczych), bardzo istotne jest wdrożenie leczenia folinianem wapnia, który odwraca negatywne skutki niedoboru kwasu foliowego. W każdym przypadku podejrzenia przedawkowania konieczna jest szybka reakcja i kontakt ze specjalistą935.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze objawy przedawkowania trimetoprimu?

Najczęściej występują nudności, wymioty, zawroty głowy, ból głowy, senność, zaburzenia świadomości i zaburzenia krwiotwórcze12.

Czy przedawkowanie trimetoprimu zawsze wymaga hospitalizacji?

Nie zawsze, ale w przypadku ciężkich objawów lub powikłań (np. zaburzeń hematologicznych) konieczna jest hospitalizacja1.

Jak postępować w przypadku przedawkowania trimetoprimu?

Należy natychmiast przerwać stosowanie leku, podać płyny, rozważyć płukanie żołądka i skontaktować się z lekarzem. W razie potrzeby stosuje się hemodializę i folinian wapnia23.

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie trimetoprimu?

Nie ma specyficznej odtrutki, ale w przypadku zaburzeń krwiotwórczych skuteczny jest folinian wapnia13.