Triflurydyna, fluorouracyl i kapecytabina to leki przeciwnowotworowe o podobnym mechanizmie działania, stosowane w leczeniu nowotworów przewodu pokarmowego, ale różnią się wskazaniami, drogą podania i bezpieczeństwem stosowania.

Triflurydyna, fluorouracyl i kapecytabina – leki z jednej grupy, różne możliwości

Triflurydyna, fluorouracyl oraz kapecytabina to substancje czynne stosowane w leczeniu chorób nowotworowych. Wszystkie należą do grupy tzw. antymetabolitów pirymidynowych, które hamują podział komórek nowotworowych poprzez zaburzenie syntezy DNA i RNA123. Wskazania do ich stosowania dotyczą przede wszystkim nowotworów przewodu pokarmowego (rak jelita grubego, rak żołądka), ale także innych lokalizacji, w zależności od leku456. Leki te mają wiele cech wspólnych, lecz różnią się drogą podania, postacią farmaceutyczną oraz szczegółowymi wskazaniami i profilem bezpieczeństwa.

Kiedy stosuje się poszczególne substancje czynne?

Triflurydyna

Triflurydyna w połączeniu z typiracylem jest stosowana doustnie u dorosłych pacjentów z przerzutowym rakiem jelita grubego oraz rakiem żołądka, którzy byli już wcześniej leczeni innymi metodami i dla których nie ma innych opcji terapeutycznych4. Lek ten nie jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży7.

Fluorouracyl

Fluorouracyl jest stosowany głównie w postaci dożylnej (lub dotętniczej) w leczeniu różnych nowotworów złośliwych, takich jak rak jelita grubego, odbytnicy, żołądka, trzustki czy piersi. Może być podawany samodzielnie lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi589. Występuje również w postaci leków miejscowych (kremy, płyny), stosowanych np. w leczeniu zmian skórnych (rogowacenie słoneczne, brodawki)10. Fluorouracyl nie jest zalecany u dzieci z powodu braku danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa11.

Kapecytabina

Kapecytabina to doustny lek przeciwnowotworowy, który jest prolekiem fluorouracylu – oznacza to, że w organizmie przekształca się w fluorouracyl i w ten sposób wywiera swoje działanie3. Stosuje się ją w leczeniu raka jelita grubego, odbytnicy i żołądka, zarówno jako leczenie uzupełniające po operacji, jak i w przypadkach zaawansowanych, często w połączeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi612. Kapecytabina jest również stosowana w leczeniu raka piersi. Lek nie jest przeznaczony dla dzieci13.

Ważne: Mimo podobieństw, każda z tych substancji czynnych ma inne wskazania i sposób podawania. Triflurydyna jest stosowana wyłącznie doustnie w określonych, zaawansowanych nowotworach, fluorouracyl – głównie dożylnie w wielu rodzajach nowotworów, a kapecytabina – doustnie, jako lek zamienny dla fluorouracylu, szczególnie w terapii domowej. Wybór leku zależy od rodzaju nowotworu, wcześniejszego leczenia i ogólnego stanu pacjenta456.

Mechanizm działania i różnice w farmakokinetyce

Wszystkie trzy substancje hamują podział komórek nowotworowych przez blokowanie syntezy materiału genetycznego (DNA i RNA). Triflurydyna wbudowuje się bezpośrednio w DNA komórek nowotworowych, co zaburza ich funkcjonowanie i prowadzi do śmierci komórki1. Fluorouracyl i kapecytabina (po przekształceniu w fluorouracyl) blokują syntezę DNA przez hamowanie enzymu syntetazy tymidylanowej oraz mogą zakłócać syntezę RNA23.

Pod względem farmakokinetyki:

  • Triflurydyna – podawana doustnie z typiracylem, który chroni ją przed szybkim rozkładem, pozwalając na uzyskanie skutecznych stężeń we krwi. Jest wydalana głównie przez nerki14.
  • Fluorouracyl – podawany dożylnie, działa szybko, ale jego okres półtrwania jest krótki, co wymaga podawania w odpowiednich schematach. Przenika do wszystkich tkanek, także do mózgu, i jest metabolizowany głównie w wątrobie1516.
  • Kapecytabina – po podaniu doustnym wchłania się z przewodu pokarmowego i dopiero w organizmie przekształca się w aktywny fluorouracyl. To umożliwia stosowanie jej w warunkach domowych, przy podobnej skuteczności do fluorouracylu podawanego dożylnie1718.

Przeciwwskazania i szczególne środki ostrożności

Wszystkie te leki mają kilka wspólnych przeciwwskazań, takich jak:

W przypadku triflurydyny, fluorouracylu i kapecytabiny bardzo ważne jest zachowanie ostrożności u osób z niedoborem DPD, ponieważ może to prowadzić do zagrażających życiu powikłań192022.

Różnice w przeciwwskazaniach

  • Triflurydyna nie powinna być stosowana u dzieci i młodzieży, a także u osób z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby23.
  • Fluorouracyl jest przeciwwskazany przy ciężkich zakażeniach, wyniszczeniu organizmu i niektórych zaburzeniach hematologicznych20.
  • Kapecytabina nie może być stosowana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min) oraz u osób z ciężką niewydolnością wątroby21.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Dzieci i młodzież

Żadna z tych substancji nie jest przeznaczona do stosowania u dzieci i młodzieży w leczeniu nowotworów przewodu pokarmowego71113.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Stosowanie triflurydyny, fluorouracylu oraz kapecytabiny jest przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią ze względu na ryzyko uszkodzenia płodu i brak danych o bezpieczeństwie242526.

Kierowcy i obsługa maszyn

Triflurydyna i kapecytabina mają niewielki lub umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów – mogą powodować zmęczenie, zawroty głowy lub złe samopoczucie2728. Fluorouracyl może wpływać na prowadzenie pojazdów zwłaszcza, jeśli wywołuje nudności lub wymioty29.

Osoby z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby

W przypadku wszystkich trzech leków zaburzenia czynności nerek lub wątroby mogą wymagać zmniejszenia dawki lub są przeciwwskazaniem do stosowania. Kapecytabina nie powinna być stosowana przy ciężkiej niewydolności nerek, natomiast przy łagodnych lub umiarkowanych zaburzeniach konieczna jest ostrożność i indywidualne podejście3031.

Warto wiedzieć: Wszystkie trzy substancje mogą powodować działania niepożądane, takie jak nudności, wymioty, biegunka, zaburzenia hematologiczne (np. niedokrwistość, neutropenia), a także objawy ze strony skóry czy błon śluzowych. Ryzyko ciężkich działań niepożądanych wzrasta przy niedoborze enzymu DPD, dlatego w przypadku pojawienia się nietypowych objawów (np. ciężka biegunka, zapalenie jamy ustnej, silne zmęczenie) należy niezwłocznie poinformować lekarza323334.

Porównanie najważniejszych cech – tabela

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Triflurydyna Przerzutowy rak jelita grubego, rak żołądka (doustnie, tylko po wcześniejszym leczeniu innymi lekami) Nie stosować Nie zaleca się Może powodować zmęczenie, zachować ostrożność
Fluorouracyl Rak jelita grubego, odbytnicy, żołądka, trzustki, piersi (dożylnie lub miejscowo) Nie zaleca się Nie zaleca się Może powodować nudności, ostrożność
Kapecytabina Rak jelita grubego, odbytnicy, żołądka, piersi (doustnie, często w terapii domowej) Nie stosować Nie zaleca się Może powodować zawroty głowy, zachować ostrożność

472452961328

Triflurydyna, fluorouracyl i kapecytabina – podobieństwa i różnice w praktyce

Podsumowując, triflurydyna, fluorouracyl i kapecytabina to leki o zbliżonym mechanizmie działania, ale stosowane w różnych sytuacjach klinicznych i w różnych postaciach. Wybór odpowiedniej substancji zależy od zaawansowania choroby, wcześniejszego leczenia, stanu ogólnego pacjenta oraz możliwości podania leku. Triflurydyna (z typiracylem) jest zarezerwowana dla chorych, którzy wyczerpali inne opcje leczenia, fluorouracyl jest klasycznym lekiem dożylnym o szerokim zastosowaniu, natomiast kapecytabina pozwala na wygodne leczenie doustne, co jest dużym udogodnieniem dla pacjentów. Wszystkie te leki wymagają ścisłej kontroli bezpieczeństwa, szczególnie u osób z zaburzeniami funkcji nerek, wątroby, u kobiet w ciąży oraz osób z niedoborem DPD45622.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się triflurydyna od fluorouracylu?

Triflurydyna jest stosowana doustnie (z typiracylem) w zaawansowanych nowotworach jelita grubego i żołądka, fluorouracyl głównie dożylnie w różnych nowotworach, także skóry12.

Czy kapecytabina to to samo co fluorouracyl?

Kapecytabina to doustny lek, który w organizmie przekształca się w fluorouracyl. Działa podobnie, ale jest wygodniejsza w stosowaniu3.

Który z tych leków można stosować u dzieci?

Żaden z tych leków nie jest przeznaczony do leczenia nowotworów przewodu pokarmowego u dzieci45.

Czy można stosować triflurydynę lub kapecytabinę w ciąży?

Nie, wszystkie te leki są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią67.

Jakie są najczęstsze działania niepożądane tych leków?

Do najczęstszych działań niepożądanych należą nudności, wymioty, biegunka, zaburzenia krwi oraz objawy ze strony skóry i błon śluzowych8910.