Triflurydyna, fluorouracyl i kapecytabina to leki przeciwnowotworowe o podobnym mechanizmie działania, stosowane w leczeniu nowotworów przewodu pokarmowego, ale różnią się wskazaniami, drogą podania i bezpieczeństwem stosowania.
Triflurydyna, fluorouracyl i kapecytabina – leki z jednej grupy, różne możliwości
Triflurydyna, fluorouracyl oraz kapecytabina to substancje czynne stosowane w leczeniu chorób nowotworowych. Wszystkie należą do grupy tzw. antymetabolitów pirymidynowych, które hamują podział komórek nowotworowych poprzez zaburzenie syntezy DNA i RNA123. Wskazania do ich stosowania dotyczą przede wszystkim nowotworów przewodu pokarmowego (rak jelita grubego, rak żołądka), ale także innych lokalizacji, w zależności od leku456. Leki te mają wiele cech wspólnych, lecz różnią się drogą podania, postacią farmaceutyczną oraz szczegółowymi wskazaniami i profilem bezpieczeństwa.
Kiedy stosuje się poszczególne substancje czynne?
Triflurydyna
Triflurydyna w połączeniu z typiracylem jest stosowana doustnie u dorosłych pacjentów z przerzutowym rakiem jelita grubego oraz rakiem żołądka, którzy byli już wcześniej leczeni innymi metodami i dla których nie ma innych opcji terapeutycznych4. Lek ten nie jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży7.
Fluorouracyl
Fluorouracyl jest stosowany głównie w postaci dożylnej (lub dotętniczej) w leczeniu różnych nowotworów złośliwych, takich jak rak jelita grubego, odbytnicy, żołądka, trzustki czy piersi. Może być podawany samodzielnie lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi589. Występuje również w postaci leków miejscowych (kremy, płyny), stosowanych np. w leczeniu zmian skórnych (rogowacenie słoneczne, brodawki)10. Fluorouracyl nie jest zalecany u dzieci z powodu braku danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa11.
Kapecytabina
Kapecytabina to doustny lek przeciwnowotworowy, który jest prolekiem fluorouracylu – oznacza to, że w organizmie przekształca się w fluorouracyl i w ten sposób wywiera swoje działanie3. Stosuje się ją w leczeniu raka jelita grubego, odbytnicy i żołądka, zarówno jako leczenie uzupełniające po operacji, jak i w przypadkach zaawansowanych, często w połączeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi612. Kapecytabina jest również stosowana w leczeniu raka piersi. Lek nie jest przeznaczony dla dzieci13.
Mechanizm działania i różnice w farmakokinetyce
Wszystkie trzy substancje hamują podział komórek nowotworowych przez blokowanie syntezy materiału genetycznego (DNA i RNA). Triflurydyna wbudowuje się bezpośrednio w DNA komórek nowotworowych, co zaburza ich funkcjonowanie i prowadzi do śmierci komórki1. Fluorouracyl i kapecytabina (po przekształceniu w fluorouracyl) blokują syntezę DNA przez hamowanie enzymu syntetazy tymidylanowej oraz mogą zakłócać syntezę RNA23.
Pod względem farmakokinetyki:
- Triflurydyna – podawana doustnie z typiracylem, który chroni ją przed szybkim rozkładem, pozwalając na uzyskanie skutecznych stężeń we krwi. Jest wydalana głównie przez nerki14.
- Fluorouracyl – podawany dożylnie, działa szybko, ale jego okres półtrwania jest krótki, co wymaga podawania w odpowiednich schematach. Przenika do wszystkich tkanek, także do mózgu, i jest metabolizowany głównie w wątrobie1516.
- Kapecytabina – po podaniu doustnym wchłania się z przewodu pokarmowego i dopiero w organizmie przekształca się w aktywny fluorouracyl. To umożliwia stosowanie jej w warunkach domowych, przy podobnej skuteczności do fluorouracylu podawanego dożylnie1718.
Przeciwwskazania i szczególne środki ostrożności
Wszystkie te leki mają kilka wspólnych przeciwwskazań, takich jak:
- nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze,
- ciąża i karmienie piersią,
- ciężkie zaburzenia funkcji nerek lub wątroby,
- zaburzenia czynności szpiku kostnego,
- niedobór enzymu DPD (dehydrogenaza dihydropirymidynowa), który może prowadzić do ciężkich działań niepożądanych192021.
W przypadku triflurydyny, fluorouracylu i kapecytabiny bardzo ważne jest zachowanie ostrożności u osób z niedoborem DPD, ponieważ może to prowadzić do zagrażających życiu powikłań192022.
Różnice w przeciwwskazaniach
- Triflurydyna nie powinna być stosowana u dzieci i młodzieży, a także u osób z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby23.
- Fluorouracyl jest przeciwwskazany przy ciężkich zakażeniach, wyniszczeniu organizmu i niektórych zaburzeniach hematologicznych20.
- Kapecytabina nie może być stosowana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min) oraz u osób z ciężką niewydolnością wątroby21.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Dzieci i młodzież
Żadna z tych substancji nie jest przeznaczona do stosowania u dzieci i młodzieży w leczeniu nowotworów przewodu pokarmowego71113.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
Stosowanie triflurydyny, fluorouracylu oraz kapecytabiny jest przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią ze względu na ryzyko uszkodzenia płodu i brak danych o bezpieczeństwie242526.
Kierowcy i obsługa maszyn
Triflurydyna i kapecytabina mają niewielki lub umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów – mogą powodować zmęczenie, zawroty głowy lub złe samopoczucie2728. Fluorouracyl może wpływać na prowadzenie pojazdów zwłaszcza, jeśli wywołuje nudności lub wymioty29.
Osoby z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby
W przypadku wszystkich trzech leków zaburzenia czynności nerek lub wątroby mogą wymagać zmniejszenia dawki lub są przeciwwskazaniem do stosowania. Kapecytabina nie powinna być stosowana przy ciężkiej niewydolności nerek, natomiast przy łagodnych lub umiarkowanych zaburzeniach konieczna jest ostrożność i indywidualne podejście3031.
Porównanie najważniejszych cech – tabela
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Triflurydyna | Przerzutowy rak jelita grubego, rak żołądka (doustnie, tylko po wcześniejszym leczeniu innymi lekami) | Nie stosować | Nie zaleca się | Może powodować zmęczenie, zachować ostrożność |
| Fluorouracyl | Rak jelita grubego, odbytnicy, żołądka, trzustki, piersi (dożylnie lub miejscowo) | Nie zaleca się | Nie zaleca się | Może powodować nudności, ostrożność |
| Kapecytabina | Rak jelita grubego, odbytnicy, żołądka, piersi (doustnie, często w terapii domowej) | Nie stosować | Nie zaleca się | Może powodować zawroty głowy, zachować ostrożność |
Triflurydyna, fluorouracyl i kapecytabina – podobieństwa i różnice w praktyce
Podsumowując, triflurydyna, fluorouracyl i kapecytabina to leki o zbliżonym mechanizmie działania, ale stosowane w różnych sytuacjach klinicznych i w różnych postaciach. Wybór odpowiedniej substancji zależy od zaawansowania choroby, wcześniejszego leczenia, stanu ogólnego pacjenta oraz możliwości podania leku. Triflurydyna (z typiracylem) jest zarezerwowana dla chorych, którzy wyczerpali inne opcje leczenia, fluorouracyl jest klasycznym lekiem dożylnym o szerokim zastosowaniu, natomiast kapecytabina pozwala na wygodne leczenie doustne, co jest dużym udogodnieniem dla pacjentów. Wszystkie te leki wymagają ścisłej kontroli bezpieczeństwa, szczególnie u osób z zaburzeniami funkcji nerek, wątroby, u kobiet w ciąży oraz osób z niedoborem DPD45622.


















