Tretynoina – czym jest i jak działa?
Tretynoina, znana także jako kwas all-trans-retinowy, należy do grupy leków zwanych retynoidami. Wykorzystuje się ją głównie w leczeniu ciężkich postaci trądziku oraz w terapii ostrej białaczki promielocytowej (APL). Działa poprzez pobudzanie odnowy i złuszczania komórek skóry oraz wspomaga usuwanie zaskórników i zmian zapalnych. W leczeniu APL tretynoina pomaga komórkom białaczkowym dojrzewać, co wspiera proces leczenia i osiągania remisji choroby12.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie stosować tretynoiny?
Istnieją sytuacje, w których stosowanie tretynoiny jest całkowicie zabronione, ponieważ może to grozić poważnymi skutkami zdrowotnymi:
- Nadwrażliwość na tretynoinę, inne retynoidy, soję, orzeszki ziemne lub substancje pomocnicze zawarte w leku – może wywołać reakcje alergiczne34.
- Ciąża – tretynoina jest silnie teratogenna, co oznacza, że może powodować ciężkie i zagrażające życiu wady rozwojowe płodu. Stosowanie jest przeciwwskazane także w okresie karmienia piersią345.
- Stosowanie jednocześnie z tetracyklinami lub witaminą A – takie połączenia mogą nasilać działania niepożądane i są zabronione35.
- Ostre stany zapalne skóry, w tym trądzik różowaty, ostre wypryski, zwłaszcza w okolicy ust – stosowanie może pogorszyć objawy4.
- Ciężkie zaburzenia czynności wątroby i znaczne podwyższenie stężeń lipidów we krwi – stosowanie tretynoiny może nasilić te problemy56.
Przeciwwskazania względne – kiedy stosować ostrożnie?
W niektórych sytuacjach stosowanie tretynoiny wymaga dokładnej oceny lekarza i ścisłego monitorowania, ponieważ ryzyko działań niepożądanych jest wyższe:
- Pacjenci z depresją lub zaburzeniami psychicznymi – tretynoina może nasilać objawy depresji, lęku czy wahania nastroju78.
- Pacjenci z zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak cukrzyca, otyłość lub zaburzenia metabolizmu lipidów – konieczne jest częstsze kontrolowanie poziomu lipidów i glukozy910.
- Pacjenci poddawani intensywnemu wysiłkowi fizycznemu – zwiększone ryzyko uszkodzenia mięśni (rabdomioliza)11.
- Osoby z łagodnym nadciśnieniem wewnątrzczaszkowym lub podatne na to schorzenie, zwłaszcza jeśli stosują jednocześnie tetracykliny1213.
Stosowanie tretynoiny z zachowaniem szczególnej ostrożności
Podczas leczenia tretynoiną należy zachować szczególną ostrożność w poniższych sytuacjach, by zmniejszyć ryzyko powikłań:
- Nadzór medyczny – leczenie powinno być prowadzone pod kontrolą doświadczonych lekarzy, zwłaszcza w przypadku ostrej białaczki promielocytowej14.
- Monitorowanie parametrów – regularna kontrola morfologii krwi, funkcji wątroby, lipidów oraz EKG (w przypadku leczenia skojarzonego z arsenu trójtlenkiem) jest niezbędna1412.
- Zespół różnicowania – możliwe wystąpienie poważnego zespołu z gorączką, dusznością i obrzękami, który wymaga natychmiastowego leczenia kortykosteroidami15.
- Ochrona przed słońcem – miejscowe preparaty z tretynoiną zwiększają wrażliwość skóry na promieniowanie UV, dlatego należy unikać ekspozycji na słońce i stosować kremy z filtrem1617.
- Ostrożność u dzieci i młodzieży – szczególnie należy monitorować objawy nadciśnienia śródczaszkowego i dostosować dawkę12.
Podsumowanie przeciwwskazań do stosowania tretynoiny
Tretynoina jest skutecznym lekiem stosowanym w leczeniu ciężkich postaci trądziku i ostrej białaczki promielocytowej, ale jej stosowanie wymaga dużej ostrożności. Bezwzględnie nie może być stosowana przez kobiety w ciąży i karmiące, osoby z nadwrażliwością na składniki leku, a także pacjentów z poważnymi zaburzeniami wątroby, lipidów i u osób stosujących niektóre inne leki, jak tetracykliny. W przypadku kobiet w wieku rozrodczym konieczne jest stosowanie rygorystycznego programu zapobiegania ciąży, w tym regularnych testów ciążowych i skutecznej antykoncepcji. Leczenie wymaga stałego nadzoru lekarskiego i monitorowania parametrów zdrowotnych, aby zapewnić bezpieczeństwo terapii i zmniejszyć ryzyko powikłań3518.
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na tretynoinę, inne retynoidy, soję, orzeszki ziemne lub substancje pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Ciąża i karmienie piersią | Przeciwwskazane |
| Stosowanie jednocześnie z tetracyklinami lub witaminą A | Przeciwwskazane |
| Ostre stany zapalne skóry, trądzik różowaty | Przeciwwskazane |
| Niewydolność wątroby, znaczne zaburzenia lipidowe | Przeciwwskazane |
| Depresja i zaburzenia psychiczne | Należy zachować ostrożność |
| Cukrzyca, otyłość, zaburzenia metabolizmu lipidów | Należy zachować ostrożność |
| Łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe | Należy zachować ostrożność |
| Pacjenci intensywnie uprawiający sport (ryzyko rabdomiolizy) | Należy zachować ostrożność |


















