Czym jest tisagenlecleucel i kiedy należy rozważyć przeciwwskazania?

Tisagenlecleucel to substancja czynna wykorzystywana w terapii CAR-T, która polega na pobraniu, zmodyfikowaniu i ponownym podaniu własnych limfocytów T pacjenta, by mogły one rozpoznawać i niszczyć komórki nowotworowe posiadające określony marker (CD19)1. Tę terapię stosuje się u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z ostrą białaczką limfoblastyczną z komórek B oraz u dorosłych z nawracającym lub opornym chłoniakiem rozlanym z dużych komórek B2.
Stosowanie tisagenlecleucelu może być przeciwwskazane bezwzględnie (czyli całkowicie zakazane), względnie (zalecane tylko w szczególnych przypadkach) lub wymagać zachowania szczególnej ostrożności, jeśli występują określone czynniki ryzyka3.

Przeciwwskazania bezwzględne

  • Nadwrażliwość na tisagenlecleucel lub którąkolwiek substancję pomocniczą – podanie leku u osoby uczulonej może prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych, w tym zagrażających życiu3.
  • Przeciwwskazania do chemioterapii limfodeplecyjnej – przed zastosowaniem tisagenlecleucelu konieczne jest przygotowanie organizmu specjalną chemioterapią. Jeśli są przeciwwskazania do jej podania (np. bardzo ciężka niewydolność narządowa), nie można rozpocząć leczenia tisagenlecleucelem, ponieważ terapia nie byłaby skuteczna i bezpieczna3.

Przeciwwskazania względne

W niektórych przypadkach stosowanie tisagenlecleucelu jest możliwe tylko po bardzo dokładnej ocenie ryzyka i korzyści przez lekarza. Należą do nich:

  • Nieustępujące ciężkie działania niepożądane po wcześniejszej chemioterapii – jeśli pacjent ma poważne, utrzymujące się powikłania ze strony płuc, serca lub niskie ciśnienie krwi, leczenie należy odroczyć do momentu ich ustąpienia, ponieważ mogą się one nasilić po podaniu tisagenlecleucelu4.
  • Czynne, nieopanowane zakażenie – obecność aktywnej infekcji znacząco zwiększa ryzyko ciężkich powikłań, w tym śmiertelnych, zwłaszcza w przypadku rozwoju zespołu uwalniania cytokin4.
  • Czynna choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GVHD) – podanie tisagenlecleucelu może nasilić tę reakcję, dlatego terapia powinna być rozpoczęta dopiero po jej opanowaniu4.
  • Poważne pogorszenie stanu choroby po chemioterapii limfodeplecyjnej – jeśli nowotwór szybko się rozwija lub występuje pogorszenie ogólnego stanu zdrowia, leczenie należy rozważyć indywidualnie4.
  • Czynna białaczka lub chłoniak w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN) – doświadczenie w tej grupie pacjentów jest ograniczone, a bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały ustalone4.
Ważne: Przed rozpoczęciem terapii tisagenlecleucelem należy dokładnie wykluczyć czynną infekcję, chorobę przeszczep przeciwko gospodarzowi (GVHD) oraz ciężkie powikłania po wcześniejszej chemioterapii. Niezbędne jest również przeprowadzenie badań przesiewowych w kierunku zakażeń wirusami HBV, HCV i HIV. U pacjentów, którzy wcześniej otrzymywali leki skierowane przeciwko CD19, leczenie tisagenlecleucelem może być mniej skuteczne lub ryzykowne, zwłaszcza jeśli doszło do nawrotu białaczki CD19-ujemnej45.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?

Stosowanie tisagenlecleucelu wymaga szczególnej ostrożności w określonych sytuacjach klinicznych. Choć nie są to przeciwwskazania, to wymagają one wzmożonego nadzoru medycznego i niekiedy dostosowania leczenia:

  • Występowanie ciężkich działań niepożądanych w przeszłości – dotyczy to zwłaszcza powikłań dotyczących serca, nerek, wątroby lub układu nerwowego. Pacjenci ci mogą być bardziej podatni na poważne skutki uboczne terapii67.
  • Obniżona odporność i zaburzenia liczby krwinek – długotrwałe cytopenie (spadek liczby krwinek) oraz hipogammaglobulinemia (niski poziom przeciwciał) mogą zwiększać ryzyko infekcji. W takich przypadkach konieczne jest monitorowanie i profilaktyka zakażeń, a czasem leczenie substytucyjne immunoglobulinami8910.
  • Stosowanie szczepionek zawierających żywe wirusy – nie zaleca się szczepienia żywymi szczepionkami przez co najmniej 6 tygodni przed rozpoczęciem chemioterapii limfodeplecyjnej, w trakcie terapii oraz do czasu pełnej regeneracji układu odpornościowego10.
  • Wcześniejsze przeszczepienie szpiku kostnego – nie zaleca się stosowania tisagenlecleucelu w ciągu 4 miesięcy od przeszczepienia, ze względu na ryzyko nasilenia choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GVHD)11.
  • Reaktywacja zakażenia wirusem HBV – u osób leczonych lekami skierowanymi przeciwko limfocytom B może dojść do ponownej aktywacji wirusa HBV, co wiąże się z ryzykiem poważnego uszkodzenia wątroby5.
  • Stosowanie czynnika wzrostu szpiku – czynniki takie jak GM-CSF mogą nasilać powikłania, dlatego nie zaleca się ich stosowania przez pierwsze 3 tygodnie po podaniu tisagenlecleucelu lub do czasu ustąpienia zespołu uwalniania cytokin9.
  • Zespół rozpadu guza – u pacjentów z dużą liczbą komórek nowotworowych lub wysokim stężeniem kwasu moczowego należy wdrożyć profilaktykę, by uniknąć ciężkich powikłań związanych z rozpadem guza10.
  • Obecność dekstranu 40 i DMSO w preparacie – mogą wywołać reakcje alergiczne, zwłaszcza u osób, które nie miały wcześniej kontaktu z tymi substancjami12.
Kluczowe informacje dla pacjentów:

  • Po terapii tisagenlecleucelem nie należy oddawać krwi, narządów, tkanek ani komórek do przeszczepu.
  • Pacjenci powinni być monitorowani pod kątem powikłań, takich jak zespół uwalniania cytokin czy zaburzenia neurologiczne.
  • Długotrwałe obniżenie odporności może wymagać dodatkowej ochrony przed infekcjami.
  • W razie pojawienia się gorączki, objawów neurologicznych lub innych niepokojących dolegliwości, należy niezwłocznie poinformować personel medyczny.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania tisagenlecleucelu

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na tisagenlecleucel lub składniki pomocnicze Przeciwwskazane
Przeciwwskazania do chemioterapii limfodeplecyjnej Przeciwwskazane
Nieustępujące ciężkie powikłania po wcześniejszej chemioterapii Należy zachować ostrożność
Czynne, nieopanowane zakażenie Należy zachować ostrożność
Czynna choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GVHD) Należy zachować ostrożność
Poważne pogorszenie stanu po chemioterapii limfodeplecyjnej Należy zachować ostrożność
Czynna białaczka lub chłoniak w OUN Należy zachować ostrożność
Wcześniejsze przeszczepienie szpiku kostnego (do 4 miesięcy) Należy zachować ostrożność
Reaktywacja HBV Należy zachować ostrożność
Ciężkie działania niepożądane w przeszłości (np. serce, nerki, wątroba, układ nerwowy) Należy zachować ostrożność
Obniżona odporność (długotrwałe cytopenie, hipogammaglobulinemia) Należy zachować ostrożność
Stosowanie szczepionek żywych wirusowych Należy zachować ostrożność
Stosowanie czynnika wzrostu szpiku Należy zachować ostrożność
Zespół rozpadu guza Należy zachować ostrożność
Obecność dekstranu 40 i DMSO w preparacie Należy zachować ostrożność

Tisagenlecleucel – terapia wymagająca szczególnej uwagi

Tisagenlecleucel jest skuteczną, ale bardzo złożoną i wymagającą terapią, stosowaną u pacjentów z nowotworami krwi, dla których inne metody leczenia okazały się nieskuteczne. Przeciwwskazania bezwzględne są nieliczne, jednak istnieje wiele sytuacji, w których terapia ta wymaga szczególnej ostrożności lub indywidualnej oceny ryzyka przez lekarza. Dzięki temu możliwe jest zwiększenie bezpieczeństwa pacjenta i ograniczenie poważnych powikłań. Każdy przypadek powinien być rozpatrywany indywidualnie, z uwzględnieniem stanu zdrowia i wcześniejszych doświadczeń leczniczych pacjenta3478.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są bezwzględne przeciwwskazania do stosowania tisagenlecleucelu?

Bezwzględne przeciwwskazania to nadwrażliwość na tisagenlecleucel lub którykolwiek składnik pomocniczy oraz przeciwwskazania do chemioterapii limfodeplecyjnej.1

Czy aktywne zakażenie jest przeciwwskazaniem do terapii tisagenlecleucelem?

Tak, czynne, nieopanowane zakażenie jest przeciwwskazaniem względnym – leczenie należy rozpocząć dopiero po ustąpieniu infekcji.2

Czy po przeszczepieniu szpiku można otrzymać tisagenlecleucel?

Nie zaleca się podawania tisagenlecleucelu w ciągu 4 miesięcy od allogenicznego przeszczepienia szpiku.3

Czy po leczeniu tisagenlecleucelem można oddawać krew lub narządy?

Nie, pacjenci leczeni tisagenlecleucelem nie powinni być dawcami krwi, narządów, tkanek ani komórek do przeszczepu.4

Czy tisagenlecleucel można stosować u pacjentów z białaczką w ośrodkowym układzie nerwowym?

Doświadczenie w tej grupie jest ograniczone, a bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały ustalone.5