Stosowanie leków u dzieci – dlaczego wymaga szczególnej ostrożności?

Dzieci nie są po prostu “małymi dorosłymi” – ich organizm różni się pod wieloma względami, zwłaszcza jeśli chodzi o metabolizm, wchłanianie i wydalanie leków. Procesy te mogą przebiegać inaczej niż u osób dorosłych, dlatego dobór odpowiedniej dawki i monitorowanie działań niepożądanych jest bardzo ważne w tej grupie pacjentów123. Szczególna ostrożność jest zalecana także dlatego, że niektóre leki mogą mieć inny wpływ na rozwijający się organizm, a ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza długoterminowych, może być większe niż u dorosłych2.

Zakres stosowania tenofowiru u dzieci

Tenofowir jest lekiem przeciwwirusowym stosowanym głównie w leczeniu zakażenia HIV-1 oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B. Możliwość jego stosowania u dzieci zależy od wieku, masy ciała oraz postaci leku45.

  • W przypadku zakażenia HIV-1, tenofowir w postaci granulatu może być stosowany u dzieci od 2. roku życia, jeśli inne postaci leku nie są odpowiednie4.
  • Tabletki w różnych dawkach (np. 123 mg, 245 mg) są przeznaczone dla dzieci w określonych przedziałach masy ciała lub wieku, najczęściej od 6. lub 12. roku życia wzwyż65.
  • Wskazania obejmują także leczenie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B u dzieci i młodzieży, jednak również tu decyzja o rozpoczęciu terapii powinna uwzględniać wiek, masę ciała oraz stan zdrowia dziecka57.

Brak danych klinicznych w wybranych grupach wiekowych

Nie we wszystkich grupach wiekowych tenofowir jest zalecany. U dzieci poniżej 2. roku życia oraz niemowląt nie ma wystarczających danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa, dlatego w tej grupie lek nie powinien być stosowany4.

Ważne:

  • Tenofowir dostępny jest w różnych postaciach: granulat, tabletki o różnej mocy, a także w lekach złożonych (czyli łączonych z innymi substancjami czynnymi)89.
  • Wybór odpowiedniej postaci i dawki zależy od wieku, masy ciała i możliwości przyjmowania leku przez dziecko4.
  • Nie należy stosować kilku leków zawierających tenofowir jednocześnie10.
  • Leków złożonych z tenofowirem (np. z emtrycytabiną, efawirenzem) nie stosuje się u najmłodszych dzieci, jeśli nie są one przeznaczone dla ich grupy wiekowej11.

Dawkowanie tenofowiru u dzieci

Dawkowanie tenofowiru u dzieci jest ściśle uzależnione od wieku i masy ciała oraz postaci leku46. Przykładowe zasady dawkowania przedstawione są poniżej:

  • Dzieci w wieku od 2 do poniżej 6 lat: zalecany jest granulat, dawkę ustala się indywidualnie w zależności od masy ciała4.
  • Dzieci w wieku od 6 do poniżej 12 lat, o masie ciała od 17 kg do mniej niż 22 kg: tabletki 123 mg, raz na dobę6.
  • Młodzież od 12. do 18. roku życia (lub powyżej określonej masy ciała): zazwyczaj stosuje się dawki jak u dorosłych, najczęściej 245 mg raz na dobę1211.

Dawkowanie a postać leku

Wybór odpowiedniej postaci leku (granulat, tabletki o różnej mocy) pozwala na precyzyjne dostosowanie dawki do potrzeb dziecka. W przypadku dzieci, które nie mogą połykać tabletek, stosuje się granulat4.

Bezpieczeństwo stosowania tenofowiru u dzieci

Bezpieczeństwo stosowania tenofowiru u dzieci jest dobrze udokumentowane, jednak wymaga ścisłego monitorowania, szczególnie w zakresie czynności nerek i zdrowia kości12.

Wpływ na nerki

Tenofowir jest wydalany głównie przez nerki. U dzieci leczonych tym lekiem mogą wystąpić zaburzenia czynności nerek, w tym niewydolność nerek i zaburzenia wchłaniania w kanalikach nerkowych (np. zespół Fanconiego)13. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia i podczas jego trwania zaleca się regularne monitorowanie czynności nerek (klirens kreatyniny, stężenie fosforanów w surowicy)1. Jeżeli stężenie fosforanów w surowicy spadnie poniżej 3,0 mg/dl, należy w ciągu tygodnia powtórzyć badania i w razie potrzeby skonsultować się z nefrologiem1.

Wpływ na kości

Stosowanie tenofowiru u dzieci może prowadzić do zmniejszenia gęstości mineralnej kości (BMD), co oznacza, że kości mogą być słabsze i bardziej podatne na złamania1314. Chociaż zmiany te zwykle cofają się po zakończeniu leczenia, nie jest do końca pewne, jaki wpływ mają one na długoterminowe zdrowie kości dzieci i młodzieży13. W przypadku wystąpienia bólu kości lub innych objawów mogących sugerować problemy z układem kostnym, należy skonsultować się z lekarzem specjalistą13.

Bezpieczeństwo stosowania tenofowiru u dzieci – na co zwrócić uwagę?

  • Nie zaleca się stosowania tenofowiru u dzieci i młodzieży z zaburzeniami czynności nerek1516.
  • W przypadku pogorszenia czynności nerek lub spadku stężenia fosforanów poniżej normy, konieczna może być konsultacja z nefrologiem oraz rozważenie przerwania leczenia15.
  • W razie wykrycia problemów z kośćmi, wskazana jest konsultacja z endokrynologiem lub nefrologiem13.
  • Nie należy rozpoczynać leczenia u dzieci z już istniejącymi zaburzeniami czynności nerek15.
  • W czasie leczenia konieczne jest regularne monitorowanie stanu zdrowia dziecka, zwłaszcza czynności nerek i parametrów kostnych1.

Specjalne środki ostrożności i przeciwwskazania

  • Tenofowir nie powinien być stosowany jednocześnie z innymi lekami zawierającymi tenofowir, lamiwudynę lub adefowir dipiwoksyl10.
  • Nie jest zalecany u dzieci z niewydolnością nerek lub z innymi poważnymi zaburzeniami funkcji nerek15.
  • Lek nie jest przeznaczony dla niemowląt i dzieci poniżej 2. roku życia4.

Podsumowanie – Tenofowir u dzieci: bezpieczeństwo, zalecenia, dawkowanie

Grupa wiekowa Możliwość stosowania Dawkowanie
Niemowlęta (0–1 rok) Nie zaleca się Brak danych
Dzieci (2–6 lat) Możliwe w wybranych przypadkach (granulat) Dawka zależna od masy ciała (granulat)
Dzieci (6–12 lat) Możliwe (tabletki odpowiedniej mocy) 123 mg raz na dobę (dla 17–22 kg)
Młodzież (≥12 lat) Możliwe 245 mg raz na dobę (jak u dorosłych)

Pytania i odpowiedzi

Czy tenofowir jest bezpieczny dla dzieci?

Tenofowir może być bezpiecznie stosowany u dzieci w określonych grupach wiekowych i przy regularnym monitorowaniu czynności nerek oraz zdrowia kości. Nie zaleca się jego stosowania u dzieci z zaburzeniami czynności nerek oraz u niemowląt poniżej 2. roku życia1.

Od jakiego wieku można stosować tenofowir u dzieci?

Tenofowir w postaci granulatu można stosować od 2. roku życia, a tabletki o określonej mocy są przeznaczone dla dzieci od 6. lub 12. roku życia, w zależności od masy ciała i postaci leku46.

Jakie są najważniejsze środki ostrożności przy stosowaniu tenofowiru u dzieci?

Najważniejsze jest regularne monitorowanie czynności nerek i zdrowia kości, unikanie stosowania leku u dzieci z zaburzeniami czynności nerek oraz dostosowanie dawki do wieku i masy ciała dziecka112.

Czy tenofowir może wpływać na kości dziecka?

Tak, tenofowir może powodować zmniejszenie gęstości mineralnej kości, dlatego podczas leczenia należy monitorować stan kości i w razie potrzeby skonsultować się z lekarzem12.