Salmonella typhi (inaktywowana) – porównanie substancji czynnych

Porównanie szczepionki przeciw durowi brzusznemu, inaktywowanej, z inaktywowanymi szczepionkami przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu i polio – wskazania, bezpieczeństwo i zastosowanie.

Porównywane szczepionki – podstawowe informacje

W tej analizie porównujemy szczepionki inaktywowane stosowane w profilaktyce trzech różnych chorób: Salmonella typhi (inaktywowana) (szczepionka przeciw durowi brzusznemu), Wirus kleszczowego zapalenia mózgu, inaktywowany (szczepionka przeciw KZM) oraz Wirus poliomyelitis inaktywowany (szczepionka przeciw polio)¹²³. Wszystkie te preparaty należą do szczepionek inaktywowanych, co oznacza, że zawierają zabite drobnoustroje lub ich fragmenty, niezdolne do wywołania choroby, ale skuteczne w pobudzaniu odporności⁴⁵⁶. Ich głównym zadaniem jest ochrona przed poważnymi zakażeniami poprzez pobudzenie układu immunologicznego do produkcji przeciwciał.

• Salmonella typhi (inaktywowana) stosowana jest do ochrony przed durowi brzusznemu⁷.
• Wirus kleszczowego zapalenia mózgu, inaktywowany, chroni przed kleszczowym zapaleniem mózgu (KZM)⁸.
• Wirus poliomyelitis inaktywowany zabezpiecza przed chorobą Heinego-Medina (polio)⁹.

Wszystkie szczepionki mogą być podawane domięśniowo lub podskórnie, zależnie od produktu i sytuacji klinicznej¹⁰¹¹¹².

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się te szczepionki?

Mimo że wszystkie omawiane szczepionki mają charakter ochronny, różnią się pod względem chorób, którym zapobiegają, oraz grup pacjentów, dla których są przeznaczone.

• Salmonella typhi (inaktywowana) – stosowana jest u osób narażonych na zakażenie durem brzusznym, głównie w przypadku wyjazdów do krajów endemicznych oraz w sytuacjach zagrożenia epidemiologicznego⁷. Nie jest przeznaczona dla dzieci poniżej 5 lat i osób powyżej 60 roku życia¹³.
• Wirus kleszczowego zapalenia mózgu, inaktywowany – szczepionka przeznaczona jest dla osób przebywających na terenach endemicznych dla KZM. Występują różne preparaty dostosowane do wieku (dla dzieci, młodzieży i dorosłych), a szczepienie można rozpocząć już po ukończeniu 1. roku życia⁸¹⁴¹⁵.
• Wirus poliomyelitis inaktywowany – szczepionka przeciw polio podawana jest zgodnie z programem szczepień ochronnych niemowlętom, dzieciom, młodzieży oraz dorosłym, którzy nie byli wcześniej szczepieni⁹.

Różnice dotyczą również wieku rozpoczęcia szczepień oraz wskazań do podania dawki przypominającej. Szczepionka przeciw durowi brzusznemu nie jest zalecana dla najmłodszych dzieci, natomiast szczepionki przeciw KZM i polio mają wersje dostosowane do różnych grup wiekowych¹³⁸¹².

Mechanizm działania i właściwości farmakologiczne

Wszystkie porównywane szczepionki inaktywowane działają poprzez pobudzenie układu odpornościowego do wytwarzania swoistych przeciwciał, które chronią przed zachorowaniem. Różnią się jednak pod względem rodzaju drobnoustroju, przeciw któremu są skierowane:

• Salmonella typhi (inaktywowana) – zawiera zabite bakterie Salmonella typhi, które zachowują właściwości antygenowe, pobudzając produkcję przeciwciał i mechanizmy pamięci immunologicznej⁴.
• Wirus kleszczowego zapalenia mózgu, inaktywowany – preparaty te zawierają zabitego wirusa KZM, dzięki czemu po szczepieniu organizm wytwarza przeciwciała neutralizujące wirusa⁵¹⁶.
• Wirus poliomyelitis inaktywowany – szczepionka składa się z trzech typów wirusa polio, inaktywowanych formaldehydem; chroni przed wszystkimi trzema typami tej choroby⁶.

W przypadku szczepionek inaktywowanych nie prowadzi się typowych badań farmakokinetycznych, ponieważ substancje nie wchłaniają się ani nie rozkładają w organizmie jak klasyczne leki¹⁷¹⁸¹⁹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie szczepionki mają podobne podstawowe przeciwwskazania:

• Nadwrażliwość na składniki szczepionki lub substancje pomocnicze (np. antybiotyki, białka jaja kurzego, formaldehyd)¹³²⁰²¹.
• Ostre stany chorobowe przebiegające z gorączką – szczepienie należy przełożyć¹³²⁰²¹.

W przypadku szczepionki przeciw durowi brzusznemu, dodatkowo przeciwwskazane jest jej stosowanie w ciąży, podczas karmienia piersią oraz u dzieci poniżej 5 lat i osób powyżej 60. roku życia¹³. Dla szczepionek przeciw KZM i polio nie ma tak ścisłych ograniczeń wiekowych, a w przypadku polio szczepionka może być podawana kobietom w ciąży, jeśli istnieje wysokie ryzyko zakażenia²².

Szczególną ostrożność należy zachować u osób z zaburzeniami odporności – odpowiedź na szczepienie może być u nich osłabiona²³²⁴²⁵.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Istotne różnice dotyczą bezpieczeństwa stosowania szczepionek u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz osób z chorobami przewlekłymi.

• Dzieci: Szczepionka Salmonella typhi (inaktywowana) nie jest zalecana dla dzieci poniżej 5 lat¹³, natomiast szczepionki przeciw KZM oraz polio mają specjalne preparaty i schematy dawkowania już dla niemowląt i małych dzieci⁸¹⁴¹².
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Szczepionka przeciw durowi brzusznemu jest przeciwwskazana w ciąży i w okresie karmienia²⁶, szczepionki przeciw KZM powinny być stosowane tylko w razie wyraźnej potrzeby i po ocenie korzyści do ryzyka²⁷²⁸, natomiast szczepionka przeciw polio może być stosowana u ciężarnych i karmiących w sytuacji wysokiego ryzyka zakażenia²².
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Dla szczepionki przeciw durowi brzusznemu brak jest danych dotyczących wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów²⁹, szczepionki przeciw KZM są uznawane za bezpieczne, choć mogą wystąpić sporadyczne zawroty głowy³⁰³¹, natomiast dla szczepionki przeciw polio nie przeprowadzono takich badań³².
• Osoby z zaburzeniami odporności: W przypadku wszystkich szczepionek odpowiedź immunologiczna może być osłabiona u osób przyjmujących leki immunosupresyjne lub z niedoborami odporności, co należy brać pod uwagę przy planowaniu szczepień²³²⁴²⁵.

Warto też pamiętać, że niektóre szczepionki mogą zawierać śladowe ilości antybiotyków lub białka jaja kurzego, co ma znaczenie dla osób z odpowiednimi alergiami²⁰³³.

Podsumowanie: Szczepionki inaktywowane – kluczowe różnice i podobieństwa