Sunitynib – wprowadzenie do profilu działań niepożądanych
Sunitynib to substancja czynna stosowana doustnie w postaci kapsułek twardych w leczeniu niektórych nowotworów, takich jak rak nerkowokomórkowy, nowotwory podścieliskowe przewodu pokarmowego (GIST) czy niektóre guzy trzustki (pNET)123. Jak każdy lek, sunitynib może powodować działania niepożądane, jednak nie występują one u wszystkich pacjentów. U większości osób skutki uboczne mają łagodny lub umiarkowany charakter, ale zdarzają się także poważniejsze powikłania, które mogą wymagać zmiany leczenia lub dodatkowej opieki12.
Częstość i rodzaj działań niepożądanych zależy od dawki, czasu stosowania oraz indywidualnych predyspozycji, takich jak wiek, inne choroby czy stosowane równocześnie leki12. Dodatkowo, niektóre skutki uboczne mogą pojawić się częściej u dzieci i młodzieży, zwłaszcza jeśli wcześniej były poddane innym intensywnym terapiom45.
Decyzję o leczeniu sunitynibem zawsze podejmuje się, biorąc pod uwagę zarówno korzyści, jak i potencjalne ryzyko związane z działaniami niepożądanymi1.
Najczęstsze działania niepożądane
Niektóre działania niepożądane występują bardzo często, czyli u więcej niż 1 na 10 osób. Do najczęściej obserwowanych skutków ubocznych należą123:
- Zmniejszenie apetytu – może objawiać się brakiem chęci do jedzenia, spadkiem masy ciała12
- Zaburzenia smaku – jedzenie może mieć inny, często nieprzyjemny smak1
- Nadciśnienie tętnicze – wzrost ciśnienia krwi, czasami wymagający leczenia farmakologicznego1
- Uczucie zmęczenia i osłabienia1
- Problemy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej, niestrawność i wymioty1
- Zmiany skórne – przebarwienia skóry, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej (zaczerwienienie, pieczenie i bolesność dłoni oraz stóp), wysypka, suchość skóry1
- Zaburzenia hematologiczne – obniżenie liczby krwinek białych (neutropenia), płytek krwi (małopłytkowość) oraz czerwonych krwinek (niedokrwistość), co może prowadzić do większej podatności na infekcje, krwawienia i uczucia zmęczenia6
- Niedoczynność tarczycy – objawiająca się m.in. sennością, uczuciem zimna, przyrostem masy ciała1
Działania niepożądane występujące często
Często (u 1 na 100 do 1 na 10 osób) pojawiają się również:
- Depresja i bezsenność7
- Neuropatia obwodowa (uczucie mrowienia, drętwienia, osłabienie czucia w dłoniach i stopach)7
- Obrzęk powiek, zwiększone łzawienie7
- Bóle mięśni, stawów, kończyn i pleców8
- Białkomocz (białko w moczu), zmiana zabarwienia moczu8
- Suchość błon śluzowych nosa, wysięk opłucnowy, kaszel9
- Ból w klatce piersiowej, gorączka, dreszcze8
- Zmniejszenie masy ciała, wzrost poziomu niektórych enzymów wątrobowych i innych parametrów laboratoryjnych10
- Niektóre działania niepożądane sunitynibu mogą być poważne i wymagać natychmiastowej pomocy medycznej, np. objawy niewydolności serca, nagłe krwawienia, duszność, silny ból brzucha czy nagłe osłabienie12.
- W przypadku wystąpienia objawów takich jak krwioplucie, silne krwotoki, obrzęk twarzy, trudności w oddychaniu, silne bóle mięśni lub objawy żółtaczki (zażółcenie skóry i oczu), należy niezwłocznie poinformować lekarza12.
- Pojawienie się działań niepożądanych nie oznacza konieczności przerwania leczenia, jednak zawsze wymaga konsultacji z lekarzem, który oceni dalsze postępowanie1.
Rzadziej występujące działania niepożądane
Rzadziej (u mniej niż 1 na 100 osób) mogą pojawić się:
- Poważne zakażenia, np. posocznica, martwicze zapalenie powięzi7
- Nadczynność tarczycy, zapalenie tarczycy7
- Krwotok mózgowy, udar mózgu7
- Niewydolność serca, zawał serca, kardiomiopatia7
- Perforacja przewodu pokarmowego (przedziurawienie ściany jelita), zapalenie trzustki9
- Niewydolność wątroby, zapalenie pęcherzyka żółciowego9
- Rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona (ciężkie reakcje skórne)8
- Martwica kości szczęki i żuchwy, przetoki8
Najrzadsze i o nieznanej częstości działania niepożądane
- Obrzęk naczynioruchowy (nagły obrzęk twarzy, warg, języka lub gardła, który może utrudniać oddychanie)7
- Zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (RPLS) – objawia się drgawkami, zaburzeniami widzenia, bólami głowy7
- Rabdomioliza (rozpad mięśni) prowadząca czasem do ostrej niewydolności nerek8
- Zespół ostrego rozpadu guza7
- Tętniaki i rozwarstwienia tętnic9
Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży
U młodszych pacjentów najczęściej obserwowano zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności), neutropenię, zmęczenie i podwyższenie enzymów wątrobowych. U dzieci i młodzieży wcześniej leczonych antracyklinami lub radioterapią obejmującą serce ryzyko działań kardiologicznych jest większe45. Najczęstsze powikłania to neutropenia, krwotoki wewnątrzczaszkowe, biegunka, nudności, bóle głowy1112.
- Długotrwałe stosowanie sunitynibu nie prowadzi do pojawienia się nowych rodzajów działań niepożądanych, choć niektóre skutki, takie jak niedoczynność tarczycy, mogą pojawiać się nawet po kilku latach leczenia13.
- Wielu pacjentów doświadcza działań niepożądanych tylko w początkowym okresie terapii, a z czasem ich nasilenie może się zmniejszać13.
- Każde podejrzenie poważnego działania niepożądanego należy zgłosić lekarzowi lub farmaceucie, a także można je zgłaszać do krajowego systemu monitorowania działań niepożądanych leków14.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każdy pacjent lub opiekun może zgłosić podejrzewane działania niepożądane do lekarza, farmaceuty lub bezpośrednio do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL). Zgłaszanie takich przypadków pomaga w stałym monitorowaniu bezpieczeństwa stosowania leku i może przyczynić się do ochrony innych pacjentów14.
Tabela – działania niepożądane sunitynibu według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|
| Zakażenia | – | Zakażenia wirusowe, zakażenia układu oddechowego, ropień, zakażenia grzybicze, zakażenia dróg moczowych, zakażenia skóry, posocznica | Martwicze zapalenie powięzi, zakażenia bakteryjne | – | – |
| Układ krwiotwórczy | Neutropenia, małopłytkowość, niedokrwistość, leukopenia | Limfopenia | Pancytopenia | Mikroangiopatia zakrzepowa | – |
| Układ immunologiczny | – | – | Nadwrażliwość | Obrzęk naczynioruchowy | – |
| Hormonalny | Niedoczynność tarczycy | – | Nadczynność tarczycy | Zapalenie tarczycy | – |
| Metabolizm | Zmniejszenie apetytu | Odwodnienie, hipoglikemia | – | Zespół ostrego rozpadu guza | – |
| Psychiczne | Bezsenność | Depresja | – | – | – |
| Układ nerwowy | Zawroty głowy, bóle głowy, zaburzenia smaku | Neuropatia obwodowa, parestezje, niedoczulica, przeczulica | Krwotok mózgowy, udar mózgu, przemijający napad niedokrwienny | Zespół odwracalnej tylnej encefalopatii | Encefalopatia hiperamonemiczna |
| Oczy | – | Obrzęk tkanek oczodołu, obrzęk powiek, łzawienie | – | – | – |
| Serce | – | Niedokrwienie mięśnia sercowego, zmniejszenie frakcji wyrzutowej | Zastoinowa niewydolność serca, zawał serca, niewydolność serca, kardiomiopatia, wysięk osierdziowy, wydłużenie odstępu QT | Niewydolność lewokomorowa, torsade de pointes | – |
| Naczynia | Nadciśnienie tętnicze | Zakrzepica żył głębokich, uderzenia gorąca, zaczerwienienie twarzy | Krwotok z guza | – | Tętniaki, rozwarstwienie tętnicy |
| Układ oddechowy | Duszność, krwotok z nosa, kaszel | Zator tętnicy płucnej, wysięk opłucnowy, krwioplucie, duszność wysiłkowa, ból gardła, niedrożność nosa, suchość nosa | Krwotok płucny, niewydolność oddechowa | – | – |
| Układ pokarmowy | Zapalenie jamy ustnej, ból brzucha, wymioty, biegunka, niestrawność, nudności, zaparcia | Refluks, dysfagia, krwotok z przewodu pokarmowego, zapalenie przełyku, wzdęcia, dyskomfort, krwawienie z dziąseł, owrzodzenie jamy ustnej | Perforacja przewodu pokarmowego, zapalenie trzustki, przetoka odbytu, zapalenie jelita grubego | – | – |
| Wątroba i drogi żółciowe | – | – | Niewydolność wątroby, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zaburzenia czynności wątroby | Zapalenie wątroby | – |
| Skóra | Przebarwienia skóry, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, wysypka, zmiana koloru włosów, suchość skóry | Złuszczanie skóry, reakcje skórne, egzema, pęcherze, rumień, łysienie, trądzik, świąd, hiperpigmentacja, zmiany skórne, rogowacenie, zapalenie skóry, zaburzenia paznokci | – | Rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, piodermia zgorzelinowa, martwica naskórka | – |
| Mięśnie i stawy | Bóle kończyn, bóle stawów, ból pleców | Bóle mięśni, kurcze mięśni, osłabienie mięśni | Martwica kości szczęki/żuchwy, przetoki | Rabdomioliza, miopatia | – |
| Nerki i drogi moczowe | – | Niewydolność nerek, ostra niewydolność nerek, zmiana barwy moczu, białkomocz | Krwotok z dróg moczowych | Zespół nerczycowy | – |
| Ogólne i miejsce podania | Zapalenie błon śluzowych, zmęczenie, obrzęki, gorączka | Ból w klatce piersiowej, zespół rzekomogrypowy, dreszcze | Nieprawidłowe gojenie się ran | – | – |
| Badania laboratoryjne | – | Zmniejszenie masy ciała, zmniejszenie liczby białych krwinek, zwiększenie aktywności lipazy, spadek liczby płytek, spadek hemoglobiny, wzrost amylazy, aminotransferaz, kreatyniny, ciśnienia tętniczego, kwasu moczowego | Wzrost fosfokinazy kreatynowej, TSH | – | – |
Sunitynib – najważniejsze informacje dla pacjenta
Sunitynib jest skutecznym lekiem w terapii wybranych nowotworów, ale wiąże się z możliwością wystąpienia różnorodnych działań niepożądanych. Wiele z nich ma łagodny charakter i mija w trakcie leczenia, ale istnieje też ryzyko poważniejszych powikłań, które mogą wymagać szybkiej reakcji. Długotrwałe leczenie rzadko prowadzi do nowych skutków ubocznych, ale niektóre objawy, jak niedoczynność tarczycy, mogą pojawiać się stopniowo. Regularna kontrola lekarska i szybkie zgłaszanie niepokojących objawów to podstawa bezpiecznego stosowania sunitynibu1314.


















