Czym jest sitagliptyna i kiedy jej stosowanie może być ograniczone?
Sitagliptyna należy do grupy leków nazywanych inhibitorami DPP-4, które pomagają obniżać poziom cukru we krwi u dorosłych z cukrzycą typu 212. Działa poprzez zwiększenie stężenia hormonów inkretynowych, co pobudza trzustkę do wydzielania insuliny i jednocześnie hamuje produkcję glukozy w wątrobie, ale tylko wtedy, gdy poziom cukru we krwi jest zbyt wysoki12. Lek ten można stosować samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi, takimi jak metformina, pochodne sulfonylomocznika, insulina czy leki z grupy tiazolidynedionów34.
Mimo swojej skuteczności, sitagliptyna nie jest odpowiednia dla wszystkich. W niektórych przypadkach jej stosowanie jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), a w innych wymaga ostrożności lub specjalnych środków ostrożności (przeciwwskazania względne lub sytuacje wymagające nadzoru lekarskiego)56.
Przeciwwskazania bezwzględne do stosowania sitagliptyny
- Nadwrażliwość na sitagliptynę lub którąkolwiek substancję pomocniczą – jeśli pacjent kiedykolwiek miał uczulenie na sitagliptynę lub inne składniki leku, nie powinien go stosować. Uczulenie może objawiać się wysypką, obrzękiem, trudnościami w oddychaniu lub innymi groźnymi reakcjami alergicznymi, takimi jak anafilaksja czy zespół Stevensa-Johnsona. W takich przypadkach lek należy natychmiast odstawić, ponieważ ponowne podanie może zagrażać życiu567.
Dlaczego to ważne?
Reakcje alergiczne na sitagliptynę mogą być bardzo poważne i obejmować nie tylko wysypkę, ale także obrzęk języka, gardła, trudności w oddychaniu oraz ciężkie choroby skóry. W razie wystąpienia takich objawów należy niezwłocznie przerwać przyjmowanie leku i skontaktować się z lekarzem89.
Przeciwwskazania względne – kiedy stosowanie sitagliptyny wymaga szczególnej oceny
- Ostre zapalenie trzustki (obecnie lub w przeszłości) – sitagliptyna może zwiększać ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Jeśli wystąpi uporczywy, silny ból brzucha, należy natychmiast zgłosić się do lekarza. Po potwierdzeniu ostrego zapalenia trzustki nie wolno już wracać do leczenia sitagliptyną1011.
- Pemfigoid pęcherzowy – u niektórych osób przyjmujących inhibitory DPP-4, w tym sitagliptynę, może rozwinąć się pemfigoid pęcherzowy, czyli choroba skóry objawiająca się pęcherzami. W takim przypadku lek należy odstawić89.
- Sitagliptyny nie należy stosować w leczeniu cukrzycy typu 1 ani kwasicy ketonowej – nie jest skuteczna i może być niebezpieczna w tych sytuacjach1011.
- W przypadku podejrzenia ostrego zapalenia trzustki lub ciężkiej reakcji alergicznej, lek należy natychmiast odstawić.
- Po potwierdzeniu ostrego zapalenia trzustki nie wolno już wracać do leczenia sitagliptyną10.
- W razie wystąpienia pęcherzy na skórze (pemfigoid pęcherzowy), należy zaprzestać przyjmowania leku.
Stosowanie sitagliptyny – kiedy należy zachować szczególną ostrożność?
W pewnych sytuacjach sitagliptyna może być stosowana, ale wymaga ścisłego nadzoru lekarza i czasami dostosowania dawki. Do tych przypadków należą:
- Przewlekłe zaburzenia czynności nerek – sitagliptyna jest wydalana głównie przez nerki, dlatego u osób z GFR poniżej 45 ml/min oraz u pacjentów wymagających dializ, konieczne jest zmniejszenie dawki leku, aby uniknąć jego nadmiernego nagromadzenia w organizmie1213.
- Stosowanie razem z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika – w takim połączeniu rośnie ryzyko wystąpienia niedocukrzenia (hipoglikemii). Może być wtedy konieczne zmniejszenie dawki insuliny lub pochodnej sulfonylomocznika1415.
- Przebyte ostre zapalenie trzustki – osoby, które miały w przeszłości zapalenie trzustki, powinny być szczególnie monitorowane podczas leczenia sitagliptyną, ze względu na możliwe nawroty choroby1411.
Dawkowanie i dostosowywanie dawki
Dawkę sitagliptyny należy dostosować u pacjentów z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (GFR poniżej 45 ml/min) oraz u osób dializowanych. U osób z łagodnymi zaburzeniami czynności nerek (GFR 60–90 ml/min) zwykle nie ma potrzeby zmiany dawki1213. W przypadku stosowania razem z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika, lekarz może rozważyć zmniejszenie dawki tych leków, aby ograniczyć ryzyko hipoglikemii1415.
Podsumowanie – sitagliptyna i bezpieczeństwo stosowania
Sitagliptyna jest skutecznym i nowoczesnym lekiem wspierającym leczenie cukrzycy typu 2, ale jej stosowanie wymaga uwagi i przestrzegania określonych zasad bezpieczeństwa. Najważniejszym przeciwwskazaniem jest uczulenie na substancję czynną lub którykolwiek składnik leku – w takich przypadkach nawet jednorazowe przyjęcie może prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych. Sytuacje takie jak ostre zapalenie trzustki, pemfigoid pęcherzowy czy poważne choroby nerek wymagają szczególnej czujności i indywidualnego podejścia do terapii. Dzięki właściwemu nadzorowi medycznemu oraz dostosowaniu dawki w razie potrzeby, sitagliptyna może być bezpieczną opcją dla wielu pacjentów z cukrzycą typu 2, poprawiającą kontrolę poziomu cukru we krwi51012611.
- Sitagliptyna może być stosowana samodzielnie lub z innymi lekami przeciwcukrzycowymi, jednak nie zastępuje zdrowego stylu życia – dieta i aktywność fizyczna nadal odgrywają kluczową rolę w leczeniu cukrzycy typu 2.
- Nie każda osoba z zaburzeniami nerek musi odstawiać lek, ale często konieczne jest dostosowanie dawki.
- W razie pojawienia się nietypowych objawów, jak ból brzucha, wysypka czy pęcherze na skórze, należy natychmiast poinformować lekarza.
- Sitagliptyna nie jest odpowiednia dla dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia, ponieważ nie ma wystarczających danych dotyczących jej bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej16.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na sitagliptynę lub składniki pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Ostre zapalenie trzustki (obecnie lub w przeszłości) | Należy zachować ostrożność |
| Pemfigoid pęcherzowy | Należy zachować ostrożność |
| Przewlekła niewydolność nerek (GFR < 45 ml/min, dializa) | Należy zachować ostrożność |
| Stosowanie z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika | Należy zachować ostrożność |
| Cukrzyca typu 1 i kwasica ketonowa | Przeciwwskazane |


















