Syldenafil – co to za substancja i kiedy może być przeciwwskazany?

Syldenafil jest substancją czynną należącą do grupy inhibitorów fosfodiesterazy typu 5 (PDE5). Najczęściej stosuje się go w leczeniu zaburzeń erekcji u dorosłych mężczyzn, a także – w innych postaciach i dawkach – w terapii tętniczego nadciśnienia płucnego u dorosłych i dzieci123. Syldenafil działa poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych, co zwiększa dopływ krwi do wybranych obszarów ciała, na przykład do prącia lub płuc45.

W niektórych przypadkach syldenafil jest przeciwwskazany bezwzględnie – oznacza to, że nie wolno go stosować w żadnych okolicznościach. Istnieją też przeciwwskazania względne, gdy decyzję o leczeniu podejmuje lekarz po rozważeniu ryzyka i korzyści. Są również sytuacje, w których trzeba zachować szczególną ostrożność podczas przyjmowania syldenafilu, nawet jeśli formalnie nie jest on przeciwwskazany.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować syldenafilu?

  • Nadwrażliwość na syldenafil lub jakikolwiek składnik pomocniczy produktu – może wywołać ciężką reakcję alergiczną, która stanowi zagrożenie życia678910.
  • Jednoczesne stosowanie z lekami uwalniającymi tlenek azotu (np. azotyn amylu) lub azotanami w jakiejkolwiek postaci – może to prowadzić do niebezpiecznego, gwałtownego spadku ciśnienia krwi (hipotensja), co może być zagrażające życiu678910.
  • Równoczesne stosowanie z lekami pobudzającymi cyklazę guanylową, takimi jak riocyguat – istnieje ryzyko wystąpienia objawowego niedociśnienia tętniczego (niebezpieczny spadek ciśnienia krwi)678910.
  • Pacjenci, u których aktywność seksualna jest niewskazana z powodu ciężkich chorób układu sercowo-naczyniowego (np. niestabilna dławica piersiowa, ciężka niewydolność serca) – wysiłek związany z aktywnością seksualną może prowadzić do poważnych powikłań sercowych, takich jak zawał serca111213.
  • Utrata wzroku w jednym oku w wyniku nietętniczej przedniej niedokrwiennej neuropatii nerwu wzrokowego (NAION) – niezależnie od tego, czy miało to związek z wcześniejszym stosowaniem syldenafilu lub innych inhibitorów PDE5, czy nie. Ponowne zastosowanie leku może grozić utratą wzroku w drugim oku11781413.
  • Ciężka niewydolność wątroby – brak jest danych na temat bezpieczeństwa stosowania syldenafilu w tej grupie pacjentów, a zaburzenia metabolizmu mogą prowadzić do groźnych działań niepożądanych1516171418.
  • Znaczne niedociśnienie (ciśnienie tętnicze krwi poniżej 90/50 mmHg) – ryzyko dalszego spadku ciśnienia pod wpływem syldenafilu1516171418.
  • Świeżo przebyty udar mózgu lub zawał mięśnia sercowego – zwiększone ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych1516171418.
  • Stwierdzone dziedziczne zmiany zwyrodnieniowe siatkówki, takie jak retinitis pigmentosa – istnieje ryzyko powikłań okulistycznych, a część tych pacjentów ma nieprawidłowości w budowie enzymów siatkówki1516171418.
  • W niektórych postaciach syldenafilu: równoczesne stosowanie z silnymi inhibitorami enzymu CYP3A4 (np. ketokonazol, itrakonazol, rytonawir) – ryzyko znacznego wzrostu stężenia syldenafilu we krwi i nasilenia działań niepożądanych (dotyczy preparatów na nadciśnienie płucne)78.
Ważne: Syldenafil jest przeciwwskazany u osób z ciężkimi chorobami serca, niskim ciśnieniem, świeżo przebytym zawałem lub udarem, a także u tych, którzy kiedykolwiek stracili wzrok w jednym oku z powodu określonej choroby nerwu wzrokowego (NAION). Jednoczesne przyjmowanie z azotanami lub lekami typu riocyguat może być śmiertelnie niebezpieczne. Nie należy stosować syldenafilu, jeśli występuje dziedziczna choroba siatkówki lub ciężka niewydolność wątroby.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosować tylko po dokładnej ocenie lekarza?

W niektórych sytuacjach syldenafil może być zastosowany tylko po dokładnej analizie ryzyka przez lekarza, a decyzja zależy od indywidualnego stanu zdrowia pacjenta:

  • Pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia lub czynną chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy – brak danych o bezpieczeństwie, istnieje ryzyko krwawień, zwłaszcza u osób stosujących dodatkowo leki przeciwzakrzepowe1920212223.
  • Jednoczesne stosowanie z lekami alfa-adrenolitycznymi (stosowanymi m.in. w nadciśnieniu i chorobach prostaty) – może prowadzić do nagłego, objawowego spadku ciśnienia krwi, zwłaszcza na początku leczenia2425212223.
  • Jednoczesne stosowanie z innymi inhibitorami PDE5 lub innymi metodami leczenia zaburzeń erekcji – brak danych o bezpieczeństwie, możliwość nasilenia działań niepożądanych, w tym gwałtownego spadku ciśnienia2627282930.
  • Jednoczesne stosowanie z rytonawirem (lek stosowany w leczeniu zakażeń HIV) – nie jest zalecane, gdyż może prowadzić do wzrostu stężenia syldenafilu we krwi i większego ryzyka działań niepożądanych2420213132.
  • Pacjenci przyjmujący antagonistów witaminy K (np. warfaryna) – szczególnie w nadciśnieniu płucnym może istnieć zwiększone ryzyko krwawień2021.
  • W przypadku stosowania syldenafilu w tętniczym nadciśnieniu płucnym: nie zaleca się jego podawania dzieciom i młodzieży w dawkach większych niż zalecane (ryzyko zwiększonej śmiertelności)33.
  • Syldenafil nie jest wskazany do stosowania u kobiet192034.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu syldenafilu?

Stosowanie syldenafilu wymaga szczególnej ostrożności u osób z określonymi schorzeniami lub w szczególnych sytuacjach. Nie są to przeciwwskazania, ale pacjent powinien być pod ścisłą kontrolą lekarza:

  • Pacjenci z utrudnionym odpływem krwi z lewej komory serca (np. zwężenie ujścia aorty, kardiomiopatia przerostowa z zawężeniem drogi odpływu) – mogą być bardziej podatni na działanie rozszerzające naczynia i spadek ciśnienia3536333738.
  • Pacjenci z rzadkim zespołem atrofii wielonarządowej – zaburzenia kontroli ciśnienia krwi mogą prowadzić do poważnych powikłań po zastosowaniu syldenafilu3936334038.
  • Pacjenci odwodnieni lub z niskim ciśnieniem wyjściowym – syldenafil może dodatkowo obniżyć ciśnienie krwi3633.
  • Pacjenci z anatomicznymi deformacjami prącia (np. choroba Peyroniego, zagięcie prącia, zwłóknienie ciał jamistych) lub chorobami predysponującymi do priapizmu (np. niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, szpiczak mnogi, białaczka) – istnieje ryzyko przedłużonej erekcji (priapizmu), która nieleczona może prowadzić do trwałego uszkodzenia prącia4142434430.
  • Pacjenci z zaburzeniami widzenia lub nagłym pogorszeniem wzroku – należy natychmiast przerwać stosowanie syldenafilu i skonsultować się z lekarzem2425453132.
  • Pacjenci z nadciśnieniem płucnym wtórnym do niedokrwistości sierpowatej – ryzyko zatorów naczyniowych (dotyczy postaci stosowanych w nadciśnieniu płucnym)2543.
  • Pacjenci z nadciśnieniem płucnym wtórnym do zatorowości płucnej w przebiegu zakrzepicy żylnej – brak danych o bezpieczeństwie, ryzyko obrzęku płuc (dotyczy postaci stosowanych w nadciśnieniu płucnym)2746.
  • Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby – może być konieczne dostosowanie dawki syldenafilu, a leczenie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza17.
  • Pacjenci z dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy – niektóre postacie syldenafilu zawierają laktozę i nie powinny być stosowane u tych osób34.
Ważne dla pacjentów:

  • Przed rozpoczęciem leczenia syldenafilem konieczna jest ocena stanu serca, szczególnie jeśli masz choroby układu krążenia.
  • Nie wolno łączyć syldenafilu z lekami na serce z grupy azotanów – grozi to poważnym spadkiem ciśnienia!
  • W przypadku nagłego pogorszenia wzroku lub długotrwałej erekcji natychmiast przerwij przyjmowanie leku i zgłoś się do lekarza.
  • Niektóre postacie syldenafilu nie są przeznaczone dla dzieci, kobiet oraz osób z nietolerancją laktozy.
  • W razie przyjmowania innych leków lub chorób przewlekłych zawsze poinformuj o tym lekarza przed zastosowaniem syldenafilu.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na syldenafil lub składniki pomocnicze Przeciwwskazane
Jednoczesne stosowanie z azotanami/tlenkiem azotu Przeciwwskazane
Jednoczesne stosowanie z riocyguatem Przeciwwskazane
Aktywność seksualna niewskazana z powodu choroby serca Przeciwwskazane
Utrata wzroku w jednym oku (NAION) Przeciwwskazane
Ciężka niewydolność wątroby Przeciwwskazane
Znaczne niedociśnienie (<90/50 mmHg) Przeciwwskazane
Świeży udar mózgu lub zawał serca Przeciwwskazane
Dziedziczne choroby siatkówki (retinitis pigmentosa) Przeciwwskazane
Jednoczesne stosowanie z silnymi inhibitorami CYP3A4 (w nadciśnieniu płucnym) Przeciwwskazane
Zaburzenia krzepnięcia, czynna choroba wrzodowa Należy zachować ostrożność
Stosowanie z lekami alfa-adrenolitycznymi Należy zachować ostrożność
Stosowanie z innymi inhibitorami PDE5/metodami leczenia zaburzeń erekcji Należy zachować ostrożność
Stosowanie z rytonawirem Należy zachować ostrożność
Anatomiczne deformacje prącia, choroby predysponujące do priapizmu Należy zachować ostrożność
Obniżone ciśnienie wyjściowe, odwodnienie Należy zachować ostrożność
Nietolerancja galaktozy, brak laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy Przeciwwskazane (w niektórych postaciach)
Wiek dziecięcy (w niektórych postaciach) Należy zachować ostrożność

Syldenafil – bezpieczeństwo stosowania i podsumowanie przeciwwskazań

Syldenafil jest skutecznym lekiem na zaburzenia erekcji oraz tętnicze nadciśnienie płucne, jednak jego stosowanie wymaga rozwagi i uwzględnienia szeregu przeciwwskazań. Najważniejsze to unikanie go w połączeniu z azotanami i innymi lekami mogącymi powodować gwałtowny spadek ciśnienia krwi. Pacjenci z ciężkimi chorobami serca, świeżo przebytym udarem lub zawałem, utratą wzroku w jednym oku, ciężką niewydolnością wątroby czy dziedzicznymi chorobami siatkówki nie powinni przyjmować syldenafilu. W wielu innych przypadkach konieczna jest ostrożność, zwłaszcza przy chorobach układu krążenia, przyjmowaniu niektórych leków czy obecności innych schorzeń przewlekłych. Pamiętaj, że bezpieczeństwo stosowania syldenafilu zależy od indywidualnej oceny lekarskiej oraz przestrzegania wszystkich zaleceń dotyczących dawkowania i przeciwwskazań.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie wolno stosować syldenafilu?

Syldenafilu nie wolno stosować m.in. przy nadwrażliwości na składniki leku, równoczesnym stosowaniu azotanów, poważnych chorobach serca, świeżym udarze lub zawale, utracie wzroku w jednym oku z powodu NAION, ciężkiej niewydolności wątroby, znacznym niedociśnieniu oraz dziedzicznych chorobach siatkówki.

Czy można stosować syldenafil razem z lekami na serce?

Nie, syldenafil jest przeciwwskazany z lekami zawierającymi azotany lub riocyguat – może to prowadzić do groźnego spadku ciśnienia krwi.

Jakie są przeciwwskazania względne do stosowania syldenafilu?

Względne przeciwwskazania to m.in. zaburzenia krzepnięcia, czynna choroba wrzodowa, stosowanie leków alfa-adrenolitycznych, przyjmowanie rytonawiru, inne choroby przewlekłe oraz niektóre połączenia leków. Decyzję o leczeniu podejmuje lekarz.

Czy osoby z chorobami nerek lub wątroby mogą stosować syldenafil?

U osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby należy zachować ostrożność – może być konieczna zmiana dawki, a leczenie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza.

Czy syldenafil jest bezpieczny dla wszystkich pacjentów?

Nie, są grupy pacjentów, dla których syldenafil jest przeciwwskazany lub wymaga szczególnej ostrożności, dlatego każdorazowo konieczna jest konsultacja z lekarzem i przestrzeganie zaleceń.