Czym jest propranolol i kiedy może dojść do przedawkowania?

Propranolol to lek z grupy beta-adrenolityków, czyli substancji blokujących receptory beta-adrenergiczne w organizmie. Stosowany jest m.in. w leczeniu nadciśnienia, zaburzeń rytmu serca, migreny czy niektórych chorób lękowych12. Występuje w postaci tabletek, roztworu doustnego oraz roztworu do wstrzykiwań, a dawka zależy od wskazania, wieku i stanu zdrowia pacjenta34.

Przedawkowanie propranololu to sytuacja, w której pacjent przyjął dawkę znacznie przekraczającą zalecaną ilość leku – zarówno jednorazowo, jak i w wyniku długotrwałego stosowania zbyt dużych dawek56. Toksyczność leku jest bardzo indywidualna, a objawy mogą pojawić się po spożyciu różnych ilości, w zależności od wieku, masy ciała, współistniejących chorób i stosowania innych leków.

  • U dorosłych śmiertelna dawka opisana w literaturze to około 2 g propranololu57.
  • U dzieci już dawka powyżej 40 mg może być bardzo niebezpieczna57.

Typowe objawy przedawkowania propranololu

Objawy po przedawkowaniu propranololu pojawiają się w różnym czasie po zażyciu leku i mogą być łagodne, umiarkowane lub zagrażające życiu. Ich nasilenie zależy od ilości leku, drogi podania, a także wieku i ogólnego stanu zdrowia pacjenta8.

Najczęstsze objawy – układy narządowe

  • Układ krążenia: spowolnienie akcji serca (bradykardia), znaczne obniżenie ciśnienia tętniczego, omdlenia, wstrząs kardiogenny, obrzęk płuc, blok przedsionkowo-komorowy, rzadziej zaburzenia rytmu serca58.
  • Układ oddechowy: skurcz oskrzeli (szczególnie groźny u osób z astmą), czasem depresja oddechowa910.
  • Układ nerwowy: senność, splątanie, drgawki, halucynacje, rozszerzenie źrenic, w ciężkich przypadkach śpiączka510.
  • Inne: wymioty, hipoglikemia (obniżenie poziomu cukru we krwi, szczególnie u dzieci), rzadko hipokalcemia (obniżenie poziomu wapnia), sporadycznie skurcz całego ciała89.
Ważne:

  • Przedawkowanie propranololu może mieć szczególnie ciężki przebieg u osób starszych, dzieci oraz pacjentów z chorobami serca lub układu oddechowego5.
  • Ryzyko groźnych powikłań wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu innych leków działających na serce, takich jak digoksyna, niektóre leki przeciwdepresyjne lub neuroleptyki5.
  • U dzieci już niewielka dawka może wywołać poważne objawy5.
  • W razie podejrzenia przedawkowania nie należy czekać na pojawienie się wszystkich objawów, lecz jak najszybciej szukać pomocy medycznej.

Postępowanie w przypadku przedawkowania propranololu

Przedawkowanie propranololu wymaga natychmiastowego działania i leczenia w warunkach szpitalnych, najczęściej na oddziale intensywnej terapii1112. Sposób postępowania zależy od ilości przyjętego leku, czasu, który upłynął od zażycia, oraz objawów u pacjenta.

  • Monitorowanie funkcji życiowych: ciśnienia tętniczego, pracy serca, oddychania, poziomu cukru we krwi8.
  • Węgiel aktywowany: podaje się go, jeśli od zażycia leku nie upłynęła więcej niż godzina (dawka dla dorosłych 50 g, dla dzieci 1 g/kg)13.
  • Płukanie żołądka: rozważa się tylko w pierwszej godzinie od przedawkowania, u dorosłych w sytuacjach potencjalnie zagrażających życiu13.
  • Podanie płynów dożylnych: w celu wyrównania ciśnienia tętniczego12.
  • W przypadku bradykardii (spowolnienia tętna) – dożylnie atropina (dorośli: 3 mg, dzieci: 0,04 mg/kg masy ciała) lub zastosowanie rozrusznika serca13.
  • W ciężkich przypadkach: glukagon dożylnie (dorośli: 5-10 mg, dzieci: 50-150 mikrogramów/kg masy ciała), w razie potrzeby powtarzany lub podawany we wlewie14.
  • Alternatywnie: podaje się dożylnie izoprenalinę, dopaminę, noradrenalinę lub dobutaminę (w dawkach ustalanych indywidualnie)14.
  • W przypadku skurczu oskrzeli: salbutamol w nebulizacji lub dożylnie aminofilina15.
  • W razie drgawek: powolne podanie dożylne diazepamu15.
Wskazówki dotyczące leczenia przedawkowania propranololu:

  • Glukagon uznawany jest za specyficzną odtrutkę w ciężkich przypadkach przedawkowania propranololu14.
  • Nie zawsze podane dawki leków będą skuteczne – czasami konieczne jest ich zwiększanie pod kontrolą lekarza15.
  • W przypadku ciężkiego zatrucia, resuscytacja może być konieczna przez dłuższy czas9.
  • Leczenie zawsze dostosowywane jest indywidualnie, w zależności od objawów i stanu pacjenta9.

Tabela podsumowująca objawy i postępowanie przy przedawkowaniu propranololu

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne: niewielkie spowolnienie akcji serca, lekkie obniżenie ciśnienia, senność Obserwacja, monitorowanie parametrów życiowych, węgiel aktywowany jeśli od przyjęcia nie upłynęła godzina Tak, obserwacja szpitalna
Umiarkowane: znaczna bradykardia, niedociśnienie, zaburzenia świadomości, wymioty, drgawki Węgiel aktywowany, płukanie żołądka (jeśli wskazane), podanie atropiny, glukagonu, płynów dożylnych, leczenie objawowe Tak, zwykle oddział intensywnej terapii
Ciężkie: wstrząs, śpiączka, zatrzymanie krążenia, skurcz oskrzeli, depresja oddechowa Resuscytacja, glukagon, dobutamina, izoprenalina, noradrenalina, leczenie objawowe, wsparcie oddechowe, aminofilina, diazepam Tak, intensywna terapia, często długotrwała hospitalizacja

Propranolol – ryzyko przedawkowania i bezpieczeństwo stosowania

Propranolol to lek skuteczny i szeroko stosowany, jednak jak każdy lek może być niebezpieczny w przypadku przedawkowania. Zawsze należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania, a w razie pomyłki lub podejrzenia przyjęcia zbyt dużej ilości leku niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Objawy przedawkowania mogą się różnić w zależności od wieku, chorób towarzyszących oraz stosowanych leków, dlatego każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny i leczenia58.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania propranololu?

Najczęściej obserwuje się spowolnienie akcji serca (bradykardię), obniżenie ciśnienia tętniczego, senność, czasem nudności lub wymioty1.

Co robić w przypadku podejrzenia przedawkowania propranololu?

Należy natychmiast zgłosić się do szpitala lub wezwać pomoc medyczną. Leczenie polega na monitorowaniu funkcji życiowych, podaniu węgla aktywowanego i leczeniu objawowym2.

Czy istnieje odtrutka na propranolol?

W przypadku ciężkiego zatrucia stosuje się glukagon dożylnie jako odtrutkę, a w razie potrzeby inne leki wspomagające pracę serca i układu oddechowego3.

Czy dzieci są bardziej narażone na powikłania po przedawkowaniu propranololu?

Tak, u dzieci nawet niewielka dawka może wywołać ciężkie objawy, dlatego szczególnie ważna jest szybka pomoc medyczna4.