Czym jest propranolol i kiedy może dojść do przedawkowania?
Propranolol to lek z grupy beta-adrenolityków, czyli substancji blokujących receptory beta-adrenergiczne w organizmie. Stosowany jest m.in. w leczeniu nadciśnienia, zaburzeń rytmu serca, migreny czy niektórych chorób lękowych12. Występuje w postaci tabletek, roztworu doustnego oraz roztworu do wstrzykiwań, a dawka zależy od wskazania, wieku i stanu zdrowia pacjenta34.
Przedawkowanie propranololu to sytuacja, w której pacjent przyjął dawkę znacznie przekraczającą zalecaną ilość leku – zarówno jednorazowo, jak i w wyniku długotrwałego stosowania zbyt dużych dawek56. Toksyczność leku jest bardzo indywidualna, a objawy mogą pojawić się po spożyciu różnych ilości, w zależności od wieku, masy ciała, współistniejących chorób i stosowania innych leków.
- U dorosłych śmiertelna dawka opisana w literaturze to około 2 g propranololu57.
- U dzieci już dawka powyżej 40 mg może być bardzo niebezpieczna57.
Typowe objawy przedawkowania propranololu
Objawy po przedawkowaniu propranololu pojawiają się w różnym czasie po zażyciu leku i mogą być łagodne, umiarkowane lub zagrażające życiu. Ich nasilenie zależy od ilości leku, drogi podania, a także wieku i ogólnego stanu zdrowia pacjenta8.
Najczęstsze objawy – układy narządowe
- Układ krążenia: spowolnienie akcji serca (bradykardia), znaczne obniżenie ciśnienia tętniczego, omdlenia, wstrząs kardiogenny, obrzęk płuc, blok przedsionkowo-komorowy, rzadziej zaburzenia rytmu serca58.
- Układ oddechowy: skurcz oskrzeli (szczególnie groźny u osób z astmą), czasem depresja oddechowa910.
- Układ nerwowy: senność, splątanie, drgawki, halucynacje, rozszerzenie źrenic, w ciężkich przypadkach śpiączka510.
- Inne: wymioty, hipoglikemia (obniżenie poziomu cukru we krwi, szczególnie u dzieci), rzadko hipokalcemia (obniżenie poziomu wapnia), sporadycznie skurcz całego ciała89.
- Przedawkowanie propranololu może mieć szczególnie ciężki przebieg u osób starszych, dzieci oraz pacjentów z chorobami serca lub układu oddechowego5.
- Ryzyko groźnych powikłań wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu innych leków działających na serce, takich jak digoksyna, niektóre leki przeciwdepresyjne lub neuroleptyki5.
- U dzieci już niewielka dawka może wywołać poważne objawy5.
- W razie podejrzenia przedawkowania nie należy czekać na pojawienie się wszystkich objawów, lecz jak najszybciej szukać pomocy medycznej.
Postępowanie w przypadku przedawkowania propranololu
Przedawkowanie propranololu wymaga natychmiastowego działania i leczenia w warunkach szpitalnych, najczęściej na oddziale intensywnej terapii1112. Sposób postępowania zależy od ilości przyjętego leku, czasu, który upłynął od zażycia, oraz objawów u pacjenta.
- Monitorowanie funkcji życiowych: ciśnienia tętniczego, pracy serca, oddychania, poziomu cukru we krwi8.
- Węgiel aktywowany: podaje się go, jeśli od zażycia leku nie upłynęła więcej niż godzina (dawka dla dorosłych 50 g, dla dzieci 1 g/kg)13.
- Płukanie żołądka: rozważa się tylko w pierwszej godzinie od przedawkowania, u dorosłych w sytuacjach potencjalnie zagrażających życiu13.
- Podanie płynów dożylnych: w celu wyrównania ciśnienia tętniczego12.
- W przypadku bradykardii (spowolnienia tętna) – dożylnie atropina (dorośli: 3 mg, dzieci: 0,04 mg/kg masy ciała) lub zastosowanie rozrusznika serca13.
- W ciężkich przypadkach: glukagon dożylnie (dorośli: 5-10 mg, dzieci: 50-150 mikrogramów/kg masy ciała), w razie potrzeby powtarzany lub podawany we wlewie14.
- Alternatywnie: podaje się dożylnie izoprenalinę, dopaminę, noradrenalinę lub dobutaminę (w dawkach ustalanych indywidualnie)14.
- W przypadku skurczu oskrzeli: salbutamol w nebulizacji lub dożylnie aminofilina15.
- W razie drgawek: powolne podanie dożylne diazepamu15.
- Glukagon uznawany jest za specyficzną odtrutkę w ciężkich przypadkach przedawkowania propranololu14.
- Nie zawsze podane dawki leków będą skuteczne – czasami konieczne jest ich zwiększanie pod kontrolą lekarza15.
- W przypadku ciężkiego zatrucia, resuscytacja może być konieczna przez dłuższy czas9.
- Leczenie zawsze dostosowywane jest indywidualnie, w zależności od objawów i stanu pacjenta9.
Tabela podsumowująca objawy i postępowanie przy przedawkowaniu propranololu
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne: niewielkie spowolnienie akcji serca, lekkie obniżenie ciśnienia, senność | Obserwacja, monitorowanie parametrów życiowych, węgiel aktywowany jeśli od przyjęcia nie upłynęła godzina | Tak, obserwacja szpitalna |
| Umiarkowane: znaczna bradykardia, niedociśnienie, zaburzenia świadomości, wymioty, drgawki | Węgiel aktywowany, płukanie żołądka (jeśli wskazane), podanie atropiny, glukagonu, płynów dożylnych, leczenie objawowe | Tak, zwykle oddział intensywnej terapii |
| Ciężkie: wstrząs, śpiączka, zatrzymanie krążenia, skurcz oskrzeli, depresja oddechowa | Resuscytacja, glukagon, dobutamina, izoprenalina, noradrenalina, leczenie objawowe, wsparcie oddechowe, aminofilina, diazepam | Tak, intensywna terapia, często długotrwała hospitalizacja |
Propranolol – ryzyko przedawkowania i bezpieczeństwo stosowania
Propranolol to lek skuteczny i szeroko stosowany, jednak jak każdy lek może być niebezpieczny w przypadku przedawkowania. Zawsze należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania, a w razie pomyłki lub podejrzenia przyjęcia zbyt dużej ilości leku niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Objawy przedawkowania mogą się różnić w zależności od wieku, chorób towarzyszących oraz stosowanych leków, dlatego każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny i leczenia58.


















