REKLAMA

Działania niepożądane prednizonu – wstęp

Prednizon, znany także jako Prednisonum, to substancja czynna o silnym działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym. W większości przypadków, gdy stosowany jest krótko, wywołuje działania niepożądane rzadko12. Jednak przy dłuższym stosowaniu lub przyjmowaniu dużych dawek, ryzyko wystąpienia skutków ubocznych wyraźnie wzrasta12. Warto podkreślić, że działania niepożądane mogą się różnić w zależności od postaci leku (np. tabletki, czopki), drogi podania, dawki, czasu stosowania oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek czy obecność innych chorób12. Decydując się na terapię prednizonem, lekarz zawsze rozważa korzyści i potencjalne ryzyko, a działania niepożądane są nieodłączną częścią stosowania każdego leku – choć nie muszą wystąpić u każdego pacjenta1.

Najczęstsze działania niepożądane prednizonu

W przypadku prednizonu najwięcej działań niepożądanych pojawia się przy długotrwałym leczeniu. Częstość występowania skutków ubocznych nie zawsze jest znana, ale niektóre z nich obserwuje się szczególnie często u osób przyjmujących wyższe dawki lub leczonych przez długi czas12.

Działania niepożądane o częstości nieznanej

  • Zaburzenia hormonalne i metaboliczne: wtórna niedoczynność kory nadnerczy i przysadki (szczególnie przy dawkach powyżej 5 mg/dobę), zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci, zaburzenia cyklu miesiączkowego, ujawnienie cukrzycy, zwiększone zapotrzebowanie na insulinę u chorych na cukrzycę, nadmierne owłosienie (hirsutyzm), wzrost masy ciała, zwiększone łaknienie, hiperglikemia (wysoki poziom cukru we krwi), glukozuria (cukier w moczu), ujemny bilans azotowy12.
  • Zaburzenia psychiczne: mogą pojawić się w ciągu pierwszych 2 tygodni leczenia, obejmują objawy schizofrenii, manii lub majaczenie, częściej u kobiet i osób z toczniem rumieniowatym. Występują u 15–50% pacjentów przy dużych dawkach (np. 40 mg/dobę)1.
  • Zaburzenia układu nerwowego: wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego (może objawiać się bólami głowy, zaburzeniami widzenia), drgawki, zawroty głowy, bóle głowy1.
  • Zaburzenia oka: nieostre widzenie, zaćma podtorebkowa tylna (zwłaszcza u dzieci), wzrost ciśnienia w oku, jaskra, wytrzeszcz3.
  • Zaburzenia żołądka i jelit: wrzód żołądka lub dwunastnicy (może prowadzić do krwawienia lub perforacji), zapalenie trzustki, wzdęcia, wrzodziejące zapalenie przełyku, zaburzenia trawienia3.
  • Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: rozstępy, trądzik, opóźnione gojenie ran, wybroczyny, rumień, nasilone pocenie, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy3.
  • Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: osłabienie mięśni, miopatia steroidowa (osłabienie mięśni biodrowych i barkowych), utrata masy mięśniowej, osteoporoza, złamania kręgosłupa, martwica kości udowej i ramiennej, patologiczne złamania kości długich4.
  • Zaburzenia serca: bradykardia (spowolnienie akcji serca, szczególnie po dużych dawkach)5.
  • Inne działania niepożądane: reakcje alergiczne, nudności, złe samopoczucie, zaburzenia snu, retencja sodu i płynów, zastoinowa niewydolność serca, utrata potasu, nadciśnienie tętnicze, zasadowica hipokaliemiczna4.
  • Twardzinowy przełom nerkowy: ryzyko jest największe u pacjentów z uogólnioną postacią twardziny układowej, a najmniejsze u osób z ograniczoną lub młodzieńczą postacią tej choroby5.
  • Zaburzenia krwi: zmiany w morfologii krwi2.
  • Zaburzenia odporności: zwiększone ryzyko zakażeń, reakcje anafilaktyczne2.
Ważne: Długotrwałe stosowanie prednizonu wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, takich jak osłabienie mięśni, osteoporoza, nadciśnienie czy zaburzenia psychiczne. Część działań niepożądanych, np. zespół Cushinga lub zahamowanie wzrostu u dzieci, może pojawić się nawet po kilku tygodniach stosowania, dlatego podczas leczenia konieczna jest regularna kontrola stanu zdrowia. U osób z chorobami przewlekłymi, dzieci i osób starszych ryzyko powikłań może być wyższe. Działania niepożądane mogą być mniej nasilone przy stosowaniu niskich dawek i krótkim czasie terapii.

Działania niepożądane w zależności od postaci leku i drogi podania

Prednizon jest dostępny w postaci tabletek oraz czopków. Zarówno przyjmowanie doustne, jak i doodbytnicze (czopki) może prowadzić do podobnych skutków ubocznych, szczególnie przy dłuższym stosowaniu lub wysokich dawkach26. W przypadku czopków, w leczeniu stanów ostrych działania niepożądane występują rzadko, ale długotrwałe stosowanie może prowadzić do objawów typowych dla glikokortykosteroidów, takich jak: twarz księżycowata, otyłość tułowia, retencja sodu i obrzęki, osłabienie mięśni, osteoporoza, zaburzenia psychiczne, nadciśnienie tętnicze, zmiany skórne czy zwiększone ryzyko infekcji26.

Niektóre działania niepożądane, np. zahamowanie wzrostu, zaćma, jaskra, twardzinowy przełom nerkowy czy zaburzenia wydzielania hormonów płciowych, mogą pojawić się u dzieci lub młodzieży częściej niż u dorosłych5.

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

  • Podawanie prednizonu podczas posiłku może złagodzić objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak podrażnienie żołądka czy nudności7.
  • W przypadku wystąpienia osłabienia mięśni (miopatii steroidowej), jeśli nie można odstawić leku, można rozważyć zamianę na inny glikokortykosteroid7.
  • Aby zmniejszyć ryzyko osteoporozy, zaleca się odpowiednią podaż wapnia i witaminy D oraz aktywność fizyczną, jeśli stan zdrowia na to pozwala7.
  • W razie zaburzeń psychicznych (np. psychozy, depresji) należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku, a także zastosowanie odpowiednich leków wspomagających8.
  • W razie wystąpienia działań niepożądanych, które budzą niepokój, należy skonsultować się z lekarzem7.

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych

Każde podejrzewane działanie niepożądane związane ze stosowaniem prednizonu powinno być zgłaszane do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub do producenta leku. Pozwala to na stałe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania prednizonu i lepszą ochronę pacjentów910.

Warto wiedzieć:

  • Nie wszystkie działania niepożądane pojawiają się od razu – niektóre mogą wystąpić dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach leczenia.
  • Prednizon stosowany krótkotrwale zazwyczaj nie powoduje poważnych skutków ubocznych, jednak przy długotrwałym stosowaniu ryzyko poważnych powikłań rośnie.
  • Niektóre działania niepożądane, jak zahamowanie wzrostu u dzieci czy osteoporoza, mogą być trudne do wykrycia bez odpowiednich badań.
  • Warto regularnie wykonywać badania kontrolne, szczególnie przy przewlekłym leczeniu prednizonem.

Tabela – działania niepożądane prednizonu według układów i częstości

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstość nieznana
Układ hormonalny Wtórna niedoczynność kory nadnerczy, zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci, zaburzenia cyklu miesiączkowego, ujawnienie cukrzycy, hirsutyzm
Układ metaboliczny Ujemny bilans azotowy, hiperglikemia, glukozuria, wzrost masy ciała, zwiększone łaknienie
Układ nerwowy Drgawki, bóle głowy, zawroty głowy, wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego
Psychiczne Schizofrenia, mania, majaczenie, zaburzenia snu
Oczy Nieostre widzenie, zaćma podtorebkowa, wzrost ciśnienia śródgałkowego, jaskra, wytrzeszcz
Układ pokarmowy Wrzód trawienny, perforacje, krwawienia, zapalenie trzustki, wzdęcia, wrzodziejące zapalenie przełyku, zaburzenia trawienia
Skóra i tkanka podskórna Rozstępy, trądzik, opóźnione gojenie ran, wybroczyny, rumień, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy
Układ mięśniowo-szkieletowy Osłabienie mięśni, miopatia steroidowa, osteoporoza, złamania, martwica kości
Układ sercowo-naczyniowy Bradykardia, nadciśnienie, zastoinowa niewydolność serca
Układ odpornościowy Reakcje anafilaktyczne, zwiększone ryzyko infekcji
Inne Twardzinowy przełom nerkowy, zmiany w morfologii krwi, zasadowica hipokaliemiczna

Prednizon – działania niepożądane wymagają czujności

Prednizon jest lekiem o dużej skuteczności, ale wymaga ostrożności ze względu na szerokie spektrum możliwych działań niepożądanych, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub w wysokich dawkach. Skutki uboczne mogą dotyczyć niemal każdego układu organizmu – od zaburzeń hormonalnych, przez zmiany skórne, aż po zaburzenia psychiczne i ryzyko infekcji. Działania te mogą być różne w zależności od postaci leku, dawki i czasu leczenia. Warto pamiętać o regularnej kontroli stanu zdrowia podczas terapii oraz o możliwości zgłaszania wszelkich niepokojących objawów. Dzięki temu można zwiększyć bezpieczeństwo stosowania prednizonu i ograniczyć ryzyko powikłań12.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane prednizonu?

Najczęstsze działania niepożądane to: wzrost masy ciała, osłabienie mięśni, zaburzenia snu, podwyższone ciśnienie krwi, zmiany nastroju, zaburzenia metaboliczne i skórne, a także zahamowanie wzrostu u dzieci1.

Czy prednizon może powodować osteoporozę?

Tak, długotrwałe stosowanie prednizonu zwiększa ryzyko osteoporozy, czyli osłabienia kości i zwiększonego ryzyka złamań4.

Czy działania niepożądane prednizonu pojawiają się od razu?

Większość poważnych działań niepożądanych występuje przy długotrwałym leczeniu; krótkotrwała terapia rzadko powoduje skutki uboczne1.

Jak zgłosić działanie niepożądane po prednizonie?

Działania niepożądane można zgłaszać do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych lub do producenta leku10.

REKLAMA