Peginterferon beta-1a – porównanie substancji czynnych

Peginterferon beta-1a, glatiramer i fingolimod to leki stosowane w stwardnieniu rozsianym, różniące się mechanizmem działania, wskazaniami i bezpieczeństwem u szczególnych grup pacjentów.

Peginterferon beta-1a, glatiramer i fingolimod – podstawowe podobieństwa i różnice

W terapii stwardnienia rozsianego stosuje się różne substancje czynne, z których każda działa w inny sposób, choć wszystkie mają na celu spowolnienie postępu choroby i zmniejszenie liczby rzutów. Peginterferon beta-1a, glatiramer oraz fingolimod należą do grupy leków modyfikujących przebieg stwardnienia rozsianego. Ich cechą wspólną jest wpływ na układ odpornościowy, jednak każdy z tych leków ma inną budowę chemiczną i działa poprzez odmienne mechanizmy¹²³.

• Peginterferon beta-1a jest formą interferonu beta-1a, która została połączona z cząsteczką polietylenu glikolu, co wydłuża jego działanie w organizmie¹.
• Glatiramer to syntetyczny polipeptyd, który naśladuje naturalne białka osłonki mielinowej².
• Fingolimod jest modulatorem receptorów sfingozyny, który wpływa na przemieszczanie się limfocytów w organizmie³.

Wszystkie te leki zaliczane są do grupy leków immunomodulujących, czyli takich, które regulują odpowiedź układu odpornościowego¹²³.

• Peginterferon beta-1a oraz glatiramer są podawane w formie wstrzyknięć podskórnych lub domięśniowych, natomiast fingolimod przyjmuje się doustnie w postaci kapsułek⁴⁵⁶.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się poszczególne leki?

Chociaż wszystkie trzy substancje są stosowane u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym, ich zastosowanie różni się w zależności od postaci choroby i stopnia jej zaawansowania⁷⁸⁹.

• Peginterferon beta-1a przeznaczony jest dla dorosłych z rzutowo-remisyjną postacią stwardnienia rozsianego (czyli taką, w której występują okresy nasilenia i remisji objawów)⁷.
• Glatiramer również stosuje się w rzutowych postaciach stwardnienia rozsianego, ale nie jest wskazany w postaci pierwotnie lub wtórnie postępującej⁸.
• Fingolimod jest przeznaczony dla osób z ustępująco-nawracającą postacią stwardnienia rozsianego o dużej aktywności, czyli tam, gdzie choroba przebiega szczególnie agresywnie lub nie odpowiada na inne leki. Może być stosowany zarówno u dorosłych, jak i u dzieci od 10. roku życia⁹.

Ważną różnicą jest zakres wiekowy pacjentów, którym można przepisać te leki. Peginterferon beta-1a oraz glatiramer nie są zalecane do stosowania u dzieci, ponieważ nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie¹⁰⁵. Natomiast fingolimod jest dopuszczony do leczenia dzieci od 10. roku życia, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów dotyczących aktywności choroby⁹.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Każda z porównywanych substancji czynnych działa na układ odpornościowy, ale w inny sposób:

• Peginterferon beta-1a wiąże się z receptorami interferonu na powierzchni komórek, co uruchamia reakcje prowadzące do hamowania procesów zapalnych w ośrodkowym układzie nerwowym¹. Wydłużony okres półtrwania dzięki połączeniu z polietylenoglikolem sprawia, że lek można podawać rzadziej niż inne interferony.
• Glatiramer działa poprzez naśladowanie białek mieliny i modyfikowanie odpowiedzi układu odpornościowego, zmniejszając atak na osłonki nerwowe². Nie wpływa bezpośrednio na limfocyty w taki sposób jak fingolimod.
• Fingolimod blokuje receptory sfingozyny 1 na limfocytach, przez co utrudnia ich przemieszczanie się z węzłów chłonnych do krwi, ograniczając tym samym ich udział w procesach zapalnych w mózgu i rdzeniu kręgowym³.

Różnice występują również w farmakokinetyce, czyli w tym, jak długo substancja utrzymuje się w organizmie i jak jest eliminowana:

• Peginterferon beta-1a ma wydłużony okres półtrwania w porównaniu do niepegylowanych interferonów, co pozwala na podawanie leku co dwa tygodnie¹¹.
• Glatiramer jest szybko rozkładany po podaniu podskórnym i nie utrzymuje się długo w organizmie¹².
• Fingolimod, przyjmowany doustnie, osiąga stabilne stężenie po kilku tygodniach, a jego działanie utrzymuje się nawet do dwóch miesięcy po zakończeniu leczenia¹³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co trzeba uważać?

Wszystkie omawiane leki mają pewne przeciwwskazania, ale różnią się one między sobą:

• Peginterferon beta-1a nie może być stosowany u osób z ciężką depresją lub myślami samobójczymi, a także w przypadku nadwrażliwości na interferony¹⁴.
• Glatiramer jest przeciwwskazany u osób uczulonych na tę substancję lub inne składniki preparatu¹⁵.
• Fingolimod nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami odporności, aktywnymi infekcjami, poważnymi chorobami serca, ciężkimi zaburzeniami wątroby, a także u kobiet w ciąży i tych, które nie stosują skutecznej antykoncepcji¹⁶.

Pewne środki ostrożności są wspólne, jak monitorowanie czynności wątroby czy kontrola parametrów krwi, ale różnią się szczegółami. Szczególnie w przypadku fingolimodu istotne są środki ostrożności związane z ryzykiem zaburzeń rytmu serca po pierwszej dawce oraz możliwością poważnych zakażeń¹⁷. Peginterferon beta-1a wymaga ostrożności u osób z chorobami wątroby, nerek, serca oraz u tych, którzy mieli napady drgawkowe¹⁸. Glatiramer powinien być stosowany ostrożnie u osób z chorobami nerek i wątroby¹⁹.

Część działań niepożądanych jest wspólna dla wszystkich leków (np. reakcje w miejscu wstrzyknięcia dla peginterferonu i glatirameru, infekcje dla fingolimodu), ale niektóre są charakterystyczne tylko dla danego leku.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Porównując bezpieczeństwo stosowania tych substancji u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią, a także u kierowców oraz osób z zaburzeniami nerek i wątroby, można zauważyć wyraźne różnice:

• Dzieci i młodzież: Peginterferon beta-1a i glatiramer nie są zalecane u dzieci (brak wystarczających danych), natomiast fingolimod jest dopuszczony dla dzieci od 10. roku życia¹⁰⁵⁹.
• Kobiety w ciąży: Peginterferon beta-1a i glatiramer mogą być rozważane u kobiet w ciąży, jeśli jest to uzasadnione klinicznie, a dostępne dane nie wskazują na znaczne ryzyko dla płodu²⁰²¹. Fingolimod jest przeciwwskazany w ciąży ze względu na podwyższone ryzyko wad rozwojowych²².
• Karmienie piersią: Peginterferon beta-1a i glatiramer można stosować podczas karmienia piersią, ponieważ przenikanie do mleka i ryzyko dla dziecka są minimalne²³²⁴. Fingolimod nie jest zalecany u kobiet karmiących piersią²².
• Kierowcy: Peginterferon beta-1a i fingolimod nie mają istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów, choć przy fingolimodzie należy zachować ostrożność na początku leczenia (możliwe zawroty głowy)²⁵²⁶. Dla glatirameru brak danych o wpływie na prowadzenie pojazdów²⁷.
• Osoby z zaburzeniami nerek i wątroby: Peginterferon beta-1a może być stosowany bez dostosowywania dawki u osób z zaburzeniami nerek, natomiast nie badano go u osób z zaburzeniami wątroby²⁸. Glatiramer wymaga ostrożności u osób z chorobami nerek i wątroby¹⁹. Fingolimod jest przeciwwskazany u osób z ciężkimi zaburzeniami wątroby i wymaga ostrożności przy łagodniejszych postaciach choroby²⁹.

Podsumowanie – porównanie peginterferonu beta-1a, glatirameru i fingolimodu