Olaparyb, niraparyb i rukaparyb to nowoczesne leki z grupy inhibitorów PARP stosowane w leczeniu raka jajnika i innych nowotworów, różniące się wskazaniami, sposobem podawania oraz profilem bezpieczeństwa.
Porównanie: olaparyb, niraparyb i rukaparyb – leki nowej generacji w onkologii
Olaparyb, niraparyb oraz rukaparyb to substancje czynne należące do grupy tzw. inhibitorów PARP, wykorzystywane w leczeniu nowotworów złośliwych, szczególnie raka jajnika. Ich działanie polega na blokowaniu enzymów odpowiedzialnych za naprawę uszkodzonego DNA w komórkach nowotworowych, co prowadzi do śmierci tych komórek123. Wszystkie trzy leki są stosowane głównie u dorosłych, a ich zastosowanie jest uzależnione od konkretnego rodzaju i stadium nowotworu oraz od obecności określonych mutacji genetycznych, np. w genach BRCA1 lub BRCA2456.
Podobieństwa między substancjami czynnymi
- Należą do grupy inhibitorów PARP, czyli leków hamujących naprawę DNA w komórkach nowotworowych123.
- Stosowane głównie w leczeniu nowotworów jajnika, a także w niektórych przypadkach raka piersi, trzustki i prostaty (w przypadku olaparybu i niraparybu)45.
- Wymagają potwierdzenia obecności określonych mutacji genetycznych (np. BRCA) w niektórych wskazaniach456.
- Podawane są doustnie w formie tabletek lub kapsułek789.
Kiedy stosuje się olaparyb, niraparyb i rukaparyb?
Wszystkie trzy leki są stosowane głównie w leczeniu podtrzymującym raka jajnika u dorosłych pacjentek, które uzyskały odpowiedź na chemioterapię opartą na platynie456. Różnią się jednak szczegółowymi wskazaniami:
- Olaparyb jest stosowany w leczeniu podtrzymującym zaawansowanego lub nawrotowego raka jajnika, ale również w leczeniu niektórych przypadków raka piersi, trzustki i prostaty, zwłaszcza u osób z mutacjami BRCA1/2 lub niedoborem rekombinacji homologicznej (HRD)4.
- Niraparyb jest przeznaczony do leczenia podtrzymującego w raku jajnika, zarówno w pierwszej linii, jak i w przypadku nawrotów, niezależnie od obecności mutacji BRCA5. Stosowany także w skojarzeniu z abirateronem w leczeniu raka prostaty10.
- Rukaparyb stosuje się u dorosłych pacjentek z nawrotowym lub postępującym rakiem jajnika z mutacjami BRCA, które nie mogą być leczone chemioterapią opartą na platynie6.
Wskazania do stosowania tych leków mogą się różnić również w zależności od obecności mutacji genów BRCA, a także od innych czynników, takich jak stadium choroby czy wcześniejsze leczenie. Na przykład olaparyb i niraparyb mogą być stosowane zarówno w przypadku nowo rozpoznanego, jak i nawrotowego raka jajnika, a rukaparyb jest zarezerwowany dla pacjentek, które nie tolerują chemioterapii platynowej6.
Stosowanie u dzieci i w innych grupach pacjentów
Żaden z tych leków nie jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży, a bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały określone w tej grupie wiekowej111213. U osób starszych zwykle nie wymaga się zmiany dawkowania, jednak zawsze lekarz bierze pod uwagę ogólny stan zdrowia pacjenta141213.
Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne
Olaparyb, niraparyb i rukaparyb działają poprzez hamowanie enzymów PARP, które biorą udział w naprawie uszkodzonego DNA w komórkach nowotworowych123. Skutkiem tego komórki nowotworowe z mutacjami w genach odpowiedzialnych za naprawę DNA (takimi jak BRCA1/2) są szczególnie podatne na działanie tych leków i ulegają zniszczeniu1523.
- Olaparyb jest silnym inhibitorem PARP-1, PARP-2 i PARP-3, wykazującym szerokie działanie przeciwnowotworowe, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi lekami1.
- Niraparyb blokuje PARP-1 i PARP-2 i wykazuje skuteczność nawet u pacjentek bez mutacji BRCA, choć największe korzyści odnoszą osoby z deficytem naprawy DNA2.
- Rukaparyb hamuje PARP-1, PARP-2 i PARP-3, prowadząc do gromadzenia się uszkodzeń DNA i śmierci komórek nowotworowych, szczególnie tych z mutacją BRCA3.
Różnice dotyczą także farmakokinetyki, czyli losów leku w organizmie:
- Olaparyb ma umiarkowany czas półtrwania i może być przyjmowany niezależnie od posiłków16.
- Niraparyb ma dłuższy czas półtrwania i także nie wymaga przyjmowania z jedzeniem17.
- Rukaparyb jest wchłaniany szybko, a pokarm może nieznacznie zwiększać jego stężenie we krwi, co jednak nie ma dużego znaczenia klinicznego18.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Wszystkie te leki mają podobne przeciwwskazania – nie powinny być stosowane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną oraz w czasie karmienia piersią192021. W przypadku kobiet w ciąży stosowanie jest przeciwwskazane ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu222324.
Do najważniejszych środków ostrożności należy ryzyko poważnych zaburzeń krwi, takich jak niedokrwistość, neutropenia czy małopłytkowość, dlatego podczas leczenia regularnie kontroluje się morfologię krwi252627. W przypadku ciężkich działań niepożądanych lekarz może zdecydować o zmniejszeniu dawki lub czasowym przerwaniu leczenia282930. Ponadto u wszystkich leków z tej grupy istnieje niewielkie ryzyko rozwoju zespołu mielodysplastycznego lub ostrej białaczki szpikowej313233.
Ważne jest także zachowanie ostrożności u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby – u większości pacjentów z łagodnymi zaburzeniami nie jest konieczna zmiana dawkowania, ale w przypadku ciężkich zaburzeń stosowanie tych leków może być niewskazane141213.
- Wszystkie trzy leki mogą powodować uczucie zmęczenia, nudności, wymioty oraz zawroty głowy343536.
- Olaparyb i niraparyb mają szersze wskazania niż rukaparyb, obejmując także inne nowotwory poza rakiem jajnika45.
- Rukaparyb stosuje się głównie u pacjentek, które nie tolerują dalszej chemioterapii platynowej6.
- Niraparyb jest dostępny także w połączeniu z abirateronem do leczenia raka prostaty z określonymi mutacjami genów10.
Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów
Stosowanie olaparybu, niraparybu i rukaparybu u kobiet w ciąży jest przeciwwskazane ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu222324. Nie należy ich również stosować podczas karmienia piersią192037. Nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży, ponieważ nie przeprowadzono badań bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie111213.
Jeśli chodzi o osoby z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, w większości przypadków nie jest konieczna zmiana dawki w łagodnych lub umiarkowanych zaburzeniach, ale u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami konieczna jest indywidualna ocena i ścisła kontrola141213.
Leki te mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów, dlatego w razie wystąpienia uczucia zmęczenia lub zawrotów głowy należy zachować ostrożność343536.
Podsumowanie – inhibitory PARP w leczeniu nowotworów
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Olaparyb | Rak jajnika, rak piersi, rak trzustki, rak prostaty (wskazania zależne od obecności mutacji BRCA lub HRD) | Nie zaleca się | Przeciwwskazane | Ostrożność przy zmęczeniu, zawrotach głowy |
| Niraparyb | Rak jajnika (podtrzymujące leczenie), rak prostaty (w połączeniu z abirateronem) | Nie zaleca się | Przeciwwskazane | Ostrożność przy zmęczeniu, zawrotach głowy |
| Rukaparyb | Nawrotowy rak jajnika z mutacjami BRCA, gdy nie można zastosować chemioterapii platynowej | Nie zaleca się | Przeciwwskazane | Ostrożność przy zmęczeniu, zawrotach głowy |
Inhibitory PARP – skuteczność i bezpieczeństwo
Olaparyb, niraparyb i rukaparyb są skutecznymi lekami nowej generacji stosowanymi w leczeniu niektórych nowotworów, szczególnie raka jajnika. Wybór odpowiedniego leku zależy od rodzaju nowotworu, obecności mutacji genetycznych oraz innych czynników zdrowotnych. Wszystkie wymagają regularnej kontroli krwi i mają podobne przeciwwskazania, zwłaszcza dotyczące ciąży, karmienia piersią i dzieci. Dzięki temu, że leki te są dostępne w różnych postaciach i mają różne wskazania, lekarz może dobrać terapię najlepiej dopasowaną do potrzeb konkretnego pacjenta.


















