Oksytocyna – porównanie substancji czynnych

Oksytocyna, karbetocyna i atozyban to leki oddziałujące na mięśnie macicy, ale mają różne zastosowania – od wywoływania porodu po hamowanie przedwczesnych skurczów.

Oksytocyna, karbetocyna i atozyban – podobieństwa i przynależność do grupy leków

Oksytocyna, karbetocyna oraz atozyban to leki stosowane głównie w położnictwie, które oddziałują na mięśnie macicy, wpływając na przebieg porodu. Oksytocyna i karbetocyna należą do grupy tzw. uterotoników – leków powodujących skurcze macicy¹². Obie substancje są bardzo zbliżone pod względem budowy chemicznej, choć karbetocyna jest analogiem oksytocyny, czyli jej zmodyfikowaną wersją działającą dłużej². Z kolei atozyban jest antagonistą oksytocyny – nie wywołuje skurczów, ale je hamuje, dlatego znajduje zastosowanie w sytuacjach zagrożenia przedwczesnym porodem³. Wszystkie trzy leki mają zastosowanie wyłącznie w warunkach szpitalnych, pod nadzorem personelu medycznego.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się dany lek?

Oksytocyna wykorzystywana jest do wywoływania lub przyspieszania porodu, a także do opanowywania krwotoków poporodowych i leczenia wspomagającego w przypadku niepełnego poronienia⁴⁵. Stosuje się ją zarówno przed, jak i po porodzie, a także w celu diagnostycznym, np. w testach oceniających stan łożyska.

Karbetocyna, jako długodziałający analog oksytocyny, jest przeznaczona głównie do zapobiegania krwotokom poporodowym spowodowanym atonią macicy – czyli sytuacją, gdy macica nie obkurcza się prawidłowo po porodzie⁶. Karbetocyna nie jest stosowana do indukcji porodu – podaje się ją dopiero po urodzeniu dziecka.

Atozyban ma zupełnie inne zastosowanie – jest używany do hamowania przedwczesnej czynności porodowej u kobiet między 24. a 33. tygodniem ciąży, kiedy występują regularne skurcze i istnieje ryzyko przedwczesnego porodu⁷. Nie stosuje się go po porodzie ani do jego wywoływania.

• Oksytocyna: wywoływanie i przyspieszanie porodu, kontrola krwotoków poporodowych, wspomaganie poronienia⁴⁵
• Karbetocyna: zapobieganie krwotokom poporodowym po porodzie naturalnym lub cięciu cesarskim⁶
• Atozyban: hamowanie przedwczesnych skurczów macicy u kobiet w określonym wieku ciążowym⁷

Warto też zauważyć, że karbetocyna i oksytocyna nie są przeznaczone do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej określonego wieku, a atozyban jest używany wyłącznie u dorosłych kobiet w określonym okresie ciąży⁸⁹.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Oksytocyna i karbetocyna działają poprzez pobudzanie specyficznych receptorów w mięśniach macicy, wywołując ich skurcze¹². Karbetocyna ma dłuższy czas działania – pojedyncza dawka pozwala utrzymać efekt przez kilka godzin, co jest korzystne w zapobieganiu krwotokom poporodowym². Oksytocyna działa krócej i szybciej się rozkłada, dlatego wymaga często ciągłego wlewu lub powtarzania dawek¹⁰¹¹.

Atozyban natomiast blokuje receptory oksytocyny, przez co hamuje skurcze macicy. Dzięki temu jest skuteczny w sytuacjach, gdy należy powstrzymać przedwczesny poród³. Działa stosunkowo szybko, a jego efekt utrzymuje się przez kilka do kilkunastu godzin w zależności od długości podawania¹².

• Oksytocyna: szybki początek działania, krótki czas utrzymywania się efektu, metabolizowana głównie w wątrobie i nerkach¹⁰¹¹
• Karbetocyna: dłuższy czas działania, podawana jednorazowo, powoli eliminowana z organizmu¹³
• Atozyban: blokuje skurcze macicy, szybki początek działania, czas działania zależny od długości wlewu³¹²

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Oksytocyna nie powinna być stosowana w przypadkach, gdy poród naturalny jest przeciwwskazany, np. przy nieprawidłowym ułożeniu płodu, dużych operacjach na macicy w przeszłości, ryzyku pęknięcia macicy, czy poważnych chorobach serca¹⁴¹⁵. Karbetocyna jest przeciwwskazana do wywoływania porodu oraz u kobiet z ciężkimi chorobami serca, nerek, wątroby i padaczką¹⁶. Atozybanu nie wolno stosować w razie pewnych chorób matki lub płodu, takich jak przedwczesne pęknięcie błon płodowych po 30. tygodniu ciąży, zaburzenia tętna płodu, krwotok przedporodowy, rzucawka, śmierć wewnątrzmaciczna płodu czy zakażenie wewnątrzmaciczne¹⁷.

Wspólne przeciwwskazania dla oksytocyny i karbetocyny to m.in. nadwrażliwość na substancję czynną, nieprawidłowe położenie płodu, czy choroby sercowo-naczyniowe. Karbetocyny nie stosuje się przed urodzeniem dziecka, a atozyban nie jest przeznaczony do wywoływania porodu, lecz do jego opóźniania w określonych sytuacjach¹⁶¹⁷.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wszystkie trzy substancje mają określone ograniczenia dotyczące stosowania u dzieci i młodzieży – nie są przeznaczone dla tej grupy wiekowej, a bezpieczeństwo ich użycia w tej populacji nie zostało ustalone⁸⁹. Jeśli chodzi o kobiety w ciąży, oksytocyna i karbetocyna mogą być stosowane tylko w ściśle określonych sytuacjach klinicznych, pod ścisłym nadzorem lekarskim¹⁸¹⁹. Karbetocyna jest przeciwwskazana do stosowania w ciąży przed urodzeniem dziecka, natomiast oksytocyna bywa używana do indukcji poronienia w pierwszym trymestrze. Atozyban stosuje się tylko u kobiet w określonym wieku ciążowym, gdy istnieje ryzyko przedwczesnego porodu²⁰.

Podczas karmienia piersią oksytocyna i karbetocyna mogą przechodzić do mleka w niewielkich ilościach, ale nie wydaje się, aby miało to szkodliwy wpływ na dziecko, ponieważ substancje te są szybko rozkładane w przewodzie pokarmowym¹⁸¹⁹. W przypadku atozybanu, w trakcie leczenia należy przerwać karmienie piersią, jeśli kobieta karmi starsze dziecko, ponieważ uwalnianie oksytocyny w trakcie karmienia mogłoby osłabiać efekt leku²⁰.

U osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby oksytocynę należy stosować ostrożnie, a karbetocyna jest przeciwwskazana¹⁶. W przypadku atozybanu brak jest doświadczenia klinicznego, dlatego zaleca się ostrożność u tych pacjentek⁹.

Podsumowanie – wybór substancji czynnej w zależności od sytuacji klinicznej

Oksytocyna, karbetocyna i atozyban to leki stosowane w różnych momentach ciąży i porodu, zależnie od potrzeb pacjentki i przebiegu porodu. Oksytocyna znajduje szerokie zastosowanie w wywoływaniu i przyspieszaniu porodu, a także w opanowywaniu krwotoków poporodowych. Karbetocyna jest zarezerwowana do zapobiegania krwotokom po porodzie, szczególnie po cięciu cesarskim lub porodzie naturalnym, i działa dłużej niż oksytocyna. Atozyban natomiast jest wybierany w sytuacji zagrożenia przedwczesnym porodem, gdzie jego zadaniem jest zahamowanie skurczów macicy.

Wybór odpowiedniego leku zależy od wielu czynników, takich jak wiek ciąży, stan zdrowia matki i dziecka, przebyte choroby, a także od aktualnych wskazań i przeciwwskazań. Dzięki różnicom w mechanizmie działania i profilu bezpieczeństwa, lekarz może dobrać terapię najbardziej odpowiadającą potrzebom danej pacjentki.