Nowobiocyna

Ogólna charakterystyka nowobiocyny

Nowobiocyna (ang. novobiocin) to antybiotyk należący do grupy aminokumaryn, po raz pierwszy wyizolowany z bakterii Streptomyces niveus. Przez pewien czas była stosowana w leczeniu zakażeń bakteryjnych, jednak obecnie jej użycie w praktyce klinicznej jest bardzo ograniczone. Wynika to przede wszystkim z pojawienia się nowszych i bezpieczniejszych antybiotyków oraz problemów z opornością bakterii na tę substancję i z jej działaniami niepożądanymi.

Nowobiocyna wykazuje działanie bakteriostatyczne, czyli hamuje wzrost i namnażanie się określonych bakterii, a nie zabija ich bezpośrednio. Jej działanie skierowane było głównie przeciwko bakteriom Gram-dodatnim, zwłaszcza szczepom Staphylococcus aureus oraz niektórym paciorkowcom. Wykazuje też ograniczoną skuteczność wobec wybranych bakterii Gram-ujemnych.

Właściwości lecznicze i zastosowania nowobiocyny

Właściwości lecznicze

• Działanie przeciwbakteryjne – polega na zahamowaniu namnażania się wrażliwych szczepów bakterii.
• Spektrum działania – skuteczna głównie wobec Gram-dodatnich bakterii, w szczególności gronkowców.
• Oporność – bakterie bardzo szybko rozwijają oporność na nowobiocynę, co znacząco ogranicza jej przydatność w leczeniu.

Kiedy stosowano nowobiocynę?

• Zakażenia skóry i tkanek miękkich wywołane przez gronkowce.
• Zakażenia dróg moczowych – stosowana była jako lek drugiego rzutu, gdy inne antybiotyki okazywały się nieskuteczne lub przeciwwskazane.

Obecnie nowobiocyna nie jest już zalecana do leczenia zakażeń ze względu na swoje ograniczone zastosowanie i bezpieczeństwo. Współczesne wytyczne nie przewidują jej stosowania.

Mechanizm działania nowobiocyny

Nowobiocyna działa poprzez hamowanie aktywności bakteryjnego enzymu – gyrazy DNA typu II. Enzym ten jest niezbędny do prawidłowej replikacji DNA bakterii, czyli powielania ich materiału genetycznego podczas podziału komórkowego. Blokada gyrazy DNA uniemożliwia namnażanie się bakterii, co prowadzi do zahamowania rozwoju infekcji (działanie bakteriostatyczne).

U ludzi nowobiocyna może wpływać na układ pokarmowy oraz wątrobę, powodując działania niepożądane, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu.

Typowe schematy dawkowania nowobiocyny

Współcześnie brak jest oficjalnych i aktualnych zaleceń dotyczących dawkowania nowobiocyny, ponieważ została ona wycofana z obrotu w większości krajów. Niemniej jednak, poniżej przedstawiono schematy dawkowania stosowane w przeszłości:

• Dorośli: 250–500 mg doustnie co 6 godzin. Długość terapii ustalana była indywidualnie przez lekarza.
• Dzieci: Dawka dostosowana do masy ciała, brak jednak obecnie aktualnych wytycznych dla tej grupy pacjentów.

Brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania nowobiocyny u kobiet w ciąży, karmiących piersią, osób starszych czy przewlekle chorych. Obecnie taka terapia wymagałaby bardzo szczegółowej konsultacji lekarskiej.

Ostrożność i działania niepożądane

Ze względu na możliwe działania uboczne oraz szybki rozwój oporności bakterii, stosowanie nowobiocyny wymagało zachowania szczególnej ostrożności.

Najczęstsze działania niepożądane

• Objawy żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, biegunka.
• Reakcje alergiczne: wysypka skórna, świąd.
• Hepatotoksyczność: uszkodzenie wątroby, szczególnie przy dłuższym stosowaniu.

Szczególną ostrożność należało zachować u osób z chorobami wątroby, alergiami na antybiotyki oraz u dzieci i kobiet w ciąży. Dziś nowobiocyna nie jest już rekomendowana do stosowania w żadnej z tych grup.