REKLAMA

Nadroparyna, dalteparyna i enoksaparyna to heparyny drobnocząsteczkowe stosowane w profilaktyce i leczeniu zakrzepów, różniące się wskazaniami, dawkowaniem i bezpieczeństwem u szczególnych pacjentów.

Heparyny drobnocząsteczkowe – porównanie najważniejszych substancji czynnych

Nadroparyna, dalteparyna i enoksaparyna należą do grupy heparyn drobnocząsteczkowych. Są to leki przeciwzakrzepowe, które hamują powstawanie skrzepów w naczyniach krwionośnych. Wszystkie te substancje są wykorzystywane w profilaktyce i leczeniu chorób zakrzepowo-zatorowych, takich jak zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna czy powikłania zakrzepowe po zabiegach chirurgicznych123. Leki te są podawane w postaci zastrzyków podskórnych lub dożylnych, a ich dawkowanie ustala się indywidualnie w zależności od masy ciała i rodzaju schorzenia456.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po nadroparynę, dalteparynę i enoksaparynę?

Choć wszystkie trzy leki są wykorzystywane w podobnych sytuacjach, istnieją między nimi pewne różnice. Nadroparyna znajduje zastosowanie przede wszystkim w profilaktyce i leczeniu zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej, powikłań zakrzepowych u osób po operacjach chirurgicznych i ortopedycznych, a także podczas hemodializy oraz w leczeniu niestabilnej dławicy piersiowej i zawału serca bez załamka Q1. Dalteparyna jest stosowana również w przewlekłym leczeniu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u pacjentów z chorobą nowotworową oraz w profilaktyce u pacjentów unieruchomionych z przyczyn medycznych2. Enoksaparyna posiada szerokie wskazania: stosuje się ją zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej, ostrych zespołów wieńcowych (zarówno z uniesieniem, jak i bez uniesienia odcinka ST), a także w zapobieganiu zakrzepom podczas hemodializy3.

Wszystkie trzy substancje można stosować u dorosłych, jednak zakres stosowania u dzieci jest ograniczony. Dalteparyna jako jedyna z tej trójki posiada oficjalne wskazania do leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u dzieci od 1. miesiąca życia7, podczas gdy dla nadroparyny i enoksaparyny nie określono bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej86.

Ważne: Substancje czynne z grupy heparyn drobnocząsteczkowych nie są ze sobą zamienne w prosty sposób. Oznacza to, że nie można bezpiecznie zamienić jednego leku na drugi, kierując się tylko ilością jednostek lub miligramów. Każda substancja różni się pod względem procesu wytwarzania, aktywności biologicznej oraz dawkowania. Dlatego zawsze należy stosować się do zaleceń lekarza i informacji zawartych w ulotce konkretnego leku49.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje hamują proces powstawania zakrzepów poprzez nasilenie działania antytrombiny III, która blokuje aktywność czynników krzepnięcia, zwłaszcza czynnika Xa i w mniejszym stopniu czynnika IIa (trombiny)101112. Różnice między nimi dotyczą głównie proporcji aktywności anty-Xa do anty-IIa oraz czasu działania w organizmie. Nadroparyna wykazuje stosunek aktywności anty-Xa do anty-IIa na poziomie 2,5–4,0, dalteparyna ok. 2,7, a enoksaparyna ok. 3,6101112. Oznacza to, że każda z tych substancji może w nieco inny sposób wpływać na krzepnięcie, co przekłada się na sposób ich stosowania i dawkowania.

Wszystkie są wydalane głównie przez nerki, jednak ich czas działania i stopień kumulacji u osób z niewydolnością nerek może się różnić. Nadroparyna i enoksaparyna mają zbliżony czas półtrwania (około 8–10 godzin po podaniu podskórnym), dalteparyna jest eliminowana nieco szybciej131415. Różnice te są istotne zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek – u nich może być konieczne dostosowanie dawki lub wybór innego leku161718.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane w przypadku uczulenia na którykolwiek ich składnik, czynnego krwawienia, świeżo przebytych dużych zabiegów w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, aktywnej choroby wrzodowej, ciężkich zaburzeń krzepnięcia oraz w przypadku ciężkiej małopłytkowości wywołanej heparyną w wywiadzie192021.

Dodatkowo, dla nadroparyny i dalteparyny przeciwwskazaniem jest ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min), szczególnie przy stosowaniu dawek leczniczych2217. W przypadku enoksaparyny również nie zaleca się jej stosowania przy ciężkich zaburzeniach czynności nerek, ale w niektórych sytuacjach lekarz może dostosować dawkę18.

Specyficznym przeciwwskazaniem jest także stosowanie dawek leczniczych heparyn drobnocząsteczkowych przy planowanym znieczuleniu podpajęczynówkowym lub zewnatrzoponowym – ryzyko powikłań neurologicznych jest wówczas bardzo wysokie222023.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie nadroparyny, dalteparyny i enoksaparyny w ciąży jest możliwe tylko wtedy, gdy lekarz uzna, że korzyści przewyższają ryzyko. Żadna z tych substancji nie powinna być rutynowo stosowana u kobiet karmiących piersią, ze względu na brak danych potwierdzających bezpieczeństwo dla dziecka242526.

U dzieci i młodzieży oficjalne wskazania posiada jedynie dalteparyna (od 1. miesiąca życia w leczeniu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej)7. W przypadku nadroparyny i enoksaparyny nie określono skuteczności ani bezpieczeństwa stosowania w tej grupie86.

Pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek wymagają szczególnej ostrożności. W przypadku umiarkowanej lub ciężkiej niewydolności nerek może być konieczne zmniejszenie dawki lub wybór innego leku. U osób starszych ryzyko działań niepożądanych jest większe, zwłaszcza jeśli występują inne choroby towarzyszące161718.

Jeśli chodzi o prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn, nie wykazano, aby którakolwiek z tych substancji negatywnie wpływała na te czynności272829.

Wskazówki praktyczne:

  • W przypadku zaburzeń czynności nerek lub wątroby należy zawsze poinformować lekarza o swojej sytuacji zdrowotnej przed rozpoczęciem leczenia heparyną drobnocząsteczkową1618.
  • Nie należy samodzielnie zmieniać dawki ani zamieniać leków z tej grupy bez uzgodnienia z lekarzem49.
  • W razie wystąpienia nietypowych krwawień, siniaków lub innych niepokojących objawów, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem192021.

Porównanie najważniejszych cech – podsumowanie w tabeli

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Nadroparyna Profilaktyka i leczenie zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej, powikłania po operacjach, hemodializa, niestabilna dławica piersiowa Brak danych/nie zaleca się Możliwe tylko gdy korzyści przewyższają ryzyko Brak przeciwwskazań
Dalteparyna Profilaktyka i leczenie zakrzepicy, przewlekłe leczenie u chorych onkologicznych, ostre zespoły wieńcowe, hemodializa Możliwe od 1. miesiąca życia w określonych wskazaniach Możliwe tylko gdy korzyści przewyższają ryzyko Brak przeciwwskazań
Enoksaparyna Profilaktyka i leczenie zakrzepicy, zatorowość płucna, ostre zespoły wieńcowe, hemodializa Brak danych/nie zaleca się Możliwe tylko gdy korzyści przewyższają ryzyko Brak przeciwwskazań

Nadroparyna, dalteparyna i enoksaparyna – co wybrać w konkretnych sytuacjach?

Każda z tych substancji czynnych jest skuteczna w zapobieganiu i leczeniu chorób zakrzepowych, ale różnią się nieco pod względem szczegółowych wskazań, sposobu dawkowania i bezpieczeństwa w szczególnych grupach pacjentów. Dalteparyna ma najlepiej udokumentowane zastosowanie u dzieci, podczas gdy nadroparyna i enoksaparyna nie są zalecane w tej grupie wiekowej. W przypadku pacjentów z niewydolnością nerek zawsze należy skonsultować się z lekarzem, który dobierze odpowiednią dawkę lub zaproponuje inny lek. Kobiety w ciąży mogą stosować heparyny drobnocząsteczkowe tylko wtedy, gdy lekarz uzna to za konieczne i pod ścisłą kontrolą.

Pytania i odpowiedzi

Czy można zamieniać nadroparynę na enoksaparynę lub dalteparynę?

Nie, nie należy samodzielnie zamieniać tych leków, bo różnią się one dawkowaniem i właściwościami biologicznymi.410

Czy można stosować te leki u dzieci?

Dalteparyna jest dopuszczona do stosowania u dzieci od 1. miesiąca życia, natomiast dla nadroparyny i enoksaparyny nie ma takich wskazań.7

Czy heparyny drobnocząsteczkowe są bezpieczne w ciąży?

Stosowanie jest możliwe tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko, decyzję podejmuje lekarz.252627

Jakie są przeciwwskazania do stosowania nadroparyny, dalteparyny i enoksaparyny?

Są to m.in. aktywne krwawienie, uczulenie na lek, ciężka niewydolność nerek i małopłytkowość poheparynowa.202122

Czy podczas leczenia mogę prowadzić samochód?

Tak, nie wykazano, aby te leki wpływały negatywnie na prowadzenie pojazdów.282930

REKLAMA