Moklobemid – porównanie substancji czynnych

Moklobemid, amitryptylina i mianseryna to leki przeciwdepresyjne o różnych mechanizmach działania i zastosowaniach, różniące się bezpieczeństwem u dzieci, kobiet w ciąży i kierowców.

Porównywane substancje czynne – czym się charakteryzują?

Moklobemid, amitryptylina oraz mianseryna to substancje czynne stosowane w leczeniu zaburzeń depresyjnych. Należą one do różnych grup leków przeciwdepresyjnych, ale łączy je wspólny cel – poprawa nastroju i zmniejszenie objawów depresji. Wszystkie te leki działają na układ nerwowy i wpływają na poziom neuroprzekaźników w mózgu, co przekłada się na ich działanie terapeutyczne¹²³.

• Moklobemid jest odwracalnym inhibitorem monoaminooksydazy typu A (MAO-A)¹.
• Amitryptylina należy do trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, które blokują wychwyt zwrotny noradrenaliny i serotoniny².
• Mianseryna to lek z grupy piperazynoazepin, działający głównie poprzez blokowanie receptorów alfa2 adrenergicznych i wpływanie na układ serotoninowy³.

Wszystkie trzy substancje wykazują działanie przeciwdepresyjne, choć mają różne mechanizmy działania oraz właściwości dodatkowe, takie jak działanie uspokajające czy przeciwlękowe²⁴.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję?

Podobieństwem wszystkich trzech leków jest ich zastosowanie w leczeniu depresji, jednak zakres wskazań różni się między nimi⁵⁶⁷:

• Moklobemid jest stosowany przede wszystkim w leczeniu zaburzeń depresyjnych oraz fobii społecznej⁵.
• Amitryptylina oprócz leczenia depresji, znajduje zastosowanie także w leczeniu bólu neuropatycznego, przewlekłych napięciowych bólów głowy, migren oraz moczenia nocnego u dzieci powyżej 6 roku życia⁶.
• Mianseryna wskazana jest przy objawach depresyjnych różnego pochodzenia, kiedy konieczne jest leczenie farmakologiczne⁷.

Warto zaznaczyć, że moklobemid i mianseryna nie są zalecane u dzieci i młodzieży ze względu na brak danych o bezpieczeństwie i skuteczności w tej grupie wiekowej⁸⁹. Amitryptylina natomiast może być stosowana u dzieci powyżej 6 lat, ale wyłącznie w przypadku moczenia nocnego, gdy inne metody leczenia nie przyniosły efektu⁶.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Choć wszystkie trzy leki działają przeciwdepresyjnie, mechanizmy działania są różne:

• Moklobemid hamuje enzym MAO-A, co prowadzi do zwiększenia poziomu noradrenaliny, serotoniny i dopaminy w mózgu¹. Jest to mechanizm odwracalny i selektywny, dzięki czemu ryzyko interakcji z pożywieniem jest mniejsze niż w przypadku starszych inhibitorów MAO¹⁰.
• Amitryptylina blokuje wychwyt zwrotny serotoniny i noradrenaliny, co zwiększa ich ilość w mózgu². Dodatkowo działa przeciwbólowo oraz uspokajająco, a także wykazuje silne działanie antycholinergiczne².
• Mianseryna działa głównie przez blokowanie receptorów alfa2 adrenergicznych i wpływanie na przewodnictwo noradrenergiczne oraz serotoninowe³. Ma również działanie uspokajające i poprawia jakość snu⁴.

Różnice występują także w farmakokinetyce:

• Moklobemid szybko się wchłania po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu w ciągu godziny, jest szeroko dystrybuowany w organizmie, a jego okres półtrwania wynosi około 2-4 godziny¹¹.
• Amitryptylina osiąga maksymalne stężenie po około 4 godzinach, silnie wiąże się z białkami osocza, a jej okres półtrwania jest znacznie dłuższy – około 25 godzin¹².
• Mianseryna osiąga maksymalne stężenie po około 3 godzinach, również silnie wiąże się z białkami osocza, a okres półtrwania może wynosić nawet do 61 godzin¹³.

Te różnice mają znaczenie przy wyborze leku, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami pracy wątroby lub nerek oraz w przypadku konieczności szybkiego działania lub długotrwałego efektu leku.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Każda z omawianych substancji ma swoje przeciwwskazania oraz szczególne środki ostrożności:

• Moklobemid nie powinien być stosowany u osób z nadwrażliwością na substancję czynną, w ostrych stanach splątania, u dzieci oraz u pacjentów z guzem chromochłonnym nadnerczy¹⁴. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie z niektórymi lekami, w tym z trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi (jak amitryptylina) i SSRI¹⁴.
• Amitryptylina nie powinna być stosowana u osób po niedawnym zawale serca, z zaburzeniami rytmu serca, ciężką chorobą wątroby, a także u dzieci poniżej 6 lat (wyjątek: moczenie nocne powyżej 6 r.ż.)¹⁵. Nie można jej łączyć z inhibitorami MAO (np. moklobemidem)¹⁵.
• Mianseryna jest przeciwwskazana u osób z nadwrażliwością na substancję czynną, z manią, ciężką niewydolnością wątroby oraz podczas jednoczesnego stosowania z inhibitorami MAO (np. moklobemidem)¹⁶.

Wspólnym przeciwwskazaniem dla wszystkich tych leków jest stosowanie ich razem z innymi lekami przeciwdepresyjnymi, szczególnie inhibitorami MAO lub trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak zespół serotoninowy¹⁴¹⁵¹⁶.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania tych substancji u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców i osób z zaburzeniami pracy wątroby lub nerek różni się znacznie¹⁷¹⁸¹⁹:

• Dzieci i młodzież:
  • Moklobemid i mianseryna nie są zalecane u dzieci i młodzieży²⁰⁹.
  • Amitryptylina może być stosowana u dzieci powyżej 6 lat tylko w przypadku moczenia nocnego, jeśli inne leczenie nie przyniosło efektu⁶.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią:
  • Moklobemid – brak danych potwierdzających bezpieczeństwo, nie zaleca się stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią, chyba że lekarz uzna to za konieczne¹⁷.
  • Amitryptylina – nie zaleca się stosowania w ciąży, a karmienie piersią należy przerwać lub zrezygnować z leku¹⁸.
  • Mianseryna – ograniczone dane, można stosować tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka¹⁹.
• Kierowcy i obsługa maszyn:
  • Moklobemid zasadniczo nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów, ale na początku leczenia należy zachować ostrożność²¹.
  • Amitryptylina działa uspokajająco i może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn²².
  • Mianseryna w pierwszych dniach leczenia może zaburzać reakcje psychomotoryczne, dlatego należy unikać prowadzenia pojazdów²³.
• Osoby z zaburzeniami pracy nerek i wątroby:
  • Moklobemid – nie wymaga dostosowania dawki u osób z niewydolnością nerek, ale należy zmniejszyć dawkę przy zaburzeniach funkcji wątroby²⁰.
  • Amitryptylina – można stosować u osób z niewydolnością nerek, przy zaburzeniach funkcji wątroby zaleca się ostrożność i monitorowanie²⁴.
  • Mianseryna – przeciwwskazana w ciężkiej niewydolności wątroby, u osób z niewydolnością nerek należy zachować ostrożność¹⁶.

Podsumowanie – porównanie moklobemidu, amitryptyliny i mianseryny