Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Metylosulfonylometan

Metylosulfonylometan (MSM) to naturalny organiczny związek siarki, który znajdziesz w owocach, warzywach i zbożach. Jako suplement diety stosuje się go przede wszystkim przy bólu stawów i objawach choroby zwyrodnieniowej stawów. Kilka randomizowanych, kontrolowanych placebo badań klinicznych wykazało statystycznie istotne zmniejszenie bólu i poprawę funkcji fizycznej przy dawkach 1,5–6 g dziennie przez 12 tygodni. Efekty są jednak umiarkowane – redukcja bólu w skali WOMAC wyniosła około 25%, a meta-analiza trzech badań obejmujących ponad 325 pacjentów potwierdziła skuteczność MSM, jednocześnie podkreślając ograniczone znaczenie kliniczne wyników. MSM działa poprzez hamowanie szlaku NF-κB, obniżenie poziomu prozapalnych cytokin (IL-1, IL-6, TNF-α) oraz wsparcie obrony antyoksydacyjnej. Suplementacja jest ogólnie dobrze tolerowana – najczęstsze działania niepożądane to łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Brakuje danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Jak MSM działa na stawy i skąd pochodzi jego działanie przeciwzapalne?
Jakie dawki MSM były stosowane w badaniach klinicznych i przez jak długo?
Czy MSM pomaga też na dolegliwości po wysiłku fizycznym lub objawy alergii?
Jakie działania niepożądane może powodować MSM i kto powinien zachować ostrożność?
Kiedy warto skonsultować się z lekarzem przed sięgnięciem po MSM?

Czym jest metylosulfonylometan (MSM) i skąd pochodzi?

Metylosulfonylometan, powszechnie znany jako MSM, to naturalny organiczny związek siarki, który występuje w owocach, warzywach, zbożach, mięsie i produktach mlecznych⁸. Chemicznie jest pierwszym produktem utleniania dimetylosulfotlenku (DMSO) – substancji, z której MSM powstaje zarówno w organizmach żywych, jak i w procesie przemysłowej syntezy⁹. Warto podkreślić, że MSM produkowany syntetycznie jest strukturalnie identyczny z tym pochodzącym z żywności i równie bezpieczny⁹.

Siarka zawarta w MSM pełni w organizmie ważną funkcję budulcową. Wchodzi w skład kluczowych aminokwasów – metioniny i cysteiny – oraz wspiera syntezę takich związków jak S-adenozylometionina, N-acetylocysteina, glutation i tauryna¹⁰. To właśnie siarka odpowiada za stabilizację przestrzennej struktury białek, co ma znaczenie dla zdrowia chrząstki stawowej i tkanki łącznej¹⁰.

MSM nie powinien być mylony z DMSO. Choć oba związki zawierają siarkę, DMSO wiąże się ze znacznie większym ryzykiem działań niepożądanych. Czyste MSM jest bezwonne – jeśli suplement wyczuwalnie pachnie czosnkiem, może zawierać domieszki DMSO¹¹.

Jak działa MSM – mechanizm przeciwzapalny i antyoksydacyjny

Działanie MSM opiera się na kilku nakładających się mechanizmach. Najlepiej udokumentowane jest hamowanie szlaku NF-κB – białkowego kompleksu regulującego geny odpowiedzialne za stan zapalny. Przez blokowanie tego szlaku MSM obniża poziom prozapalnych cytokin: interleukiny-1 (IL-1), interleukiny-6 (IL-6) i czynnika martwicy nowotworów alfa (TNF-α)³. Jednocześnie hamuje aktywność cyklooksygenazy-2 (COX-2) – enzymu kluczowego w syntezie prostaglandyn¹².

Drugi ważny obszar działania to ochrona antyoksydacyjna. MSM zwiększa aktywność enzymów neutralizujących wolne rodniki: katalazy, dysmutazy ponadtlenkowej (SOD) i peroksydazy glutationowej (GPx), a także podnosi poziom glutationu w tkankach⁴. W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana stwierdzono istotne statystycznie obniżenie stężenia malonylodialdehydu (MDA) w moczu – markera peroksydacji lipidów – co potwierdza aktywność antyoksydacyjną MSM u ludzi¹³.

MSM działa też jako donor siarki i potencjalny donor grup metylowych. W tym samym badaniu klinicznym zaobserwowano istotne obniżenie poziomu homocysteiny (P = 0,004), co może świadczyć o udziale MSM w procesach metylacji¹³. Należy jednak zaznaczyć, że większość danych dotyczących szczegółowych mechanizmów pochodzi z badań in vitro i na modelach zwierzęcych – pełne wyjaśnienie mechanizmów działania u ludzi wymaga dalszych badań¹⁴.

Co warto wiedzieć o sile dowodów: Dostępne badania kliniczne nad MSM są stosunkowo małe (zwykle 50–120 uczestników) i trwają głównie 12 tygodni. Meta-analiza obejmująca ponad 325 pacjentów potwierdziła statystycznie istotne zmniejszenie bólu, ale efekt kliniczny oceniany jest jako umiarkowany². Amerykański Narodowy Ośrodek Zdrowia Uzupełniającego i Integracyjnego (NCCIH) podkreśla, że na podstawie dostępnych danych nie można wyciągnąć jednoznacznych wniosków o skuteczności MSM¹⁵. Wyniki badań laboratoryjnych i na zwierzętach dotyczące innych efektów (np. działania przeciwnowotworowego) nie powinny być traktowane jako potwierdzone korzyści u ludzi.

Choroba zwyrodnieniowa stawów – co mówią badania kliniczne?

Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoartroza) to główne wskazanie, dla którego MSM jest stosowany i najlepiej przebadane klinicznie. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu kontrolowanym placebo 50 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana przyjmowało przez 12 tygodni MSM w dawce 3 g dwa razy dziennie (6 g/dobę). W grupie MSM ból mierzony skalą WOMAC zmniejszył się o 14,6 mm (25,1%), wobec 7,3 mm (13,2%) w grupie placebo (P = 0,041). Sprawność fizyczna poprawiła się o 15,7 mm (30,4%) w porównaniu z 8,8 mm (16,7%) przy placebo (P = 0,045)¹¹⁶.

W innym badaniu 49 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana przez 12 tygodni stosowało MSM w dawce 1,125 g trzy razy dziennie (3,375 g/dobę). Stwierdzono istotną poprawę w łącznym wyniku WOMAC (15,0 mm, P = 0,03) i sprawności fizycznej (14,6 mm, P = 0,04) oraz redukcję bólu w skali VAS o 0,7 cm (P = 0,05). Poprawa była jednak mała i jej kliniczne znaczenie pozostaje niepewne¹⁷¹⁸.

We wcześniejszym badaniu indyjskim 118 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana otrzymywało przez 12 tygodni MSM w dawce 500 mg trzy razy dziennie (1,5 g/dobę), sam glukozaminę, oba suplementy łącznie lub placebo. MSM i glukozamina poprawiły objawy w porównaniu z placebo, a kombinacja obu substancji przyniosła najlepsze efekty w zakresie redukcji bólu, obrzęku i sprawności stawów¹⁹. Badanie z 2023 roku (Toguchi i wsp.) potwierdziło korzystny wpływ MSM na ból kolana i jakość życia u osób z łagodnym bólem stawu²⁰.

Dawka MSM / dobę	Czas trwania	Liczba uczestników	Główne wyniki
1,5 g (500 mg × 3)	12 tygodni	118	Redukcja bólu o ~33% (VAS); najlepszy efekt w kombinacji z glukozaminą¹⁹
3,375 g (1,125 g × 3)	12 tygodni	49	Poprawa WOMAC i VAS – mała, ale statystycznie istotna¹⁷
6 g (3 g × 2)	12 tygodni	50	Redukcja bólu WOMAC o 25%; poprawa sprawności fizycznej o 30%¹
6 g (3 g × 2)	26 tygodni	100	Poprawa objawów i sprawności w czynnościach dnia codziennego²¹

MSM a regeneracja po wysiłku fizycznym i alergia

Kilka małych badań sprawdzało, czy MSM może skrócić czas regeneracji po intensywnym wysiłku. W randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo 22 uczestników przyjmowało 3 g MSM dziennie przez 3 tygodnie przed półmaratonem i przez 2 dni po biegu. W grupie MSM odnotowano klinicznie istotną redukcję bólu mięśni (o ~20 mm w skali VAS) i stawów (o ~10 mm), choć wyniki nie osiągnęły progu istotności statystycznej²². Wcześniejsze badania na mężczyznach nieuprawiających sportu wykazały, że MSM w dawce 50 mg/kg masy ciała obniżał stężenie markerów stresu oksydacyjnego (MDA, karbonyle białek) i zwiększał całkowitą pojemność antyoksydacyjną krwi²³. Wyniki są obiecujące, ale próby są małe i potrzebne są większe badania.

W zakresie alergii sezonowego nieżytu nosa w jednym podwójnie zaślepionym badaniu 3 g MSM dziennie zmniejszyło nasilenie objawów alergicznych o ponad 50%²⁴. Inne badanie z dawką 2,6 g dziennie przez 30 dni wykazało poprawę objawów ze strony górnych i dolnych dróg oddechowych²⁵. Oba badania są jednak małe, a ich wyniki wymagają potwierdzenia w większych próbach klinicznych.

Wstępne dane sugerują też, że MSM stosowany miejscowo (w połączeniu z sylimaryną) może łagodzić objawy trądziku różowatego (rosacea), jednak jedno małe badanie nie stanowi wystarczającej podstawy do rekomendacji²⁶.

MSM a skóra: W badaniu klinicznym (16 tygodni, 3 g MSM dziennie) analiza fotograficzna wykazała istotną poprawę wyglądu zmarszczek mimicznych i ogólnej kondycji skóry twarzy²⁷. MSM może wpływać na ekspresję genów związanych z nawilżeniem, funkcją bariery naskórkowej i produkcją składników macierzy zewnątrzkomórkowej²⁸. Dane te są wstępne i pochodzą z nielicznych badań – nie należy ich traktować jako potwierdzonego efektu leczniczego.

Dawkowanie MSM – jakie ilości stosowano w badaniach?

W badaniach klinicznych MSM stosowano doustnie w dawkach od 500 mg do 6 g dziennie, przez okresy od 10 dni do 26 tygodni²⁹. Najczęściej spotykane schematy to 1,5–3,375 g dziennie w dawkach podzielonych przy łagodniejszych objawach oraz 6 g dziennie (3 g dwa razy dziennie) przy cięższej chorobie zwyrodnieniowej stawów. Suplementy MSM dostępne są w postaci tabletek, kapsułek, proszku do rozpuszczania oraz kremów do stosowania miejscowego²⁹. Najlepiej udokumentowana jest postać doustna.

Nie ustalono dotychczas jednej optymalnej dawki dla żadnego wskazania – badacze podkreślają potrzebę większych, długoterminowych badań dawka-odpowiedź³⁰. Efekty suplementacji zazwyczaj ocenia się po co najmniej 4–12 tygodniach regularnego stosowania³¹.

Bezpieczeństwo i działania niepożądane MSM

MSM jest ogólnie dobrze tolerowany. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane to łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe: wzdęcia, zaparcia, niestrawność, rzadziej biegunka lub nudności³². Inne sporadycznie zgłaszane objawy to bóle głowy, bezsenność, zmęczenie i pokrzywka – przy czym większość z nich występowała z podobną częstością w grupie placebo³². Badania na zwierzętach nie wykazały działań niepożądanych przy dawkach 5–7-krotnie wyższych niż maksymalna dawka stosowana u ludzi³³.

W badaniach klinicznych trwających do 26 tygodni, przy dawkach do 6 g dziennie, nie stwierdzono istotnych zmian w parametrach nerkowych ani wątrobowych⁵. Szczególną ostrożność zaleca się przy niewydolności żylnej kończyn dolnych – jedno badanie kontrolowane wykazało, że miejscowo stosowany MSM nasilał obrzęk nóg u takich pacjentów³⁴. Długoterminowe bezpieczeństwo stosowania MSM nie zostało dotychczas zbadane.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Przed rozpoczęciem suplementacji MSM skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (np. warfarynę) lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – opisywano możliwe interakcje⁷;
jesteś w ciąży lub karmisz piersią – MSM przenika do mleka matki, a dane dotyczące bezpieczeństwa są niewystarczające⁶;
masz niewydolność żylną kończyn dolnych – MSM stosowany miejscowo może nasilać obrzęki³⁴;
chorujesz na choroby nerek, wątroby lub przyjmujesz wiele suplementów jednocześnie.

Przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem, jeśli po rozpoczęciu suplementacji wystąpią:

nasilające się lub utrzymujące dolegliwości żołądkowo-jelitowe (ból brzucha, biegunka, wymioty);
reakcja alergiczna – wysypka, pokrzywka, trudności z oddychaniem;
obrzęk kończyn dolnych (szczególnie przy stosowaniu miejscowym);
inne niepokojące objawy, których pojawienie się wiążesz z przyjmowaniem MSM.

MSM to suplement diety, a nie lek. Jeśli odczuwasz silny ból stawów lub objawy nasilają się mimo suplementacji, skontaktuj się z lekarzem – może być konieczna diagnostyka i leczenie farmakologiczne¹⁵.

MSM jest dostępny w aptekach bez recepty w postaci kapsułek, tabletek lub proszku. Jeśli rozważasz suplementację, wybieraj produkty od renomowanych producentów z potwierdzoną jakością. Efekty oceniaj po co najmniej 4–12 tygodniach regularnego stosowania. Pamiętaj, że badania kliniczne potwierdzają umiarkowaną skuteczność MSM – nie zastąpi on leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów ani rehabilitacji, ale może być pomocnym uzupełnieniem kompleksowego postępowania. Skonsultuj z farmaceutą lub lekarzem, czy MSM jest odpowiedni właśnie dla Ciebie.

Pytania i odpowiedzi

Co to jest MSM i czy to to samo co DMSO?

MSM (metylosulfonylometan) i DMSO (dimetylosulfotlenek) to dwa różne związki chemiczne – choć oba zawierają siarkę i są ze sobą spokrewnione. MSM jest pierwszym produktem utleniania DMSO. W odróżnieniu od DMSO, MSM jest bezwonny i wiąże się z mniejszym ryzykiem działań niepożądanych¹¹.

Na jakie dolegliwości może pomagać MSM?

Najlepiej udokumentowane klinicznie jest stosowanie MSM przy bólu i ograniczeniu sprawności w chorobie zwyrodnieniowej stawów, szczególnie kolana. Wstępne dane sugerują też korzyści przy bólu mięśni po wysiłku fizycznym oraz objawach sezonowego nieżytu nosa, jednak potrzebne są większe badania²⁴³⁵.

Jaką dawkę MSM stosuje się przy chorobie zwyrodnieniowej stawów?

W badaniach klinicznych stosowano dawki od 1,5 g do 6 g MSM dziennie, zwykle podzielone na dwie lub trzy porcje, przez 12–26 tygodni. Optymalna dawka nie została jednoznacznie ustalona – wyniki badań są zróżnicowane²⁹³⁰.

Jak szybko działa MSM i kiedy można spodziewać się efektów?

W większości badań klinicznych efekty oceniano po 12 tygodniach regularnego stosowania. Praktyczne wskazówki sugerują, że pierwsze zmiany mogą być zauważalne po 4–8 tygodniach, ale ocenę skuteczności warto przeprowadzić po pełnych 12 tygodniach suplementacji³¹.

Czy MSM można łączyć z glukozaminą?

Tak – w badaniu z udziałem 118 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana kombinacja MSM (1,5 g/dobę) i glukozaminy (1,5 g/dobę) przez 12 tygodni przyniosła lepsze efekty w redukcji bólu i obrzęku niż każda z substancji osobno¹⁹.

Czy MSM ma działania niepożądane?

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane to łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe: wzdęcia, zaparcia, niestrawność. Sporadycznie pojawiają się bóle głowy, bezsenność, zmęczenie i pokrzywka – jednak w badaniach klinicznych większość z nich występowała z podobną częstością jak w grupie placebo³².

Czy MSM jest bezpieczny przy długotrwałym stosowaniu?

Badania kliniczne obejmowały zwykle okresy do 26 tygodni. Przy dawkach do 6 g dziennie nie stwierdzono istotnych zmian w funkcji nerek ani wątroby. Długoterminowe bezpieczeństwo stosowania MSM nie zostało dotychczas zbadane, dlatego przy planowaniu wielomiesięcznej suplementacji warto skonsultować się z lekarzem³⁶.

Czy MSM można stosować w ciąży lub podczas karmienia piersią?

Dane są niewystarczające. MSM przenika do mleka matki. Jedno małe badanie na kobietach przyjmujących MSM w ciąży nie wykazało działań niepożądanych, ale nie monitorowano wyników u noworodków. Zaleca się ostrożność i konsultację z lekarzem przed zastosowaniem w ciąży lub podczas laktacji⁶.

Czy MSM wchodzi w interakcje z lekami?

Liczba udokumentowanych interakcji jest mała, jednak Arthritis Foundation zaleca ostrożność u osób przyjmujących leki rozrzedzające krew, takie jak warfaryna. Jeśli stosujesz jakiekolwiek leki na stałe, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem suplementacji MSM⁷.

Czy MSM pomaga na ból mięśni po treningu?

Kilka małych badań sugeruje, że MSM w dawce 3 g dziennie przez 2–3 tygodnie może zmniejszać ból mięśni i stawów po intensywnym wysiłku fizycznym. Efekty były klinicznie istotne, ale nie osiągnęły progu istotności statystycznej w największym z tych badań – potrzebne są większe próby kliniczne²².

Czy MSM wpływa na zdrowie skóry?

Wstępne dane z jednego badania klinicznego (3 g/dobę przez 16 tygodni) wskazują na poprawę wyglądu zmarszczek mimicznych. MSM może wpływać na ekspresję genów związanych z nawilżeniem i barierą naskórkową, jednak badania są nieliczne i wyniki wymagają potwierdzenia²⁷²⁸.

Czy MSM jest skuteczniejszy od NLPZ przy chorobie zwyrodnieniowej stawów?

Nie. Analiza porównawcza wykazała, że efekt MSM (wielkość efektu 0,28) jest nieco mniejszy niż niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ, ~0,32) i miejscowych NLPZ (~0,40). MSM może być rozważany jako uzupełnienie lub alternatywa, gdy NLPZ są przeciwwskazane lub nietolerowane³⁰³⁷.

W jakich formach MSM jest dostępny w aptece?

MSM dostępny jest przede wszystkim jako suplement diety w postaci kapsułek, tabletek i proszku do rozpuszczania w wodzie. Dostępne są też kremy i preparaty do stosowania miejscowego. Najlepsze dowody kliniczne dotyczą postaci doustnej²⁹.

MSM a siarka – rola w metabolizmie

Siarka to trzeci pod względem zawartości minerał w ludzkim ciele. MSM dostarcza jej w organicznej, łatwo przyswajalnej formie. Związek ten służy jako substrat do syntezy ważnych cząsteczek biologicznych: glutationu (głównego antyoksydantu wewnątrzkomórkowego), tauryny (ważnej dla serca i układu nerwowego) oraz S-adenozylometioniny (SAM), uczestniczącej w procesach metylacji DNA i neuroprzekaźnictwa¹⁰. W badaniu klinicznym MSM istotnie obniżył stężenie homocysteiny – aminokwasu, którego podwyższony poziom we krwi jest czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia¹³. Choć rola MSM jako donora grup metylowych jest nadal przedmiotem badań, ten aspekt jego działania wyróżnia go spośród innych suplementów na stawy.

MSM – krótka historia popularności

Zainteresowanie MSM jako suplementem zaczęło rosnąć w latach 90. XX wieku, głównie w ślad za badaniami nad jego prekursorem – DMSO. DMSO był stosowany w medycynie weterynaryjnej i sportowej, ale jego nieprzyjemny zapach czosnkowy i ryzyko działań niepożądanych ograniczały zastosowanie u ludzi. Gdy okazało się, że MSM – produkt utleniania DMSO – zachowuje część jego właściwości przeciwzapalnych, ale jest bezwonny i lepiej tolerowany, zaczął zdobywać popularność jako „bezpieczniejsza alternatywa”³⁸. Dziś MSM należy do najczęściej kupowanych suplementów na stawy na świecie, a badania kliniczne stopniowo potwierdzają – choć z umiarkowaną siłą dowodów – część z przypisywanych mu korzyści⁸.

MSM a rosacea – co mówią badania?

Rosacea (trądzik różowaty) to przewlekła choroba skóry twarzy charakteryzująca się zaczerwienieniem, teleangiektazjami i grudkami zapalnymi. W jednym podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym miejscowy preparat zawierający MSM w połączeniu z sylimaryną (ekstraktem z ostropestu plamistego) stosowany przez miesiąc poprawił objawy u 46 uczestników z rosacea³⁹. Efekt przypisuje się kombinacji właściwości przeciwzapalnych i antyoksydacyjnych obu substancji. Badanie jest jednak małe i nie zostało powtórzone w większej próbie – nie ma zatem wystarczających dowodów, by rekomendować MSM jako leczenie rosacea. Osoby z tą chorobą powinny skonsultować się z dermatologiem²⁶.