Dawkowanie metronidazolu – podstawowe informacje

Metronidazol (Metronidazolum) występuje w wielu postaciach farmaceutycznych, takich jak tabletki, kapsułki, globulki dopochwowe, żele, maści, emulsje, pasty stomatologiczne oraz roztwory do wstrzykiwań i infuzji. Sposób i schemat dawkowania zależą od wybranej formy, wskazania, wieku pacjenta oraz ewentualnych chorób współistniejących123.

Dawkowanie u dorosłych – wybrane postacie i wskazania

  • Tabletki doustne (250 mg, 500 mg): Standardowa dawka dla dorosłych to zwykle 250–500 mg podawane 2–3 razy na dobę, w zależności od wskazania. Przykładowo w leczeniu zakażeń bakteriami beztlenowymi stosuje się 250–500 mg 3 razy dziennie przez 7 dni14.
  • Roztwór do wstrzykiwań/infuzji (5 mg/ml): Dorośli i młodzież powyżej 12 lat otrzymują 500 mg dożylnie co 8 godzin (czyli 1500 mg na dobę). Maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 4 g235.
  • Tabletki dopochwowe (500 mg): 1 tabletka dopochwowa (500 mg) wieczorem przez 10 dni w leczeniu rzęsistkowicy lub bakteryjnego zapalenia pochwy6.
  • Globulki dopochwowe (1000 mg): 1 globulka jednorazowo w pierwotnych zakażeniach, w ciężkich lub nawracających – 1 globulka przez 2 dni78.
  • Żel/emulsja/maść na skórę: Nakładać cienką warstwę na zmiany skórne 2 razy dziennie (rano i wieczorem). Czas leczenia wynosi zazwyczaj od 3 do 4 miesięcy91011.
  • Pasta/maść stomatologiczna: Wprowadzić do kanału korzeniowego lub smarować dziąsła zgodnie z zaleceniami – zwykle na 2–3 dni, w ostrych stanach wymieniać codziennie1213.
  • Preparaty złożone (np. Pylera): W przypadku eradykacji Helicobacter pylori 3 kapsułki 4 razy na dobę przez 10 dni, zawsze w połączeniu z innymi lekami, np. omeprazolem14.

Częstotliwość i czas trwania leczenia

Częstotliwość podawania i czas trwania terapii zależą od postaci leku i wskazania. Najczęściej stosuje się metronidazol przez 5–10 dni, ale w leczeniu trądziku różowatego preparaty do stosowania na skórę mogą być używane nawet przez 3–4 miesiące, a wyjątkowo dłużej, jeśli lekarz tak zdecyduje91011. Leczenie zakażeń bakteriami beztlenowymi trwa zwykle 7 dni21.

Ważne: Schematy dawkowania metronidazolu różnią się w zależności od postaci leku, drogi podania i wskazania. Dla przykładu, dawki stosowane w zakażeniach bakteriami beztlenowymi są inne niż w leczeniu rzęsistkowicy czy eradykacji Helicobacter pylori. Preparaty miejscowe na skórę lub do jamy ustnej nie są zamienne z postaciami doustnymi lub dożylnymi. Zawsze stosuj lek zgodnie z zaleceniami lekarza lub instrukcją dołączoną do opakowania126.

Dawkowanie metronidazolu w szczególnych grupach pacjentów

  • Dzieci i młodzież: Dawkowanie jest ustalane na podstawie masy ciała (mg/kg mc.) i wieku dziecka. Przykładowo, w zakażeniach bakteriami beztlenowymi zwykle podaje się 20–30 mg/kg mc. na dobę, podzielone na 2–3 dawki. Dzieci poniżej 8 tygodnia życia otrzymują niższą dawkę – 15 mg/kg mc. na dobę214.
  • Pacjenci w podeszłym wieku: Zwykle nie ma konieczności zmiany dawkowania, ale zaleca się ostrożność, zwłaszcza przy stosowaniu dużych dawek lub obecności chorób współistniejących151617.
  • Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek: Najczęściej nie wymaga się zmiany dawki, jednak u pacjentów poddawanych hemodializie metronidazol i jego metabolity są usuwane w trakcie zabiegu – zaleca się wtedy podanie kolejnej dawki tuż po dializie18319.
  • Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby: U osób z ciężką niewydolnością wątroby należy zmniejszyć dawkę do 1/3 standardowej i podawać ją jednorazowo w ciągu doby18202117.
  • Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Metronidazolu nie stosuje się w pierwszym trymestrze ciąży, a w kolejnych trymestrach oraz podczas karmienia piersią – tylko wtedy, gdy lekarz uzna to za konieczne. Niektóre postacie (np. Pylera) są przeciwwskazane w ciąży i laktacji222324.

Schematy dawkowania w zależności od wskazania

Metronidazol stosuje się w różnych wskazaniach – zakażenia bakteriami beztlenowymi, rzęsistkowica, bakteryjne zapalenie pochwy, pełzakowica, giardiaza, eradykacja Helicobacter pylori, zakażenia stomatologiczne i inne. W każdym przypadku dawkowanie może być inne. Oto przykładowe schematy:

  • Zakażenia bakteriami beztlenowymi: 250–500 mg doustnie lub 500 mg dożylnie co 8 godzin przez 7 dni u dorosłych12.
  • Rzęsistkowica: 2000 mg jednorazowo lub 250 mg 3 razy dziennie przez 7 dni125.
  • Bakteryjne zapalenie pochwy: 500 mg dwa razy dziennie przez 7 dni lub 2000 mg jednorazowo125.
  • Pełzakowica (ameboza): 750 mg 3 razy dziennie przez 5–10 dni26.
  • Giardiaza (lamblioza): 250 mg 3 razy dziennie przez 5–7 dni lub 2000 mg raz na dobę przez 3 dni2625.
  • Eradykacja Helicobacter pylori: 500 mg 2–3 razy dziennie przez 7–14 dni, zawsze w połączeniu z innymi lekami2714.
  • Ostre zakażenia stomatologiczne: 250 mg 2–3 razy dziennie przez 3–7 dni27.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

Maksymalna dawka dobowa metronidazolu u dorosłych w leczeniu dożylnym nie powinna przekraczać 4 g2. Przedawkowanie metronidazolu może prowadzić do objawów takich jak nudności, wymioty, drgawki, neuropatie obwodowe, zaburzenia koordynacji. W przypadku przedawkowania stosuje się leczenie objawowe, a w razie potrzeby – hemodializę282930.

Warto wiedzieć:

  • Metronidazol może wchodzić w interakcje z alkoholem, powodując tzw. reakcję disulfiramową (zaczerwienienie twarzy, nudności, wymioty, kołatanie serca). Nie należy spożywać alkoholu podczas terapii oraz przez co najmniej 48 godzin po jej zakończeniu3132.
  • Niektóre postacie metronidazolu są przeciwwskazane u dzieci, kobiet w ciąży i osób z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek24.
  • Leczenie miejscowe (żel, maść, emulsja) nie jest zalecane u dzieci z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa910.
  • W przypadku długotrwałego leczenia zaleca się kontrolę morfologii krwi i czynności wątroby3233.

Podsumowanie – Metronidazol: dawkowanie w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (doustnie/dożylnie) 250–500 mg 2–3 razy dziennie lub 500 mg dożylnie co 8 godzin (maks. 4 g/dobę), czas leczenia 5–10 dni12
Dzieci powyżej 8 tygodni 20–30 mg/kg mc./dobę w 2–3 dawkach, czas leczenia 5–10 dni12
Dzieci poniżej 8 tygodni 15 mg/kg mc./dobę w 1–2 dawkach2
Osoby starsze Zwykle jak u dorosłych, z ostrożnością przy dużych dawkach lub chorobach współistniejących15
Pacjenci z niewydolnością nerek Bez modyfikacji dawki, po hemodializie podać kolejną dawkę183
Pacjenci z niewydolnością wątroby Zmniejszyć dawkę do 1/3 standardowej, podawać raz na dobę1821
Kobiety w ciąży i karmiące Nie stosować w I trymestrze ciąży; w pozostałych przypadkach tylko, jeśli lekarz uzna to za konieczne2224
Preparaty miejscowe (żel, maść, emulsja) Cienką warstwę na zmiany skórne 2 razy dziennie przez 3–4 miesiące; nie zaleca się dzieciom910
Globulki/Tabletki dopochwowe 1 globulka (1000 mg) jednorazowo lub przez 2 dni; 1 tabletka (500 mg) przez 10 dni76
Preparaty złożone (np. Pylera) 3 kapsułki 4 razy dziennie przez 10 dni, zawsze z innymi lekami14

Metronidazol jest wszechstronną substancją czynną, której dawkowanie wymaga dostosowania do wieku, masy ciała, postaci leku, wskazania oraz stanu zdrowia pacjenta. Dzięki szerokiemu spektrum działania, stosowany jest zarówno w leczeniu zakażeń bakteriami beztlenowymi, pierwotniakami, jak i w eradykacji Helicobacter pylori. Zawsze należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania, zwłaszcza w szczególnych grupach pacjentów, aby zapewnić skuteczność i bezpieczeństwo terapii12314.

Pytania i odpowiedzi

Jak często można stosować metronidazol?

Częstotliwość podawania zależy od postaci leku i wskazania, najczęściej 2–3 razy dziennie. Preparaty miejscowe stosuje się zwykle dwa razy dziennie129.

Czy metronidazol można stosować u dzieci?

Tak, ale dawka jest ustalana na podstawie masy ciała. Nie wszystkie postacie są przeznaczone dla dzieci21.

Czy podczas leczenia metronidazolem można pić alkohol?

Nie, spożycie alkoholu podczas terapii i przez 48 godzin po jej zakończeniu jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko reakcji disulfiramowej3132.

Jak długo trwa leczenie metronidazolem?

Czas leczenia zależy od wskazania i postaci leku, najczęściej 5–10 dni, w leczeniu trądziku różowatego miejscowo nawet 3–4 miesiące29.

Czy dawka metronidazolu powinna być zmieniona u osób z niewydolnością nerek?

Zwykle nie ma potrzeby zmiany dawki, ale po hemodializie zaleca się podanie kolejnej dawki183.